Μπροστά στο σενάριο πολιτικής κρίσης και κρατικής αστάθειας είναι πολύ πιθανό να οδηγήσει το αποτέλεσμα της κάλπης των βουλευτικών εκλογών του ερχόμενου Μαΐου. Τα μηνύματα όλων των μέχρι τώρα δημοσκοπήσεων οδηγούν στο συμπέρασμα ότι οδεύουμε ολοταχώς προς μία Βουλή χωρίς σταθερή πλειοψηφία, δυσλειτουργική, η οποία σε πολλές περιπτώσεις θα μετεξελίσσεται σε κυβερνώσα, δημιουργώντας πολιτικό χάος.
Τα κυβερνητικά νομοσχέδια θα οδηγούνται ενώπιον ενός νομοθετικού σώματος στο οποίο ουσιαστικά δεν θα υπάρχουν ισορροπίες, η συνεννόηση και η συνεργασία μέσω διαβούλευσης θα είναι δύσκολη και η προσπάθεια τελικής συνδιαμόρφωσης σε μεγάλα ζητήματα, όπως γινόταν μέχρι σήμερα, θα οδηγεί τελικά σε μία βαβυλωνία. Μια τέτοια κατάσταση είναι πολύ πιθανό να οδηγήσει ακόμη και σε αναγκαστική διάλυση της Βουλής και προκήρυξη νέων βουλευτικών εκλογών, καθώς το κράτος δεν θα μπορεί να λειτουργήσει, ενώ σε ένα πιο ακραίο σενάριο δεν αποκλείεται η χώρα να συρθεί ακόμη και σε πρόωρες προεδρικές εκλογές, εάν η πολιτική ρευστότητα μετατραπεί σε πολιτική αστάθεια, όπως αυτή θα αποτυπωθεί στην κάλπη.
Το προεδρικό σύστημα της χώρας μπορεί να διασφαλίζει μεγαλύτερη κυβερνητική σταθερότητα σε σύγκριση με κοινοβουλευτικά συστήματα, τα οποία, όπως έχουμε δει σε αρκετές χώρες της Ευρώπης, οδηγούν πιο εύκολα σε περιόδους πολιτικής αστάθειας. Κοντινότερο στο πρόσφατο παρελθόν είναι η Ελλάδα της προηγούμενης δεκαετίας, της περιόδου του ΣΥΡΙΖΑ, με μία πολυκομματική Βουλή και ενισχυμένο τον ρόλο της Χρυσής Αυγής και δυνάμεων, οι οποίες έσβησαν στο πέρασμα του χρόνου, όπως το Ποτάμι. Από περιόδους πολιτικής αστάθειας πέρασε και η Ιταλία, ενώ σκηνικό αστάθειας επικρατεί και στη Γαλλία.
Στην περίπτωση, βέβαια, της Κύπρου, η οποία είναι πολύ μικρή σε μέγεθος και η οποία έχει να διαχειριστεί υπαρξιακά ζητήματα, όπως το Κυπριακό, και μόλις πρόσφατα έχει εξέλθει από την οικονομική κρίση, ένα σκηνικό πολιτικού χάους θα έχει πολύ μεγαλύτερο αντίκτυπο, τόσο σε πολιτικό όσο και σε οικονομικό επίπεδο.
Οι δημοσκοπήσεις, φανερές και κρυφές
Το τελευταίο δεκαήμερο είδαν το φως της δημοσιότητας δύο δημοσκοπήσεις, ενώ, σύμφωνα με πληροφορίες, το ίδιο περίπου χρονικό διάστημα έχουν πραγματοποιηθεί τουλάχιστον δύο κομματικές δημοσκοπήσεις: η μία από την Πινδάρου και η άλλη από την Εζεκία Παπαϊωάννου. Και οι τέσσερις επιβεβαιώνουν το κατακερματισμένο πολιτικό σκηνικό που αναμένεται να προκύψει από την κάλπη των βουλευτικών εκλογών και ενισχύουν τα σενάρια που έχουν αρχίσει σταδιακά να προσδίδουν τον χαρακτήρα ενός ασταθούς και απρόβλεπτου σκηνικού μετά τις 24 Μαΐου.
Η προχθεσινή δημοσκόπηση του ΡΙΚ έδειξε τα εξής αποτελέσματα όσον αφορά την πρόθεση ψήφου για τις βουλευτικές εκλογές: Ο ΔΗΣΥ είναι πρώτος με ποσοστό 17%, με το ΑΚΕΛ να ακολουθεί σε απόσταση αναπνοής με 16%. Στην τρίτη θέση φαίνεται να εδραιώνεται το ΕΛΑΜ με 11%, ενώ το Άλμα του Οδυσσέα Μιχαηλίδη κατέγραψε 9%, η Άμεση Δημοκρατία 6,5% και το ΔΗΚΟ 6%. Η δημοσκόπηση διενεργήθηκε από την εταιρεία Cypronetwork.
Την προηγούμενη εβδομάδα παρουσιάστηκε στην Πινδάρου και η δημοσκόπηση της Pulse, η οποία πραγματοποιήθηκε για λογαριασμό του κόμματος και, σύμφωνα με πληροφορίες, κατέγραψε τα εξής αποτελέσματα: ΔΗΣΥ 15%, ΑΚΕΛ 13,5%, ΕΛΑΜ 11,5%, Άλμα 10%, Άμεση Δημοκρατία 6% και ΔΗΚΟ 5%.
Στη δημοσκόπηση της προηγούμενης εβδομάδας στον ΑΛΦΑ, που έγινε από την εταιρεία RAI, στην πρόθεση ψήφου με αναγωγή τα αποτελέσματα ήταν τα εξής: ΔΗΣΥ 22,9%, ΑΚΕΛ 21,8%, ΕΛΑΜ 16,5%, Άλμα 10,5%, Άμεση Δημοκρατία 10,1%, ΔΗΚΟ 7,9% και Volt 4%.
Τα κύρια συμπεράσματα
Τα κύρια συμπεράσματα που προκύπτουν από τα πιο πάνω για το μετεκλογικό σκηνικό είναι τα εξής:
• Μία Βουλή χωρίς σταθερή πλειοψηφία, η οποία να στηρίζεται σε ένα συνεκτικό ιδεολογικό πλαίσιο ή σε συγκεκριμένη ιδεολογική κατεύθυνση.
• Από τα σημερινά κοινοβουλευτικά κόμματα είναι πολύ πιθανό μόνο τέσσερα να εξασφαλίσουν είσοδο στη νέα Βουλή: ο ΔΗΣΥ, το ΑΚΕΛ, το ΕΛΑΜ και το ΔΗΚΟ. Από αυτά τα τέσσερα, το μόνο κόμμα που καταγράφει άνοδο ποσοστών στις δημοσκοπήσεις είναι το ΕΛΑΜ.
• Ρυθμιστής και βασικός πρωταγωνιστής στη νέα Βουλή θα είναι το ΕΛΑΜ, το οποίο σε όλες τις δημοσκοπήσεις εμφανίζεται ενισχυμένο. Είναι το τρίτο κόμμα και ουσιαστικά θα έχει τον ρόλο που διαχρονικά είχε το ΔΗΚΟ στο πολιτικό σκηνικό, με τη διαφορά ότι το ΕΛΑΜ εκφράζει ακραία ιδεολογία σε αρκετά θέματα, με ενίοτε λαϊκιστικές εκφάνσεις, όπως συνηθίζεται σε κόμματα αυτού του ιδεολογικού χώρου. Χαρακτηριστικά είναι τα παραδείγματα για τα οποία κατηγορείται το ΕΛΑΜ από τον ΔΗΣΥ και το ΔΗΚΟ, κυρίως ότι σε θέματα οικονομίας ψηφίζει σε αρκετές περιπτώσεις όμοια με το ΑΚΕΛ. Δεν είναι επίσης κόμμα με το οποίο θα μπορούσαν ή θέλουν να συνεργαστούν τα υπόλοιπα κόμματα.
• ΔΗΣΥ και ΔΗΚΟ στη νέα Βουλή δεν θα συγκεντρώνουν πλειοψηφία από μόνα τους, καθώς φαίνεται ότι δύσκολα ΔΗΠΑ και ΕΔΕΚ θα καταφέρουν να μπουν στη Βουλή. Ο ΔΗΣΥ, ο οποίος σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις φαίνεται να εδραιώνεται ως πρώτο κόμμα, καταγράφει σημαντική απώλεια ποσοστών σε σχέση με τις προηγούμενες βουλευτικές εκλογές. Με βάση εκτιμήσεις των πραγματικών δεδομένων της κάλπης, τα ποσοστά του αναμένεται να κυμανθούν από πέντε έως οκτώ μονάδες χαμηλότερα σε σχέση με το 2021, όταν είχε λάβει λίγο κάτω από 28%. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι από τους 17 βουλευτές που διαθέτει σήμερα, στη νέα Βουλή θα έχει από δύο έως τέσσερις λιγότερους.
Από την άλλη, το ΔΗΚΟ, με το οποίο υπάρχει έντονη φημολογία για συνεργασία των δύο κομμάτων τόσο για την Προεδρία της Βουλής όσο και, κατ’ επέκταση, μέχρι τις προεδρικές εκλογές, παρουσιάζεται σε όλες τις δημοσκοπήσεις με μονοψήφια ποσοστά. Στις βουλευτικές εκλογές του 2021 το ποσοστό του ΔΗΚΟ ήταν 11,29%. Στις δύο από τις τρεις τελευταίες δημοσκοπήσεις τα ποσοστά του ΔΗΚΟ βρίσκονταν ακόμη και κάτω από το όριο συμμετοχής στην τρίτη κατανομή εδρών. Σε αυτή την περίπτωση, που αποτελεί το χειρότερο σενάριο για το κόμμα, αυτό σημαίνει ότι μπορεί να χάσει πάνω από τους μισούς βουλευτές που διαθέτει σήμερα.
Υπενθυμίζεται ότι στους εννέα βουλευτές που εξέλεξε το 2021 προστέθηκαν πρόσφατα και οι Ανδρέας Αποστόλου της ΕΔΕΚ και Μιχάλης Γιακουμή της ΔΗΠΑ, με αποτέλεσμα η κοινοβουλευτική του ομάδα να αυξηθεί σε έντεκα βουλευτές. Πρόκειται για δύο βουλευτές που ούτως ή άλλως προέρχονται από άλλα δύο συμπολιτευόμενα κόμματα και στις πλείστες περιπτώσεις οι ψήφοι τους βρίσκονταν στην ίδια πλευρά της ζυγαριάς με το ΔΗΚΟ.
Συνοψίζοντας, υπό τα παρόντα δεδομένα, ΔΗΣΥ και ΔΗΚΟ είναι πολύ πιθανό να συναθροίζουν μαζί περίπου 20 βουλευτές και, συνεπώς, να μην διαθέτουν πλειοψηφία.
• Το ΑΚΕΛ είχε σε μεγάλο βαθμό συνεργασία στην Βουλή με τους Οικολόγους και ενίοτε, για κοινωνικοοικονομικά ζητήματα, με την ΕΔΕΚ. Μπορούσε, ωστόσο, να συνεργαστεί και με άλλα κόμματα του Κέντρου, ώστε να συνδιαμορφώνεται ένα πλαίσιο πολιτικής συνεννόησης. Στη νέα Βουλή ενδεχομένως να μην διαθέτει αυτό το σταθερό «αποκούμπι». Ταυτόχρονα, το κόμμα της Αριστεράς, παρά τη μακρόχρονη αντιπολιτευτική του δράση αλλά και τους υψηλούς τόνους που διατηρεί σε πολλά ζητήματα, συνεχίζει να καταγράφει απώλειες ποσοστών. Σε όλες τις δημοσκοπήσεις εμφανίζεται με μειωμένα ποσοστά σε σχέση με το 2021, όταν είχε λάβει 22,34%. Η συγκράτηση των ποσοστών αποτελεί πρωταρχικό στόχο στην Εζεκία Παπαϊωάννου. Σε αυτό το πλαίσιο, το κόμμα της Αριστεράς, παρότι παραμένει το μεγάλο κόμμα της αντιπολίτευσης, βλέπει τον ρόλο του ως βασικού άξονα του άλλου πόλου του πολιτικού σκηνικού να εξασθενεί.
Η αναμέτρηση του Μαΐου αφορά βουλευτικές εκλογές και, συνεπώς, η κάλπη θα μετρήσει κόμματα. Ο αντίκτυπος, ωστόσο, θα είναι άμεσος στην κυβέρνηση Νίκου Χριστοδουλίδη. Ο ίδιος έσπευσε προκαταβολικά, με την τελευταία του συνέντευξη στον «Φιλελεύθερο», να δώσει ιδεολογικοπολιτική κατεύθυνση στη διακυβέρνησή του αλλά και στη σύνθεση που θα ήθελε να έχει η νέα Βουλή, με κεντροδεξιά πλειοψηφία. Είναι προφανές ότι αντιλαμβάνεται πως χωρίς αυτή την πλειοψηφία η κυβέρνηση δεν μπορεί να υλοποιήσει το πρόγραμμα διακυβέρνησής της.
Ερωτηθείς για τη σχέση με το ΕΛΑΜ, ανέφερε ότι δεν υπάρχει ταύτιση, φέρνοντας ως παράδειγμα μεγάλα ζητήματα στα οποία το ΕΛΑΜ ψήφισε κατά των κυβερνητικών νομοσχεδίων. Αυτό, ωστόσο, δεν απαλλάσσει ούτε τον ίδιο ούτε την κυβέρνησή του από την επικρατούσα αντίληψη ότι το ΕΛΑΜ λειτουργεί ως συγκυβερνών κόμμα. Ο Νίκος Χριστοδουλίδης αντιλαμβάνεται προφανώς ότι κάτι τέτοιο δεν είναι προς το συμφέρον της κυβέρνησης, καθώς δεν μπορεί να στηριχθεί πολιτικά στη Βουλή στο ΕΛΑΜ. Για τον λόγο αυτό μίλησε για κεντροδεξιά πλειοψηφία των κομμάτων ΔΗΣΥ, ΔΗΚΟ και ΔΗΠΑ, στην οποία ενίοτε προστίθεται και η ΕΔΕΚ.
Στον περίγυρο, ωστόσο, του Προεδρικού, αλλά και μεταξύ συνεργατών του Προέδρου, υπάρχει η αντίληψη ότι το ΕΛΑΜ λειτουργεί ως δεξαμενή ψήφων για τον Νίκο Χριστοδουλίδη και ότι η ενδυνάμωσή του εκλαμβάνεται ως αποδοκιμασία της πολιτικής του ΔΗΣΥ ως αντιπολιτευόμενου κόμματος. Η προσέγγιση αυτή, εκ των πραγμάτων, λειτουργεί εκατέρωθεν επιζήμια, πλήττοντας τόσο τον ΔΗΣΥ όσο και την κυβέρνηση. Παράλληλα, η διαρροή προς το ΕΛΑΜ ή η συνεργασία με το ΕΛΑΜ ατόμων που στήριξαν τον Νίκο Χριστοδουλίδη στις εκλογές ενισχύει αυτή την αντίληψη. Για αυτή την κατάσταση, ωστόσο, οι ευθύνες βαραίνουν τόσο το Προεδρικό όσο και την Πινδάρου, καθώς και οι δύο φαίνεται να λειτουργούν περισσότερο σε έναν ανταγωνισμό προσώπων παρά πολιτικών, ενόψει των προεδρικών εκλογών του 2028.
Παράλληλα, η οριζόντια απαξίωση αγγίζει ασφαλώς και την κυβέρνηση. Αυτό δεν θα μετρηθεί άμεσα στην κάλπη ούτε θα εξαγόταν ως ασφαλές συμπέρασμα από τα αποτελέσματα των συμπολιτευόμενων κομμάτων, ωστόσο το γεγονός ότι σε αρκετές δημοσκοπήσεις καταγράφεται αρνητική τοποθέτηση έναντι του κυβερνητικού έργου αποτελεί ενδεικτικό στοιχείο. Συνεπώς, και το σοκ που υπέστη η κυβέρνηση, όπως και η καθυστερημένη επίδειξη αντανακλαστικών στο θέμα του επίμαχου βίντεο, εντάσσονται στη γενικότερη απογοήτευση της κοινωνίας.
Πέραν αυτής της πτυχής, γενικότερα όλα τα κόμματα, από την αντιπολίτευση έως τη συμπολίτευση, κινούνται σε μια προεκλογική περίοδο χωρίς σαφή ιδεολογικοπολιτική πυξίδα. Μέσα στην τοξικότητα της όλης περιρρέουσας ατμόσφαιρας του δημόσιου βίου, τα κόμματα οδεύουν προς την κάλπη με εσωκομματικά μέτωπα ανοικτά και χωρίς να καταφέρνουν να αναδείξουν θέσεις και πολιτικές ως βασικά σημεία αντιπαράθεσης. Ουσιαστικά τρέχουν να διαχειριστούν και να τοποθετηθούν επί ζητημάτων της επικαιρότητας, είτε αυτά αφορούν το βίντεο με τον τέως διευθυντή του Γραφείου του Προέδρου και τον Γιώργο Λακκοτρύπη, είτε όσα ισχυρίζεται μέσα από τα βίντεό της η «Άννυ Αλεξούι», είτε το υδατικό ζήτημα, είτε, παλαιότερα, τις πυρκαγιές στην ορεινή Λεμεσό.
Σημαντική παράμετρος της όλης εξίσωσης είναι και τα εσωτερικά προβλήματα που καλούνται να διαχειριστούν σχεδόν όλα τα κόμματα. Νίκος Σύκας, Φαίδωνας Φαίδωνος και Πιερής Γυψιώτης άνοιξαν νέα κεφάλαια στον ΔΗΣΥ, όπου η εσωστρέφεια παραμένει έντονη, είτε με αναμόχλευση παλιών πληγών είτε λόγω κακών χειρισμών της ηγεσίας.
Στο ΑΚΕΛ, η υπόθεση της Ειρήνης Χαραλαμπίδου, όσο κι αν επιχειρείται να παραμείνει σε χαμηλούς τόνους, εξακολουθεί να αποτελεί πονοκέφαλο, όπως και η περίπτωση του Κώστα Κώστα στη Λεμεσό. Οι δύο δημοφιλέστεροι βουλευτές των επαρχιών τους για το ψηφοδέλτιο του ΑΚΕΛ δεν θα είναι υποψήφιοι. Η μεν Ειρήνη Χαραλαμπίδου θα διεκδικήσει επανεκλογή από άλλο μετερίζι, ο δε Κώστας Κώστα δεν κρύβει τη δυσαρέσκειά του. Σε αυτά προστίθενται και οι διαρροές που φαίνεται να καταγράφονται προς την Άμεση Δημοκρατία του Φειδία Παναγιώτου.
Στο ΔΗΚΟ το ψηφοδέλτιο δεν έχει ακόμη κλείσει, ενώ καταγράφεται έντονη εσωκομματική μουρμούρα που αγγίζει τα όρια της δυσαρέσκειας για την ηγεσία. Διαφαίνεται πλέον καθαρά και η διαφωνία μεταξύ της γραμμής που εκφράζουν ο Νικόλας Παπαδόπουλος και ο Χρύσης Παντελίδης, η οποία δείχνει να στρώνει τον δρόμο για συνεργασία με τον ΔΗΣΥ, και της φιλοκυβερνητικής πτέρυγας του κόμματος. Παράλληλα, υπάρχει και μια τρίτη ομάδα που θεωρεί ότι, ανεξαρτήτως της σχέσης με την κυβέρνηση, η αντιφατικότητα που εκπέμπει το κόμμα είναι καταστροφική.
Στο ΕΛΑΜ, προς το παρόν, τα μεγάλα προβλήματα δεν βγαίνουν προς τα έξω, ωστόσο είναι σαφές ότι υπάρχουν δύο στρατόπεδα: αυτό της παλιάς φρουράς του κόμματος και εκείνο των νεοεισερχόμενων, κυρίως πρώην συναγερμικών.
Από εκεί και πέρα, το ζητούμενο για τα υπόλοιπα κόμματα είναι η είσοδος στη Βουλή.
Σε ό,τι αφορά το Άλμα, δείχνει να συγκρατεί ποσοστά, ενώ η όλη περιρρέουσα της σκανδαλολογίας ευνοεί το αφήγημά του. Παράλληλα, συνεχίζει να αντιμετωπίζει εσωτερικά ζητήματα. Πρόσφατα αποχώρησε ακόμη ένα άτομο που συμμετείχε στο πάνελ της εξαγγελίας του Άλματος τον περασμένο Μάιο, ο Θεόδουλος Παπαβασιλείου, δικηγόρος από τη Λεμεσό. Είχαν προηγηθεί οι περιπτώσεις Χασαπόπουλου, Αβραάμ Θεμιστοκλέους και Ανδρέα Σεραφείμ. Ο τρόπος με τον οποίο κινούνται και τοποθετούνται άτομα του περίγυρου του Οδυσσέα Μιχαηλίδη στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης προκαλεί, επίσης, αντιπάθειες.
Από την άλλη πλευρά, ο Φειδίας Παναγιώτου φαίνεται να διατηρεί ένα κοινό που τον ακολουθεί. Ωστόσο, οι πληροφορίες που βλέπουν το φως της δημοσιότητας σε σχέση με ζητήματα διασπάθισης χρημάτων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, καθώς και οι γκάφες στις οποίες έχει υποπέσει –όπως ο χαρακτηρισμός «πελλοί» για άτομα με νοητική αναπηρία– αρχίζουν να λειτουργούν ως βαρίδι τόσο για τον ίδιο όσο και για το κόμμα του.
Προσωποκεντρική η μάχη για Φειδία και Οδυσσέα Μιχαηλίδη
Το Άλμα του Οδυσσέα Μιχαηλίδη και η Άμεση Δημοκρατία του Φειδία Παναγιώτου αναμένεται, σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις, να αποτελέσουν βασικούς παίκτες στη νέα Βουλή, διεκδικώντας ακόμη και διψήφια ποσοστά. Στην περίπτωση του Φειδία Παναγιώτου πρόκειται για ένα κόμμα χωρίς σαφή ιδεολογική και πολιτική κατεύθυνση, χωρίς συγκεκριμένες πολιτικές θέσεις και προτάσεις. Αυτό, άλλωστε, το παραδέχεται και ο ίδιος ο ευρωβουλευτής σε δηλώσεις του σε τηλεοπτικές εκπομπές, μέσα από μια μηδενιστική προσέγγιση ότι ακόμη και όσοι έχουν προτάσεις δεν λύνουν τα προβλήματα.
Ουσιαστικά, πέραν της προσωπικής του δημοφιλίας και αναγνωρισιμότητας, καλής ή κακής, το όλο εγχείρημα βασίζεται στη θεωρία της άμεσης συμμετοχής στη λήψη αποφάσεων μέσω της εφαρμογής που διαφημίζεται. Τι σημαίνει πρακτικά και πολιτικά αυτό για τη Βουλή; Το αποτέλεσμα θα είναι να βρίσκεται εντός του νομοθετικού σώματος μια ομάδα ατόμων χωρίς κοινή κατεύθυνση και θέσεις, με την οποία δύσκολα θα μπορεί να υπάρξει συνεννόηση και συνεργασία επί όλων των θεμάτων, είτε αυτά αφορούν τον κρατικό προϋπολογισμό, είτε κυβερνητικά νομοσχέδια, είτε ακόμη προτάσεις νόμου.
Σε ό,τι αφορά το Άλμα, προβάλλει ως ιδεολογικό υπόβαθρο τη θεωρία του ριζοσπαστικού κέντρου, ωστόσο ο βασικός πυλώνας πάνω στον οποίο χτίζει είναι το ζήτημα της διαφθοράς. Έχει δημοσιοποιήσει προτάσεις σε ορισμένα θέματα της οικονομίας και από πλευράς ηγεσίας επιχειρείται να παρουσιαστεί ως κόμμα με θέσεις επί όλων των ζητημάτων. Παραμένει, ωστόσο, ένα προσωποπαγές κόμμα, με σταθερή και δηλωμένη θέση τη διεκδίκηση της Προεδρίας της Δημοκρατίας από τον Οδυσσέα Μιχαηλίδη. Οι ιδεολογικοπολιτικές τοποθετήσεις του Άλματος κινούνται ουσιαστικά στον χώρο της κεντροαριστεράς. Συνεπώς, θα βρίσκεται στον άξονα της αντιπολίτευσης, χωρίς όμως να παρουσιάζει σύγκλιση θέσεων σε πολλά ζητήματα με το ΑΚΕΛ, γεγονός που δεν προδιαγράφει μια σταθερή πολιτική συνεργασία εντός και εκτός Βουλής.
