Καθώς η σύγκρουση μεταξύ ΗΠΑ, Ισραήλ και Ιράν κλιμακώνεται, το νησί Κεσμ, στα Στενά του Ορμούζ, αναδεικνύεται σε κρίσιμο στρατηγικό κόμβο, συνδυάζοντας υπόγειες στρατιωτικές εγκαταστάσεις, ιστορική βαρύτητα και γεωπολιτική επιρροή στην παγκόσμια ενεργειακή ισορροπία.
Κάτω από τις δαιδαλώδεις αλατοσπηλιές και τα καταπράσινα δάση της νήσου, στα Στενά του Ορμούζ, κρύβεται μια διαφορετική μορφή «αρχιτεκτονικής», γράφει το Al Jazeera. Ενώ στο παρελθόν οι τουρίστες κατέκλυζαν το «υπαίθριο γεωλογικό μουσείο», για να θαυμάσουν τους αλλόκοτους βραχώδεις σχηματισμούς, πλέον το ενδιαφέρον της διεθνούς κοινότητας έχει στραφεί σε ό,τι βρίσκεται κάτω από την επιφάνεια: τις υπόγειες «πόλεις πυραύλων» του Ιράν.
Με το ξέσπασμα του πολέμου ΗΠΑ – Ισραήλ κατά του Ιράν, το Κεσμ μετατράπηκε από ζώνη ελεύθερου εμπορίου και τουριστικό προορισμό σε προκεχωρημένο στρατιωτικό φρούριο και στρατηγικό στόχο για τις αμερικανικές δυνάμεις που αναπτύσσονται στην περιοχή. Η τεράστια έκτασή του -περίπου 1.445 τετραγωνικά χιλιόμετρα- του επιτρέπει να ελέγχει φυσικά την είσοδο στα Στενά από τον Περσικό Κόλπο, λειτουργώντας ουσιαστικά ως «πώμα» στο σημαντικότερο πέρασμα ενέργειας παγκοσμίως.
Σήμερα, οι περίπου 148.000 κάτοικοί του -κυρίως σουνίτες μουσουλμάνοι που μιλούν τη μοναδική διάλεκτο μπαντάρι- ζουν ανάμεσα στη φυσική ομορφιά και την ένταση των σύγχρονων στρατιωτικών εξελίξεων. Η ζωή τους εξακολουθεί να καθορίζεται από τη θάλασσα, η οποία τιμάται κάθε χρόνο στο Νορούζ Σαγιαντί, την Πρωτοχρονιά των ψαράδων, όταν διακόπτεται κάθε αλιευτική δραστηριότητα.
Ωστόσο, στις 7 Μαρτίου, μία εβδομάδα μετά την έναρξη του πολέμου, αμερικανικά πλήγματα έπληξαν κρίσιμη μονάδα αφαλάτωσης στο νησί. Η επίθεση, που η Τεχεράνη χαρακτήρισε «κατάφωρο έγκλημα» κατά αμάχων, διέκοψε την παροχή πόσιμου νερού σε 30 χωριά. Σε άμεση απάντηση, οι Φρουροί της Επανάστασης εξαπέλυσαν πλήγματα κατά αμερικανικών δυνάμεων στη βάση Τζουφαΐρ στο Μπαχρέιν, υποστηρίζοντας ότι η επίθεση στο Κεσμ προήλθε από γειτονικό κράτος του Κόλπου.
«Πόλεις πυραύλων»: το φρούριο στα Στενά
Σήμερα, η σύγχρονη βιομηχανική εικόνα του νησιού, ενισχυμένη από το καθεστώς ελεύθερης ζώνης από το 1989, επισκιάζεται από τον ρόλο του ως «αβύθιστου αεροπλανοφόρου» του Ιράν. Σε απόσταση μόλις 22 χιλιομέτρων νότια από το λιμάνι Μπαντάρ Αμπάς, το Κεσμ δεσπόζει στο Στενό Κλάρενς (ή Κουράν) και αποτελεί βασική πλατφόρμα για την «ασύμμετρη» ναυτική ισχύ της Τεχεράνης.
Παρότι ο ακριβής αριθμός ταχύπλοων σκαφών και παράκτιων πυραυλικών συστημάτων που βρίσκονται κρυμμένα στα υπόγεια δίκτυα παραμένει απόρρητος, ο στρατηγικός τους στόχος είναι σαφής. Ο απόστρατος ταξίαρχος Χασάν Τζούνι λέει ότι στο Κεσμ φιλοξενούνται «ισχυρές ιρανικές δυνατότητες» μέσα σε μια υπόγεια «πόλη πυραύλων», σχεδιασμένη να ελέγχει ή να κλείνει τα Στενά του Ορμούζ.
Και αυτό φαίνεται να έχει ήδη επιτευχθεί. Την προηγούμενη εβδομάδα, η ναυσιπλοΐα σχεδόν ανεστάλη, καθώς το Ιράν απείλησε με πλήγματα, σε πλοία που θα επιχειρούσαν να διέλθουν. Πλέον, μόνο περιορισμένος αριθμός πλοίων που μεταφέρουν πετρέλαιο και φυσικό αέριο επιτρέπεται να περάσει, ενώ κράτη διαπραγματεύονται με το Ιράν για την ασφαλή διέλευση των δεξαμενόπλοιών τους.
Την ίδια στιγμή, η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ επιχειρεί να συγκροτήσει ναυτική συνοδεία, για να ανοίξει -ακόμα και με στρατιωτική πυγμή- τον θαλάσσιο διάδρομο.
Καθώς το Κεσμ μετατρέπεται σε επίκεντρο ενός σύγχρονου ενεργειακού πολέμου, οι σιωπηλές αλατοσπηλιές και τα αρχαία ιερά του υπενθυμίζουν ότι αυτοκρατορίες και στρατιωτικές συμμαχίες, όπως των Πορτογάλων και των Βρετανών, μπορεί να χάθηκαν, αλλά το γεωλογικό «φρούριο» των Στενών παραμένει σταθερό μέσα στις ταραχώδεις σελίδες της ιστορίας.
Ένα νησί με πολλά ονόματα
Γνωστό στην αραβική ως Τζαζίρα αλ-Ταουίλα («Μακρύ Νησί»), το Κεσμ διαμόρφωσε την ταυτότητά του μέσα από διαδοχικές αυτοκρατορίες.
Ο Έλληνας εξερευνητής Νέαρχος το αποκαλούσε Οαράκτα και αναφερόταν στον θρυλικό τάφο του Ερυθρά, από τον οποίο πήρε το όνομά της η Ερυθρά Θάλασσα. Τον 9ο αιώνα, ισλαμικοί γεωγράφοι το ονόμαζαν Αμπαρκάουαν, που αργότερα μετατράπηκε λαϊκά σε «Νησί των Αγελάδων».
Η στρατηγική του σημασία ήταν τέτοια, ώστε το 1301 οι ηγεμόνες του Ορμούζ μετέφεραν εκεί ολόκληρη την αυλή τους, προκειμένου να αποφύγουν επιθέσεις των Τατάρων. Για αιώνες, λειτουργούσε ως «δεξαμενή νερού» της περιοχής, τροφοδοτώντας με πόσιμο νερό το βασίλειο του Ορμούζ.
Ο πλούτος του ήταν θρυλικός. Το 1552, ο Οθωμανός ναύαρχος Πίρι Ρέις το λεηλάτησε, καταλαμβάνοντας, σύμφωνα με τις πηγές της εποχής, «το πλουσιότερο λάφυρο στον κόσμο».
Η αποικιακή ιστορία του είναι εξίσου έντονη. Οι Πορτογάλοι έχτισαν μεγάλο φρούριο το 1621, ενώ, έναν χρόνο αργότερα, εκδιώχθηκαν από συμμαχία Περσών και Άγγλων, σε μάχη όπου σκοτώθηκε ο Βρετανός εξερευνητής Ουίλιαμ Μπάφιν.
Τον 19ο αιώνα, οι Βρετανοί εγκατέστησαν ναυτική βάση στο Μπασίντου, η οποία λειτούργησε έως το 1863. Η αποχώρηση ολοκληρώθηκε το 1935, έπειτα από αίτημα του Ρεζά Σαχ Παχλαβί.
Ένα φυσικό «μουσείο» υπό πίεση
Πέρα από τη στρατιωτική του σημασία, το Κεσμ παραμένει μία από τις πιο οικολογικά πλούσιες περιοχές της Μέσης Ανατολής. Φιλοξενεί το δάσος μαγγρόβιων Χάρα, σημαντικό καταφύγιο για αποδημητικά πουλιά, καθώς και το Γεωπάρκο Κεσμ, το πρώτο στην περιοχή που αναγνωρίστηκε από την UNESCO το 2006.
Το τοπίο του νησιού περιλαμβάνει:
– την Κοιλάδα των Αστεριών, ένα σύμπλεγμα φαραγγιών και βραχωδών σχηματισμών που, σύμφωνα με θρύλους, δημιουργήθηκε από πτώση μετεωρίτη,
– το Σπήλαιο Αλατιού Ναμακντάν, ένα από τα μεγαλύτερα στον κόσμο, με μήκος άνω των έξι χιλιομέτρων και κρυσταλλικές δομές εκατομμυρίων ετών,
– το Φαράγγι Τσαχκούχ, έναν στενό ασβεστολιθικό διάδρομο με κάθετους τοίχους, που θυμίζουν φυσικό καθεδρικό ναό.
Παράλληλα, στην περιοχή Λαφτ βρίσκονται τα «χρυσά πηγάδια», συνολικά 366 -όσα και οι ημέρες ενός δίσεκτου έτους- που κατασκευάστηκαν πριν από περίπου 2.000 χρόνια, με περίπου 100 να λειτουργούν ακόμη.
protothema.gr
