Κώστας Αργυρού. Αφροδίτη, μια ρωμαλέα θεότητα.

Γιώργος Μολέσκης, Ποιήματα 1980-1990, Λευκωσία, 1993 

Η έκθεση «Beauty in Question/ Thinking through and beyond form» φιλοξενείται στον Βερολινέζικο εκθεσιακό χώρο Andreas Murkudis Space 77 μέχρι τις 18 Απριλίου και εμπίπτει στο πλαίσιο του Πολιτιστικού Προγράμματος της Κυπριακής Προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2026. Παραθέτω ενδεικτικά τμήμα του σκεπτικού της έκθεσης όπως αυτό συστάθηκε από τον υπογράφοντα και τη συνεπιμελήτρια της έκθεσης Παυλίνα Παρασκευαΐδου:

«Η έκθεση επιχειρεί μια ανασκόπηση  εκφάνσεων του ωραίου όπως αυτό προσλαμβάνεται και εκφράζεται μέσα από έργα σύγχρονων δημιουργών της Κύπρου. Η έννοια του ωραίου δεν αποτελεί αναμφίβολα εφαλτήριο ή αυτοσκοπό των προτάσεων τους αλλά έμπρακτη πραγμάτωση των σκέψεών τους πάνω στην έννοια την οποία εξετάζουν, στη βάση βέβαια διατυπώσεων εικαστικού τύπου. 

Διερευνώντας την εν λόγω έννοια και τις σύγχρονες θεωρήσεις της, οι Κύπριοι δημιουργοί αντιτάσσονται στην πάγια θέση σύμφωνα με την οποία ‘ωραίο’ συνιστά οτιδήποτε προτείνεται ως όλον και παράλληλα εγγυάται αισθητική ευχαρίστηση. Δεδομένων των υποκειμενικών  θεωρήσεων τους, η ομορφιά ως διαχρονική έννοια και αξία απολαμβάνει ποικιλόμορφες σημασιολογικές κλιμακώσεις.

Συχνά εκφράζεται ως έννοια συνώνυμη του όλου, ενώ παράλληλα μπορεί να γίνει αισθητή ακόμα και ως τμήμα μιας ολότητας. Σε κάθε περίπτωση το ωραίο δεν είναι άλλο από ένα γίγνεσθαι, μια αρχέγονη κοσμογονική δύναμη που δείχνει στον άνθρωπο το δρόμο προς την ανοικτή ζωή και την ελεύθερη δημιουργία». 

Η «Αφροδίτη» του Κώστα Αργυρού αποτελεί, θα έλεγα, τον πυρήνα της έκθεσης «Beauty in Question». Το έργο εγείρει ερωτήματα και δίνει παράλληλα απαντήσεις αναφορικά με την έννοια της ομορφιάς και τις εκφάνσεις της.

Πρόκειται για όρθια γυναικεία γυμνή φιγούρα μεγάλης κλίμακας από ψαμμόλιθο. Με τα χέρια στο κεφάλι, κοιτάζει κάτι που την κάνει να σαστίζει. Πρόκειται για μια ισχυρή χειρονομία, δεικτική της σημασίας που ο γλύπτης προσδίδει στο πρόσωπο, χωρίς εντούτοις ο ίδιος να υποτιμά τη σημασία του λοιπού σώματος. Αντίθετα, ανεβάζοντας τα χέρια, το σώμα «λύνεται», θα έλεγα.

Ανατρέχοντας στην πολύ τεκμηριωμένη μελέτη της Ζακλίν Καραγιώργη γύρω από το ζήτημα της καταγωγής αλλά και της απεικόνισης της θεάς Αφροδίτης, δεν κατέστη δυνατό να διακρίνω μορφολογική συγγένεια με κάποια από τις πολλές γλυπτικές εκδοχές της Κύπριδας που η έκδοση περιλαμβάνει.

Πιστεύω ότι η πλησιέστερη ως προς τη χειρονομία απεικόνιση της θεάς παρατηρείται σε αγαλματίδιο από πηλό της Ελληνιστικής περιόδου που βρέθηκε στην Αμαθούντα. Αυτό παριστά τη θεά Αφροδίτη γυμνή έχοντας στο πλάι της τον Έρωτα. Με χάρη, ανασηκώνει τα χέρια μέχρι το ύψος της κεφαλής της χαϊδεύοντας μάλλον τα μαλλιά ή αφήνοντάς τα να πέσουν στην πλάτη προκειμένου να φανεί καλύτερα το πρόσωπό της. Η Αφροδίτη συχνά χειρονομεί βάζοντας το χέρι στην κοιλιά ή σφίγγοντας τα στήθη επισημαίνοντας έτσι την αξία που τάχτηκε να πρεσβεύει, την αξία της μητρότητας.

Αυτό εντούτοις που καθιστά την Αφροδίτη του Αργυρού ιδιαίτερη, είναι ο ρωμαλέος χαρακτήρας που ο ίδιος της αποδίδει. Απαλλαγμένος από κανόνες ανατομίας και άλλου τύπου γνώσεις που θα υπηρετούσαν την «αληθοφάνεια», ο αυτοδίδακτος Αργυρού κτίζει το σώμα διογκώνοντας κάθε τμήμα του, εκφυλίζοντάς το, θα έλεγα.

Η χάρη και η ομορφιά της γυναικείας φιγούρας υποχωρούν προς όφελος μιας παρουσίας που ταλαντεύεται ανάμεσα σε κάτι ερμαφρόδιτο και μια σηματοδότηση του φύλου αθέλητα αμφίβολη.

Στο σημείο αυτό υποπτεύομαι μια κριτική προσέγγιση από μέρους του δημιουργού σύμφωνα με την οποία το σώμα αποτελεί πρωτίστως κοινωνική κατασκευή και η ομορφιά ζήτημα ταυτότητας. Φυλή και φύλο δεν αντιμετωπίζονται ως απλές και στερεότυπες αναλογίες. Στο έργο διοχετεύεται, οικοδομείται και στη συνέχεια αποδεσμεύεται ως δωρεά μια αντίληψη που θέλει το ωραίο να αποκρίνεται σε μια αξίωση μετασχηματισμού του είναι, με όρους ειλικρίνειας. Η τέχνη του Αργυρού διέπεται από μια καθαρά ηθική αρχή.

Το έργο του δεν απεικονίζει αλλά υπόσχεται την ομορφιά. Υπόσχεται αυτή τη συγκίνηση που νιώθει κανείς όταν μετά από καιρό αντικρίζει κάτι που βαθιά νοσταλγούσε. Ο Walter Benjamin εύστοχα το διατυπώνει με αφορμή μια επίσκεψη του στην Παναγία των Παρισίων.Γράφει χαρακτηριστικά: «Η ανήκουστη λαχτάρα που με είχε κυριεύσει εδώ, στην καρδιά του επιθυμητού, δεν ήταν εκείνη που εισβάλλει στην εικόνα από μακριά.

Ήταν η ευλογημένη νοσταλγία, η οποία έχει ήδη υπερβεί το κατώφλι της εικόνας και της κατοχής, και τώρα γνωρίζει τη δύναμη του ονόματος, από το οποίο η αγαπημένη ζει, αλλάζει, γερνά, αναζωογονείται και, άνευ εικόνας, είναι το καταφύγιο όλων των εικόνων». Έτσι αντιλαμβάνεται ο Αργυρού το συναπάντημα του με την Αφροδίτη.

Ως κοίταγμα που μεταλλάσσεται στη βάση δεδομένων του παρόντος. Ως ένα άκουσμα ονόματος που υπερβαίνει την εικόνα και γίνεται ιδέα, σύμβολο, λατρευτικός κατευνασμός. Ως κάλεσμα σ’ ένα ουτοπικό παιχνίδι απολαύσεων απαλλαγμένο από δεσμεύσεις της ιεραρχίας φύλου. Η Αφροδίτη είναι πρωτίστως για τον ίδιο μύθος, όνομα και ρυθμική πνοή. 

Σύμφωνα με τον Francois Cheng η καλλιτεχνική δημιουργία τόσο κατά τον περασμένο αιώνα όσο και στις μέρες μας εμπίπτει αναμφίβολα στον αστερισμό του ωραίου. Διευκρινίζει εντούτοις το χρέος κάθε καλλιτέχνη να αντιληφθεί και να προσεγγίσει ουσιαστικά αυτή την έννοια διερευνώντας παράλληλα τις άπειρες εκφάνσεις της σε επίπεδο νόησης, συγκίνησης και μορφής. Γράφει:

«Μια καλλιτεχνική δημιουργία που φέρει επάξια το όνομά της, οφείλει, διερευνώντας την πραγματικότητα στο σύνολο της, να διατηρεί τους δύο ακόλουθους στόχους: οφείλει ασφαλώς να εκφράζει το βίαιο, το πάσχον πρόσωπο της ζωής καθώς και όλες τις μορφές παρέκκλισης που η ίδια η ζωή κυοφορεί, οφείλει όμως επίσης να εξακολουθεί να αποκαλύπτει τη δυνητική ομορφιά που εμπεριέχεται μέσα στο ζωντανό σύμπαν.

Εν κατακλείδι, ο καλλιτέχνης οφείλει να εκπληρώσει την αποστολή που όρισε ο Δάντης: να εξερευνήσει την κόλαση και τον παράδεισο μαζί».      

Πηγές:

• Jacqueline Karageorghis , Kypris, The Aphrodite of Cyprus, A. G. Leventis Foundation, Nicosia, 2005.
• Walter Benjamin, Καταφύγιο εικόνων, μτφρ. Λεωνίδας Τζοβάρας, Firebrand, Αθήνα, 2025.
• Francois Cheng, Πέντε στοχασμοί για την ομορφιά, μτφρ. Μαρία Παπαδήμα, Μαρίνα Λεοντάρη, Αθήνα, Εξάντας, 2011.   

Ελεύθερα, 5.4.2026

Εγγραφή στο Newsletter