Η ιδέα ότι οι κουρδικές οργανώσεις του Ιράκ – και όχι μόνο – θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν εναντίον της Τεχεράνης επανήλθε δυναμικά στη γεωπολιτική συζήτηση της Μέσης Ανατολής. Όμως, όπως επισημαίνει στο «Φιλελεύθερο» ο Τζόναθαν Χάκετ – ειδικός στον ανορθόδοξο πόλεμο με πολυετή υπηρεσία στην Υπηρεσία Πληροφοριών Άμυνας και την Εθνική Υπηρεσία Ασφαλείας των ΗΠΑ και σε επιχειρήσεις σε εμπόλεμες ζώνες – το σενάριο αυτό είναι πολύ πιο περίπλοκο από όσο φαίνεται εκ πρώτης όψεως.
Η υπόθεση, εξηγεί, ότι υπηρεσίες όπως η CIA και η MOSSAD θα μπορούσαν να αξιοποιήσουν τις κουρδικές οργανώσεις εναντίον της Τεχεράνης βασίζεται σε μια πραγματική στρατηγική λογική. Ο ανορθόδοξος πόλεμος -η συνεργασία δηλαδή κρατών με μη κρατικούς ένοπλους δρώντες-αποτελεί διαχρονικό εργαλείο στη γεωπολιτική αντιπαράθεση. Ωστόσο, στην περίπτωση των Κούρδων, το πρόβλημα δεν είναι μόνο επιχειρησιακό αλλά βαθιά πολιτικό.
Ένας λαός, πολλά στρατόπεδα
Αυτό, συνεχίζει, δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει ενιαίο κουρδικό μέτωπο. Αντίθετα, πρόκειται για ένα σύνθετο μωσαϊκό οργανώσεων με άλλες προτεραιότητες και στρατηγικές. Ορισμένες επιδιώκουν πλήρη ανεξαρτησία, άλλες προωθούν την ιδέα μιας ομοσπονδιακής ή αυτόνομης διοίκησης μέσα στα υπάρχοντα κράτη, ενώ άλλες μεταβάλλουν στόχους και στρατηγικές ανάλογα με τις πολιτικές συνθήκες.
Το ιρανικό πρόβλημα
Η περίπτωση του Ιράν παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Κουρδικές οργανώσεις που δραστηριοποιούνται κοντά στα σύνορα Ιράκ-Ιράν βρίσκονται εδώ και δεκαετίες σε αντιπαράθεση με την Τεχεράνη και έχουν υποστεί επανειλημμένες επιθέσεις από τις ιρανικές αρχές. Αυτό δημιουργεί την εντύπωση ότι θα μπορούσαν να αποτελέσουν φυσικούς συμμάχους μιας επιχείρησης πίεσης κατά του ιρανικού καθεστώτος.
Στην πράξη, όμως, τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά. Οι οργανώσεις αυτές δεν έχουν ενιαία πολιτική ατζέντα και συχνά διαφωνούν μεταξύ τους για τον τελικό στόχο: από πλήρη ανεξαρτησία μέχρι περιορισμένη αυτονομία εντός του ιρανικού κράτους. Για οποιαδήποτε εξωτερική δύναμη, η συνεργασία μαζί τους θα σήμαινε ότι εισέρχεται σε ένα πολιτικό τοπίο γεμάτο εσωτερικές αντιθέσεις.
Ο ανορθόδοξος πόλεμος
Σε θεωρητικό επίπεδο, μια τέτοια επιχείρηση θα ακολουθούσε τη λογική του ανορθόδοξου πολέμου. Σε αυτά τα μοντέλα συνεργασίας, εξηγεί ο ειδικός στον τομέα Αμερικανός, ειδικές δυνάμεις αναλαμβάνουν την εκπαίδευση και την επιχειρησιακή υποστήριξη τοπικών δυνάμεων, ενώ οι υπηρεσίες πληροφοριών διαχειρίζονται τις συγκαλυμμένες πτυχές της επιχείρησης – από τη στρατολόγηση και τη χρηματοδότηση μέχρι τη διαχείριση πληροφοριών και τη μυστική διπλωματία.
Η διαδικασία ξεκινά με προσεκτική αξιολόγηση των πιθανών εταίρων: ποια είναι τα κίνητρά τους, πόσο σταθερή είναι η εσωτερική τους δομή, ποιοι άλλοι παίκτες έχουν διεισδύσει σε αυτούς. Μόνο αφού ολοκληρωθεί αυτή η φάση μπορεί να ακολουθήσει εκπαίδευση, εξοπλισμός και επιχειρησιακή ανάπτυξη.
Στο υποθετικό αυτό σενάριο, συμπληρώνει, περιοχές του βόρειου Ιράκ – όπως το Ερμπίλ και η Σουλεϊμανίγια- θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως κέντρα εκπαίδευσης και προετοιμασίας πριν από οποιαδήποτε κίνηση προς τις κουρδικές περιοχές του δυτικού Ιράν.
Η σκιά της Τουρκίας
Καμία τέτοια στρατηγική δεν μπορεί να αγνοήσει την Τουρκία. Η Άγκυρα αντιμετωπίζει πολλές κουρδικές οργανώσεις ως άμεση απειλή για τη δική της εσωτερική ασφάλεια και παρακολουθεί στενά κάθε προσπάθεια ενίσχυσής τους. Γι’ αυτό, μια επιχείρηση που θα στηριζόταν αποκλειστικά σε κουρδικές δυνάμεις θα ήταν κόκκινη γραμμή για την Τουρκία. Ορισμένοι αναλυτές θεωρούν ότι η συμμετοχή άλλων εθνοτικών ομάδων, όπως οι Αζέροι του βορειοδυτικού Ιράν, θα μπορούσε να μεταβάλει τις ισορροπίες και να καταστήσει ένα τέτοιο εγχείρημα πιο αποδεκτό για την Άγκυρα, λόγω των στενών σχέσεών της με το Αζερμπαϊτζάν.
Το πρόβλημα της εμπιστοσύνης
Ένα ακόμη εμπόδιο, λέει, είναι η ιστορική εμπειρία των Κούρδων με τις μεγάλες δυνάμεις. Πολλές οργανώσεις θεωρούν ότι στο παρελθόν εγκαταλείφθηκαν από τις Ηνωμένες Πολιτείες, ιδιαίτερα στη Συρία. Αυτή η εμπειρία δημιουργεί μια βαθιά δυσπιστία απέναντι σε νέες συνεργασίες. Τι σημαίνει αυτό; Ότι αν πιστεύουν πως η στήριξη θα είναι προσωρινή, οι τοπικοί εταίροι θα επιδιώξουν άμεσα ανταλλάγματα. Με άλλα λόγια, η σχέση ξεκινά ήδη με περιορισμένο επίπεδο εμπιστοσύνης.
Πολυδιάσπαση του Ιράν μπορεί να οδηγήσει σε παρατεταμένη αστάθεια
Το πιθανότερο σενάριο, σύμφωνα με την εκτίμηση του Τζόναθαν Χάκετ, θα ήταν μια περιορισμένη εξέγερση ή ένα σύντομο πείραμα αυτονομίας σε κουρδικές περιοχές του Ιράν. Παρόμοια προσπάθεια είχε γίνει το 1946, όταν δημιουργήθηκε ένα κουρδικό κράτος στο δυτικό Ιράν, το οποίο όμως κατέρρευσε σχετικά γρήγορα.
Κατά τη δική του εκτίμηση, το πιο επικίνδυνο ενδεχόμενο θα ήταν μια ευρύτερη διάλυση της κεντρικής εξουσίας στο Ιράν, με διαφορετικές εθνοτικές και τοπικές δυνάμεις να αμφισβητούν την εξουσία της Τεχεράνης. Ένα τέτοιο σενάριο θα μπορούσε να οδηγήσει σε παρατεταμένη περιφερειακή αστάθεια.
Για τη Δύση, η ιδανική εξέλιξη θα ήταν η κατάρρευση του καθεστώτος και η μετάβαση σε ένα νέο πολιτικό σύστημα μέσω εκλογών ή δημοψηφίσματος. Ωστόσο, η ιστορία δείχνει ότι τέτοιες μεταβάσεις σπάνια ακολουθούν το σχέδιο όσων τις σχεδιάζουν.
Το ενδεχόμενο αξιοποίησης κουρδικών οργανώσεων εναντίον του Ιράν παραμένει, λοιπόν, περισσότερο μια στρατηγική υπόθεση εργασίας παρά ένα άμεσο σχέδιο. Όπως επισημαίνει ο Χάκετ, το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν μια τέτοια επιχείρηση θα μπορούσε να ξεκινήσει. Το δύσκολο είναι αν θα μπορούσε να ελεγχθεί η πορεία της. Και στη Μέση Ανατολή, η Ιστορία δείχνει ότι οι εξελίξεις σπάνια παραμένουν υπό πλήρη έλεγχο.
