Ένα προφίλ της «Σμαράγδας», καθώς η ταινία του Αιμίλιου Αβραάμ ποδηλατεί ήσυχα και μοναχικά στους κινηματογράφους.
Ανείπωτες συγνώμες
«Η Σμαράγδα είναι σαν τον ελέφαντα. Έχει σκληρή πέτσα και δεν μπορεί να πηδήσει». Τα πιο πάνω λόγια θα συνιστούσαν ανάρμοστη βρισιά, προσβολή, body-shaming σχόλιο απολύτως μεμπτό. Αυτά, αν δεν ήταν η ομολογία της ίδιας της Σμαράγδας, η ειρωνική της αυτοπροσωπογραφία με λέξεις, όπως καταγράφεται στην βραβευμένη ταινία του Αιμίλιου Αβραάμ. Αλλά τέτοια είναι η δύναμη του λόγου, του ήχου και της κινούμενης εικόνας, όπως εκείνα ενσωματώνονται αλχημικά μέσα στην κινηματογραφική κάμερα.
Συχνά, το δημιουργικό αποτέλεσμα δραπετεύει με μαεστρία από τα όποια στερεότυπα κουβαλά ο θεατής. Να λοιπόν που το είδαμε και πάλι να συμβαίνει στην «Σμαράγδα» που αυτές τις μέρες κάνει το δικό της -φαντάζομαι μοναχικό- ταξίδι στο σινεμά.
Αυτού του είδους τα φιλμ, αυτές οι μάλλον θαμπές, παρά λαμπερές ηρωίδες μού θυμίζουν στίχους από τα «Κορίτσια της συγνώμης», το παλιό αγαπημένο τραγούδι των αδελφών Κατσιμίχα. Είναι δηλαδή, «κάτι χλωμές, κάτι χοντρούλες με γυαλιά, αυτές που δεν τους ρίχνεις δεύτερη ματιά». Ένα «άδειο βλέμμα» που μένει «στον καθρέφτη». Το ίδιο βλέμμα που, χρόνια μετά, ίσως συναντήσει τη συγνώμη μας. Σε ένα τραγούδι, ή σε μια ταινία σαν αυτή.
Τα σκοτάδια της μέσης ηλικίας
Τέτοια είναι η κρυφή γοητεία της Σμαράγδας: αδύνατο να την περιγράψεις, να τη χωρέσεις σε καλούπια, χωρίς να χάσεις μέρος από την ουσία της. Θα μπορούσες να πεις πως είναι μια συνηθισμένη, μεσήλικη και ανύπαντρη γυναίκα η οποία παρακολουθεί σιγά-σιγά τον κόσμο να την προσπερνά. Είναι η ζωή που γκριζάρει, μαζί με τα μαλλιά, τόσο επαγγελματικά, όσο και προσωπικά.
Έχουμε δει αμέτρητες ταινίες για την κρίση της μέσης ηλικίας. Κάποιες την αντιμετωπίζουν με χιούμορ, άλλες θέλουν να βυθιστούν βαθιά μέσα στα σκοτάδια της. Στην εποχή της εικόνας, αυτό το ψυχολογικό μεταίχμιο αποδεικνύεται ακόμη πιο ακανθώδες και δυσπρόσιτο. Επιπλέον, η ηρωίδα μας τυχαίνει να ζει από την εικόνα της: είναι παρουσιάστρια της τηλεόρασης.
Η ταινία υπενθυμίζει πως τα προϊόντα των οθονών έχουν επίσης ημερομηνία λήξης. Ο μοναδικός τρόπος να ξεγελάσουν τον αδυσώπητο χρόνο είναι μετρώντας ακόλουθους στα κοινωνικά δίκτυα. Η Σμαράγδα υποκύπτει σε αυτό τον πειρασμό: αποφασίζει να γίνει μια άλλη.
Δεν είναι πια το «κορίτσι της συγνώμης». Υιοθετεί μια ποθητή, προκλητική περσόνα, γίνεται ένα ερωτικό αιλουροειδές: εναρμονίζει τις οικολογικές ανησυχίες της με χιλιάδες αφανέρωτους πόθους, ανώνυμων αρσενικών.
Η εικόνα και το τίμημα της ελευθερίας
Η ταινία μοιάζει σαν να μας ψιθυρίζει πως αυτή δεν είναι η λύση: ούτε για τον έρωτα, ούτε για την επαγγελματική καταξίωση. Ειδικά όταν η δεύτερη μεταφράζεται σε προσωπική, ψυχική ωρίμανση. Η Σμαράγδα, όπως οι πλείστες ηρωίδες της οθόνης, θα δοκιμάσει και θα δοκιμαστεί. Λίγοι θα τη συντροφέψουν στο ταξίδι της.
Η νέα της περσόνα θα την οδηγήσει μακριά, σε έναν άλλο εικονικό παράδεισο: εκείνο των θερινών διακοπών, φτιαγμένο για αδιάφορους τουρίστες. Ευτυχώς, η παιδικότητά της δεν θα δεχτεί τη χαριστική βολή.
Εξάλλου, είναι αυτή η παιδικότητα που την κάνει να ξεχωρίζει, η αντίληψη του κόσμου σαν εν δυνάμει ανοιχτή αγκαλιά, γεμάτη απροσδόκητα δώρα. Η Σμαράγδα δεν δειλιάζει, αδιαφορώντας για τις περιστασιακές κοροϊδίες και -κυρίως- για το τσαλάκωμα της εικόνας της.
Επαναστατεί επιχειρώντας να ξεφεύγει από τα κοινωνικά δεσμά: αναζητεί την ελευθερία της. Μα η ζωή έχει τα δικά της σχέδια. Γίνεται κι αυτή, κάποτε, ένα παιδί που βγάζει κοροϊδευτικά τη γλώσσα. Η ελευθερία έχει τίμημα και μάλιστα πολύ υψηλό.
«Να παίρνεις τη ζωή όπως έρχεται»
Ταινίες σαν τη «Σμαράγδα» ακολουθούν με σεβασμό τα βήματα της ζωής. Δεν τα εκτρέπουν αναγκαστικά σε φωτεινές, μα κίβδηλες λεωφόρους επιτυχίας. Σε αυτό το πλαίσιο, οι επιλογές και η τύχη κουβαλούν το ανεπιθύμητο βάρος τους: η απώλεια κάποιας υποσχόμενης εργασίας, το τέλος ενός προδιαγραφόμενου έρωτα, κάποια ασθένεια, μια εγκυμοσύνη εκτός προγράμματος. Εδώ η μοίρα προσφέρει αφειδώλευτα όλα τα πιο πάνω «δώρα».
Η «σκληρή πέτσα» δεν είναι πανοπλία. Μα επιτρέπει να παίρνεις τη ζωή όπως έρχεται. Αυτό κάνει και η ηρωίδα της ταινίας. Μοναδικός ίσως οδηγός, η Μπέλα, το σκυλί της μητέρας της. Ίσως γιατί το ένστικτο είναι μια κάποια πυξίδα, όταν τα σκοτάδια πυκνώνουν.
Υπάρχει και η φιλία, αυτό το βάλσαμο που δεν απαιτεί αντίτιμο, στις εποχές της ετσιθελικής συναλλαγής. Η κατάφαση της Σμαράγδας σε αξίες σαν αυτήν δεν την αποθεώνει. Αντίθετα τη γειώνει και την ισορροπεί, όταν ο ψεύτικος πειρασμός ενός «ξένου και πλούσιου συζύγου» την επισκεφθεί.
Τελικά, όπως το θέσαμε και στην αρχή, τα «κορίτσια της συγνώμης» κάνουν παρέα, κυρίως στη μοναξιά τους. Μα είναι παρηγοριά όταν μια ταινία υποκλίνεται στην ταπεινή σαγήνη τους. Έτσι καθώς εκείνα ποδηλατούν μέσα σε δρόμους αδειανούς…
Ελεύθερα, 05.04.2026
Εγγραφή στο Newsletter
