Το 2025 καταγράφεται διεθνώς ως μια χρονιά ουσιαστικής μετάβασης για τον τομέα της υγείας. Δεν πρόκειται για μια χρονιά που συνδέθηκε με μια και μόνο θεαματική ανακάλυψη ή με ένα φάρμακο που άλλαξε άμεσα την πορεία της ιατρικής.
Αντίθετα, αποτέλεσε το σημείο στο οποίο πολλές τεχνολογικές και επιστημονικές εξελίξεις, που είχαν ήδη αρχίσει να διαμορφώνονται τα προηγούμενα χρόνια, ωρίμασαν ταυτόχρονα και άρχισαν να ενσωματώνονται πιο συστηματικά στην καθημερινή λειτουργία των συστημάτων υγείας.
– Η τεχνητή νοημοσύνη μπήκε σε κανονιστικό πλαίσιο και άρχισε να αντιμετωπίζεται ως παράγοντας ασφάλειας και όχι απλώς ως εργαλείο καινοτομίας.
– Η πρόληψη απέκτησε νέες διαστάσεις με εξετάσεις αίματος που υπόσχονται έγκαιρη ανίχνευση σοβαρών ασθενειών.
– Η αντιμετώπιση του καρκίνου προχώρησε προς πιο εξατομικευμένες θεραπείες που βασίζονται στο γενετικό προφίλ του όγκου.
– Παράλληλα, η υγεία άρχισε να μεταφέρεται όλο και περισσότερο στο σπίτι μέσω φορητών συσκευών και ψηφιακών εφαρμογών, δημιουργώντας ένα νέο πεδίο, στο οποίο ο πολίτης καλείται να παίξει πιο ενεργό ρόλο.
Η καινοτομία είναι εδώ
Για τον πολίτη, αυτές οι εξελίξεις δεν αφορούν μόνο το μέλλον αλλά επηρεάζουν ήδη την καθημερινότητά του. Αφορούν τον τρόπο με τον οποίο γίνεται η διάγνωση μιας νόσου, το πόσο νωρίς μπορεί να εντοπιστεί ένα σοβαρό πρόβλημα υγείας, το πόσο γρήγορα φτάνουν νέες θεραπείες στο σύστημα υγείας, αλλά και το κατά πόσο μπορεί ο ίδιος να συμμετέχει πιο ενεργά στην παρακολούθηση της υγείας του, με δεδομένα που παλαιότερα ήταν διαθέσιμα μόνο στο ιατρείο.
Η κοινή συνισταμένη όλων αυτών των αλλαγών είναι ότι μεταβάλλουν τον πυρήνα της ιατρικής πράξης αλλά και τον τρόπο με τον οποίο τα κράτη, οι ρυθμιστικές αρχές και οι διεθνείς οργανισμοί προσπαθούν να θέσουν όρια και μηχανισμούς λογοδοσίας σε μια τεχνολογία που εξελίσσεται ταχύτερα από τα παραδοσιακά συστήματα κανόνων. Το 2025 έφερε στο προσκήνιο ένα βασικό ερώτημα: Πώς μπορεί η καινοτομία να επιταχυνθεί χωρίς να μειωθεί η ασφάλεια, η ισότητα πρόσβασης και η εμπιστοσύνη των ασθενών;
Η τεχνητή νοημοσύνη
Η τεχνητή νοημοσύνη δεν εμφανίστηκε αιφνιδιαστικά το 2025 στον χώρο της υγείας. Ήδη από το 2023 και το 2024 είχε αρχίσει να χρησιμοποιείται πιο συστηματικά στην ιατρική απεικόνιση, στη διαχείριση μεγάλου όγκου δεδομένων και σε πιλοτικές εφαρμογές κλινικής υποστήριξης.
Το 2024 αποτέλεσε χρονιά έντονου πειραματισμού με νοσοκομεία και εταιρείες να δοκιμάζουν αλγορίθμους που μπορούσαν να εντοπίζουν ύποπτες αλλοιώσεις σε ακτινογραφίες μαστού ή να βοηθούν στην ανίχνευση μικρών πνευμονικών οζιδίων σε αξονικές τομογραφίες, μειώνοντας τον χρόνο ανάγνωσης και αυξάνοντας την πιθανότητα έγκαιρου εντοπισμού.
Το 2025 όμως αποτέλεσε το σημείο καμπής, γιατί η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης άρχισε να συνδέεται άμεσα με την ευθύνη. Όταν ένα εργαλείο συμμετέχει στην αξιολόγηση μιας εξέτασης ή στην ιεράρχηση περιστατικών σε επείγοντα, η πιθανότητα λάθους δεν είναι θεωρητικό ζήτημα. Μεταφράζεται σε καθυστέρηση θεραπείας, σε λανθασμένη παραπομπή ή σε περιττή ανησυχία του ασθενούς.
Ο Κανονισμός της ΕΕ
Σε αυτό το πλαίσιο, η Ευρωπαϊκή Ένωση προχώρησε στη σταδιακή εφαρμογή του Κανονισμού για την Τεχνητή Νοημοσύνη, ο οποίος δίνει αυξημένη βαρύτητα στις εφαρμογές υψηλού κινδύνου, στις οποίες εντάσσεται και σημαντικό μέρος της χρήσης AI στην υγεία.
Η ουσία των νέων κανόνων είναι ότι απαιτούν διαφάνεια και τεκμηρίωση. Οι εταιρείες καλούνται να αποδείξουν πώς εκπαιδεύτηκαν οι αλγόριθμοι, από πού προήλθαν τα δεδομένα, αν τα δεδομένα αυτά αντιπροσωπεύουν διαφορετικές ηλικιακές ομάδες, φύλα και πληθυσμούς, αλλά και ποια είναι η απόδοση του συστήματος σε συνθήκες πραγματικού κόσμου και όχι μόνο σε ιδανικά περιβάλλοντα δοκιμών.
Το 2025 ήταν η χρονιά κατά την οποία αυτές οι αρχές άρχισαν να γίνονται πρακτική υποχρέωση, με νοσοκομεία και παρόχους υγείας να καλούνται να επανεξετάσουν συμβάσεις προμήθειας λογισμικού, διαδικασίες χρήσης, ακόμη και πρωτόκολλα ενημέρωσης προσωπικού.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η FDA κινήθηκε σε αντίστοιχη κατεύθυνση. Το 2024 είχε ήδη αναγνωριστεί η ανάγκη να αντιμετωπιστεί η ιδιαιτερότητα των συστημάτων που αλλάζουν μέσα στον χρόνο, καθώς πολλά AI εργαλεία αναβαθμίζονται με ενημερώσεις που μπορεί να επηρεάζουν την απόδοσή τους. Το 2025 δόθηκε έμφαση στη διαχείριση κύκλου ζωής, δηλαδή στην υποχρέωση παρακολούθησης των εργαλείων μετά την έγκριση, στη συλλογή στοιχείων από την καθημερινή χρήση και στην υποβολή νέων δεδομένων όταν το σύστημα αλλάζει ουσιαστικά.
Για τον ασθενή αυτή η εξέλιξη λειτουργεί ως δικλείδα ασφαλείας. Σημαίνει ότι η τεχνολογία που χρησιμοποιείται στο υπόβαθρο μιας διάγνωσης ή μιας θεραπευτικής απόφασης θα πρέπει να υπόκειται σε ελέγχους αντίστοιχους με αυτούς που απαιτούνται για ένα ιατροτεχνολογικό προϊόν. Δεν είναι απλώς μια εφαρμογή. Είναι μέρος της αλυσίδας φροντίδας.
Πρόληψη και έγκαιρη διάγνωση
Στον τομέα της πρόληψης, το 2025 ενίσχυσε μια τάση που είχε ήδη αρχίσει να ξεχωρίζει από το 2024, τις εξετάσεις που βασίζονται σε αίμα και υπόσχονται να εντοπίσουν καρκίνους ή άλλες σοβαρές ασθένειες νωρίτερα. Οι υγρές βιοψίες αποτελούν το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα. Ανιχνεύουν γενετικό υλικό που κυκλοφορεί στο αίμα και μπορεί να προέρχεται από καρκινικά κύτταρα.
Το 2024 υπήρξε ορόσημο με ρυθμιστικές κινήσεις και μελέτες που έδειξαν ότι τέτοιες εξετάσεις μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως επιλογή προληπτικού ελέγχου για συγκεκριμένους καρκίνους. Το 2025 όμως μετατέθηκε το κέντρο βάρους στην εφαρμογή. Γιατροί και ασθενείς έπρεπε να κατανοήσουν τι σημαίνει ένα θετικό αποτέλεσμα, ποια είναι τα ποσοστά ψευδώς θετικών ή ψευδώς αρνητικών ευρημάτων και πώς εντάσσεται η εξέταση στο συνολικό μονοπάτι φροντίδας.
Οι ειδικοί τόνισαν ότι ένα τεστ αίματος μπορεί να αυξήσει τη συμμετοχή στον έλεγχο, ειδικά σε άτομα που αποφεύγουν την κολονοσκόπηση ή άλλα επεμβατικά τεστ. Ωστόσο, το τεστ δεν ακυρώνει την ανάγκη για επιβεβαίωση με κλασικές μεθόδους όταν υπάρχει θετικό αποτέλεσμα ή όταν υπάρχουν συμπτώματα. Το 2025 ανέδειξε ότι η πρόληψη δεν είναι μόνο θέμα τεχνολογίας, αλλά και θέμα επικοινωνίας και καθοδήγησης.
Παράλληλα, το 2025 συνεχίστηκε η συζήτηση για πολυκαρκινικά τεστ αίματος, δηλαδή εξετάσεις που υπόσχονται να εντοπίζουν σήματα για περισσότερους από έναν καρκίνους. Πρόκειται για πεδίο που βρίσκεται ακόμη υπό αξιολόγηση, αλλά η κατεύθυνση είναι σαφής. Η πρόληψη μετατρέπεται σταδιακά από μια διαδικασία λίγων εξετάσεων σε μια πιο εξατομικευμένη παρακολούθηση κινδύνου.
Η ογκολογία σε νέα εποχή
Η αντιμετώπιση του καρκίνου παραμένει το πεδίο όπου η καινοτομία γίνεται πιο ορατή. Το 2025 η συζήτηση γύρω από τις εξατομικευμένες θεραπείες πήρε νέα διάσταση, καθώς οι τεχνολογίες που είχαν αναδειχθεί το 2024 συνέχισαν να προχωρούν σε πιο ώριμες φάσεις.
Η τεχνολογία mRNA είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα. Το 2024 είχαν ξεκινήσει μεγάλες κλινικές δοκιμές για εξατομικευμένες mRNA θεραπείες σε συνδυασμό με ανοσοθεραπεία. Το 2025 αποτέλεσε έτος εδραίωσης, με περισσότερα δεδομένα, πιο σαφείς διαδικασίες παραγωγής και πιο οργανωμένα πρωτόκολλα για τη χρήση της τεχνολογίας σε πραγματικές συνθήκες.
Η ιδέα είναι ότι η θεραπεία σχεδιάζεται με βάση τα χαρακτηριστικά του όγκου του συγκεκριμένου ασθενούς, ώστε το ανοσοποιητικό να αναγνωρίζει συγκεκριμένα αντιγόνα και να επιτίθεται στα καρκινικά κύτταρα. Για τον ασθενή αυτό ακούγεται ως υπόσχεση πιο στοχευμένης θεραπείας. Το 2025 όμως ανέδειξε και τις πρακτικές προκλήσεις. Η εξατομίκευση σημαίνει χρόνο παραγωγής, ανάγκη για υποδομές βιοπληροφορικής, και ένα κόστος που τα συστήματα υγείας καλούνται να αξιολογήσουν.
Παράλληλα το 2025 συνέχισε να αναπτύσσεται η χρήση γονιδιωματικής στην ογκολογία, με περισσότερα κέντρα να ενσωματώνουν πάνελ γενετικών εξετάσεων για την επιλογή θεραπείας. Πρόκειται για τάση που είχε ήδη ενισχυθεί το 2024, αλλά το 2025 φάνηκε η προσπάθεια να ενσωματωθεί πιο ισότιμα σε δημόσια συστήματα υγείας και όχι μόνο σε εξειδικευμένα ιδιωτικά κέντρα.
Ο ορίζοντας του 2026 και το στοίχημα της ισορροπίας
Οι αλλαγές που καταγράφηκαν το 2025 δεν αποτελούν τελικό προορισμό. Το 2026 αναμένεται να είναι χρονιά δοκιμασίας για την εφαρμογή των ευρωπαϊκών κανόνων τεχνητής νοημοσύνης και για το πώς θα προσαρμοστούν οι οργανισμοί υγείας σε απαιτήσεις τεκμηρίωσης και επιτήρησης.
Παράλληλα, αναμένεται να συνεχιστεί η συζήτηση για το ποια τεστ αίματος θα ενταχθούν πιο συστηματικά σε προγράμματα πρόληψης και υπό ποιες προϋποθέσεις.
Στην ογκολογία, το 2026 θα είναι κρίσιμο για την ωρίμανση δεδομένων από μεγάλες κλινικές δοκιμές, καθώς οι εξατομικευμένες θεραπείες απαιτούν χρόνο για να δείξουν αποτελέσματα σε επιβίωση και υποτροπή. Επίσης, θα αυξηθεί η συζήτηση γύρω από το κόστος, καθώς οι θεραπείες ακριβείας και οι νέες πλατφόρμες βιοτεχνολογίας έχουν υψηλές απαιτήσεις παραγωγής.
Για τα συστήματα υγείας, το στοίχημα είναι η ισορροπία. Η αξιοποίηση της τεχνολογίας χωρίς να υπονομεύεται η ασφάλεια και η εμπιστοσύνη των πολιτών. Η διατήρηση της ανθρώπινης ευθύνης σε ένα περιβάλλον όπου τα εργαλεία γίνονται ολοένα και πιο σύνθετα. Και η διασφάλιση ότι η καινοτομία θα είναι διαθέσιμη όχι μόνο σε όσους έχουν πρόσβαση σε ιδιωτικές υπηρεσίες, αλλά και στο ευρύτερο κοινωνικό σύνολο.
Το 2025 έδειξε ότι η τεχνολογία μπορεί να αλλάξει ριζικά την υγεία, αλλά επίσης έδειξε ότι αυτή η αλλαγή δεν είναι αυτόματη. Χρειάζεται κανόνες, χρειάζεται δημόσιο διάλογο, χρειάζεται επένδυση σε υποδομές, και χρειάζεται στρατηγική ώστε οι λύσεις που αναπτύσσονται να μεταφράζονται σε πραγματικό όφελος για τον ασθενή. Στον δρόμο προς το 2026, αυτό θα είναι το βασικό κριτήριο. Όχι το πόσο εντυπωσιακή είναι μια τεχνολογία, αλλά το πόσο ασφαλής, δίκαιη και αποτελεσματική είναι όταν φτάνει στην καθημερινή ζωή.
