Η πρόσφατη έκθεση “European Electricity Review 2026”, του “Think Tank Ember”, αποκαλύπτει το τεράστιο χάσμα που υπάρχει μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) και της Κύπρου, όσον αφορά το μείγμα ηλεκτρισμού για το 2025.
Ενώ η ΕΕ σημειώνει εντυπωσιακή πρόοδο με την αυξανόμενη συμμετοχή Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ) και τη σημαντική απεξάρτηση από τη χρήση ορυκτών καυσίμων, η Κύπρος παραμένει εγκλωβισμένη σε ένα υπερβολικά ακριβό και ρυπογόνο ηλεκτρικό σύστημα, βασισμένο κυρίως σε ορυκτά καύσιμα (74%).
Παρά την εντυπωσιακή πρόοδο της Κύπρου στον τομέα της διείσδυσης της ηλιακής ενέργειας για το 2025 (21%), η έλλειψη στρατηγικού σχεδιασμού σε μακροπρόθεσμη βάση για την ηλεκτροπαραγωγή έχει προκαλέσει σοβαρά προβλήματα στη διαχείριση του ηλεκτρικού συστήματος, καθιστώντας τη χώρα ουραγό αναφορικά με τον φθηνό ηλεκτρισμό.
Το άρθρο αυτό εξετάζει τις κεντρικές τάσεις και τις κρίσιμες διαφορές του μείγματος ηλεκτρισμού στην ΕΕ και την Κύπρο για το 2025, επισημαίνοντας τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Κύπρος και τις στρατηγικές που απαιτούνται για τη στρατηγική ανασυγκρότηση του τομέα του ηλεκτρισμού.
Μείγμα ηλεκτρισμού στην ΕΕ το 2025
Η ΕΕ συνεχίζει να σημειώνει πρόοδο στον τομέα της διείσδυσης ΑΠΕ. Ο πίνακας που ακολουθεί καταγράφει τα δεδομένα για το μείγμα ηλεκτρισμού στην ΕΕ για το 2025:
| Τεχνολογία/Πηγή | Ποσοστό (%) | Παρατηρήσεις |
| Αιολική | 16,9 | Σταθερή αύξηση από το 2015 |
| Ηλιακή | 13,2 | Ραγδαία ανάπτυξη τα τελευταία χρόνια |
| Αιολική + Ηλιακή | 30,1 | Ξεπέρασαν τα ορυκτά καύσιμα (29%) |
| Υδροηλεκτρική | 17,6 | Μειώθηκε λόγω λειψυδρίας |
| Σύνολο ΑΠΕ | 47,7 | Σημαντική ενίσχυση στην πράσινη μετάβαση |
| Άνθρακας | 9,2 | Μειώθηκε δραστικά, προς εξαφάνιση |
| Φυσικό Αέριο | 16,7 | Σταδιακή μείωση, με εξαίρεση το 2025, λόγω μείωσης της υδροηλεκτρικής παραγωγής |
| Άλλα Ορυκτά | 3,1 | Σταδιακή μείωση |
| Σύνολο Ορυκτά | 29,0 | Σημαντική μείωση |
| Πυρηνική | 23,3 | Σταθερή συμμετοχή |
Η ΕΕ έχει καταφέρει να μειώσει σημαντικά τη χρήση ορυκτών καυσίμων, με την παραγωγή ΑΠΕ να καταλαμβάνει το 47,7% του μείγματος ηλεκτρισμού. Η αιολική και ηλιακή ηλεκτρική ενέργεια συνεχίζουν να αναπτύσσονται με ραγδαίους ρυθμούς και το άθροισμα των ποσοστών της ενέργειας αυτών των τεχνολογιών έχει ξεπεράσει για πρώτη φορά το ποσοστό της παραγόμενης ενέργειας από ορυκτά καύσιμα (30,1% έναντι 29%), κάτι που θεωρείται ορόσημο για την πράσινη μετάβαση στην ΕΕ.
Μείγμα ηλεκτρισμού στην Κύπρο το 2025
Αντίθετα, στην Κύπρο η εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα παραμένει κυρίαρχη (74%) και η πορεία της ηλιακής διείσδυσης είναι εντυπωσιακή μεν, αλλά αναποτελεσματική, χωρίς τα απαραίτητα υποστηρικτικά δίκτυα και στρατηγικό σχεδιασμό. Ο πίνακας που ακολουθεί καταγράφει την κατανομή του μείγματος ηλεκτρισμού στην Κύπρο για το 2025:
| Πηγή Ενέργειας | Ποσοστό (%) | Παρατηρήσεις |
| Πετρέλαιο/Μαζούτ | 74 | Συμβατικές μονάδες ΑΗΚ, κυριαρχία των ορυκτών καυσίμων |
| Ηλιακή | 21 | Ανεξέλεγκτη ανάπτυξη φωτοβολταϊκών, χωρίς αποθήκευση |
| Αιολική | 4 | Μικρή συνεισφορά |
| Άλλες ΑΠΕ (Βιομάζα) | 1 | Περιορισμένη ανάπτυξη |
| Σύνολο ΑΠΕ | 26 | Μικρή αύξηση από το 2024, με περιθώριο ανάπτυξης |
Η Κύπρος κατατάσσεται μεταξύ των πρώτων χωρών στην ΕΕ στη διείσδυση ηλιακής ενέργειας (ανάμεσα σε Ουγγαρία και Ελλάδα). Όμως αυτή η ανάπτυξη δεν συνοδεύεται από την απαραίτητη υποδομή αποθήκευσης για τη διαχείριση της πλεονάζουσας παραγωγής ΑΠΕ και για εύρυθμη λειτουργία του ηλεκτρικού συστήματος. Αυτό το γεγονός έχει οδηγήσει σε καταστάσεις οριακής και αντιοικονομικής λειτουργίας του συστήματος και στην εκτέλεση περικοπών παραγωγής ΑΠΕ της τάξης του 22% για το 2025 (αντιστοιχεί περίπου στο 6-7% της ετήσιας ζήτησης στον ηλεκτρισμό).
Αντίκτυποι στην τιμή του ηλεκτρισμού
Η αναποτελεσματική διαχείριση της διείσδυσης των ΑΠΕ και η έλλειψη υποστηρικτικών υποδομών δικτύου, σε συνδυασμό με την εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα, έχουν οδηγήσει την Κύπρο σε σημαντική αύξηση της τιμής του ηλεκτρισμού:
- Παρά την επιδότηση με την προσωρινή μείωση του ΦΠΑ κατά 10% μέχρι το 2027, η τιμή της κιλοβατώρας για το 2025 καταγράφεται αρκετά υψηλή, στα 31 σεντ/ kWh, σημαντικά πιο πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο των 24,6 σεντ/kWh.
- Η αυξημένη τιμή του ηλεκτρισμού πιέζει την αγοραστική δύναμη των πολιτών και καθιστά την Κύπρο πιο ακριβή και μη ανταγωνιστική, εντείνοντας τα κοινωνικά και οικονομικά προβλήματα των πολιτών.
Συμπεράσματα και προτάσεις
Για να μειώσει το τεράστιο χάσμα που υπάρχει μεταξύ της Κύπρου και της ΕΕ αναφορικά με τη διείσδυση ΑΠΕ και την απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα, η Κύπρος οφείλει να αναλάβει άμεση δράση που, μεταξύ άλλων, θα πρέπει να περιλαμβάνει:
- Ίδρυση ανεξάρτητου φορέα συντονισμού: Θα πρέπει να δημιουργηθεί ένας ανεξάρτητος φορέας, με την αποστολή να συντονίσει τις αρμόδιες υπηρεσίες για τη μείωση της τιμής του ηλεκτρισμού και την ενίσχυση του ασφαλούς εφοδιασμού στον ηλεκτρισμό.
- Στρατηγικό σχεδιασμό για την ηλεκτροπαραγωγή: Η Κύπρος πρέπει να εκπονήσει έναν μακροπρόθεσμο στρατηγικό σχεδιασμό για την ηλεκτροπαραγωγή, ο οποίος θα προάγει την ορθολογική ανάπτυξη των ΑΠΕ, σε ισορροπία με τη συμβατική παραγωγή, διασφαλίζοντας παράλληλα την αποθήκευση και βέλτιστη διαχείριση της παραγόμενης ενέργειας.
- Προτεραιότητα στην κεντρική αποθήκευση και την απορρόφηση πλεονάζουσας ενέργειας: Στο πλαίσιο του στρατηγικού σχεδιασμού, η εγκατάσταση κεντρικής αποθήκευσης ενέργειας και η ενίσχυση υποστηρικτικών δικτύων θα πρέπει να θεωρηθούν προτεραιότητα, ώστε να εξασφαλιστούν, αφενός η ευστάθεια και η επάρκεια του ηλεκτρικού συστήματος και αφετέρου η απορρόφηση της πλεονάζουσας παραγωγής ΑΠΕ.
Η Κύπρος πρέπει να αναλάβει δράση, με προτεραιότητα την επίτευξη φθηνού ηλεκτρισμού και να αποφεύγει στο μέγιστο δυνατό βαθμό ενέργειες που θα μπορούσαν να επιβαρύνουν περαιτέρω την τιμή του ηλεκτρισμού.
Ο τομέας του ηλεκτρισμού στην Κύπρο, όπως έχουμε αναφέρει και σε προηγούμενη αρθρογραφία μέσω του «Φιλελευθέρου», χρειάζεται στρατηγική ανασυγκρότηση.
* Ηλεκτρολόγος μηχανικός, με πολυετή πείρα στη λειτουργία του Ηλεκτρικού Συστήματος
