Η μεταρρύθμιση του συνταξιοδοτικού συστήματος βρίσκεται, δικαίως, στο επίκεντρο του δημόσιου διαλόγου. Πρόκειται για ένα ζήτημα υψίστης σημασίας, που δεν περιορίζεται μόνο σε τεχνικές παραμέτρους ή αναλογιστικούς υπολογισμούς, αλλά επηρεάζει άμεσα το επίπεδο διαβίωσης των σημερινών και μελλοντικών συνταξιούχων, τη βιωσιμότητα των δημόσιων οικονομικών, αλλά και τη σταθερότητα και ανθεκτικότητα της κυπριακής οικονομίας στο σύνολό της.
Η Ομοσπονδία Εργοδοτών & Βιομηχάνων (ΟΕΒ) έχει διαχρονικά επισημάνει ότι ένα συνταξιοδοτικό σύστημα που δεν είναι ανθεκτικό δημιουργεί αβεβαιότητα, αυξάνει τους δημοσιονομικούς κινδύνους και επηρεάζει αρνητικά την αναπτυξιακή προοπτική της χώρας.
Οι αποφάσεις που θα ληφθούν στο πλαίσιο της μεταρρύθμισης θα έχουν συνέπειες που θα εκτείνονται σε βάθος δεκαετιών. Για τον λόγο αυτό, η διαδικασία δεν μπορεί και δεν πρέπει να είναι βεβιασμένη ή αποσπασματική. Αντίθετα, απαιτείται προσεκτική, τεκμηριωμένη και ολιστική προσέγγιση, στη βάση πραγματικών δεδομένων και μέσα από ουσιαστικό κοινωνικό διάλογο με όλους τους εμπλεκόμενους φορείς.
Η συζήτηση που έχει ξεκινήσει για τη μεταρρύθμιση του συνταξιοδοτικού συστήματος οφείλει να λάβει υπόψη μια σειρά από κρίσιμες δημογραφικές και οικονομικές παραμέτρους. Η αύξηση του προσδόκιμου ζωής, η υπογεννητικότητα, οι αλλαγές στη δομή της αγοράς εργασίας, καθώς και οι μεταβαλλόμενες οικονομικές συνθήκες, επηρεάζουν καθοριστικά τη μακροπρόθεσμη ισορροπία του συστήματος. Ταυτόχρονα, το θεσμικό πλαίσιο και ο τρόπος λειτουργίας και διακυβέρνησης του Ταμείου Κοινωνικών Ασφαλίσεων διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στη διασφάλιση της διαφάνειας και της αξιοπιστίας του συστήματος.
Στο πλαίσιο αυτό, η εμπλοκή της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ILO), κατόπιν αιτήματος της Κυβέρνησης, μπορεί να συμβάλει εποικοδομητικά στη συζήτηση. Οι αρχικές διαπιστώσεις των εμπειρογνωμόνων αναδεικνύουν αδυναμίες του υφιστάμενου συστήματος, όπως η πολυπλοκότητα, η ανεπαρκής προστασία από τον κίνδυνο φτώχειας για μερίδα συνταξιούχων και οι υφιστάμενες ανισότητες. Παρά ταύτα, μέχρι στιγμής δεν έχει παρουσιαστεί ένα ολοκληρωμένο, πλήρως κοστολογημένο και τεκμηριωμένο σενάριο μεταρρύθμισης από τον αναλογιστή του ILO, με σαφή αποτύπωση των επιπτώσεων σε όλους τους ασφαλισμένους.
Βασική θέση της ΟΕΒ είναι ότι οποιαδήποτε μεταρρύθμιση θα πρέπει να στοχεύει στη συνολική βελτίωση της επάρκειας των συντάξεων και όχι στην αναδιανομή συνταξιοδοτικών παροχών μεταξύ διαφορετικών ομάδων ασφαλισμένων. Η προσέγγιση που οδηγεί σε αυξήσεις για ορισμένους και μειώσεις για άλλους δεν μπορεί να θεωρηθεί δίκαιη ούτε βιώσιμη.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη διασφάλιση ισότιμης μεταχείρισης μεταξύ εργαζομένων στον ιδιωτικό και στον δημόσιο τομέα, καθώς η δημιουργία νέων ανισοτήτων υπονομεύει την κοινωνική αποδοχή και την αξιοπιστία της μεταρρύθμισης.
Παράλληλα, η ΟΕΒ τονίζει την ανάγκη για ολιστική προσέγγιση του συνταξιοδοτικού συστήματος, με ταυτόχρονη εξέταση όλων των πυλώνων του. Οι Πυλώνες 0, 1 και 2 λειτουργούν συμπληρωματικά και δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται αποκομμένα ή σε διαφορετικά χρονικά στάδια. Μόνο μέσα από τον παράλληλο σχεδιασμό και την αξιολόγηση όλων των πυλώνων μπορεί να υπάρξει σαφής και ολοκληρωμένη εικόνα των συνολικών επιπτώσεων της μεταρρύθμισης, τόσο ως προς τα αναμενόμενα οφέλη για τους ασφαλισμένους όσο και ως προς το πραγματικό κόστος, τις χρηματοδοτικές ανάγκες και τις επιπτώσεις στη βιωσιμότητα του συστήματος στο σύνολό του.
Εξίσου σημαντική είναι η διατήρηση του τριμερούς χαρακτήρα του συστήματος. Η ΟΕΒ εκφράζει την έντονη διαφωνία της με οποιοδήποτε σενάριο αποχώρησης του κράτους από τη συνεισφορά του στο αναλογικό μέρος της σύνταξης. Η διατήρηση του υφιστάμενου χαρακτήρα του συστήματος αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη σταθερότητα και την ανθεκτικότητά του, ιδιαίτερα σε περιόδους οικονομικών κρίσεων.
Τέλος, μια ουσιαστική μεταρρύθμιση οφείλει να οδηγήσει στη δημιουργία πραγματικού αποθεματικού, ικανού να απορροφά μελλοντικούς κραδασμούς, καθώς και στην περαιτέρω ενίσχυση της διαφάνειας, της χρηστής διακυβέρνησης και των μηχανισμών ελέγχου του Ταμείου Κοινωνικών Ασφαλίσεων. Η αξιοπιστία του συστήματος προϋποθέτει σαφείς κανόνες, επαρκή εποπτεία και τεκμηριωμένες αποφάσεις που να εμπνέουν εμπιστοσύνη τόσο στους σημερινούς όσο και στους μελλοντικούς ασφαλισμένους.
Ταυτόχρονα, είναι κρίσιμης σημασίας να δοθεί ο απαραίτητος χρόνος ώστε να ξεκαθαρίσουν όλα τα επιμέρους ζητήματα που άπτονται της μεταρρύθμισης και να αρθούν οποιεσδήποτε αμφιβολίες ως προς τις πραγματικές επιπτώσεις της. Μια τόσο σημαντική αλλαγή δεν μπορεί να προχωρήσει με ελλιπή στοιχεία, ασάφειες ή ανοιχτά ερωτήματα. Μόνο μέσα από ολοκληρωμένη ανάλυση, επαρκή τεκμηρίωση και ουσιαστικό κοινωνικό διάλογο μπορεί να διαμορφωθεί ένα συνταξιοδοτικό σύστημα ισορροπημένο, δίκαιο και βιώσιμο στον χρόνο, με ευρεία κοινωνική αποδοχή και πραγματική προοπτική επιτυχίας.
* Ανώτερος Λειτουργός, Τμήμα Εργασιακών Σχέσεων & Κοινωνικής Πολιτικής (ΟΕΒ)
