Η ψυχραιμία του, αποτέλεσμα αμέτρητων ωρών κατάδυσης, αποδείχθηκε καθοριστική και ίσως ο λόγος που σήμερα παραμένει ζωντανός.
Ο Μεξικανός Μαουρίσιο Ογιος μεγάλωσε ακούγοντας τον μύθο των «Σαγονιών του Καρχαρία» του Σπίλμπεργκ, όχι όμως με τον φόβο που γέννησε σε εκατομμύρια θεατές, αλλά με μια ιδιαίτερη γοητεία που τον οδήγησε να αφιερώσει τη ζωή του στη μελέτη των κορυφαίων θηρευτών των ωκεανών.
Ύστερα από τρεις δεκαετίες στο πεδίο και χιλιάδες καταδύσεις, ο θαλάσσιος βιολόγος βρέθηκε αντιμέτωπος με μια στιγμή που λίγο έλειψε να αποβεί μοιραία, δίνοντας μάχη για την ίδια του τη ζωή.
Ο μύθος των δολοφόνων καρχαριών
Τώρα, στο σπίτι της μητέρας του στην Πόλη του Μεξικού, προσπαθώντας ακόμη να αναρρώσει από ένα δάγκωμα που σημάδεψε για πάντα το πρόσωπό του, μιλά για τη στιγμή που το κεφάλι του βρέθηκε μέσα στο στόμα ενός καρχαρία και για την ανάγκη να τελειώσουμε επιτέλους με τον μύθο των «δολοφόνων καρχαριών».
Το ταξίδι στην Κόκος της Κόστα Ρίκα ήταν μέρος μιας αποστολής του One Ocean Worldwide Coalition για την καταγραφή και προστασία των πληθυσμών των σφυροκέφαλων καρχαριών, οι οποίοι έχουν μειωθεί δραματικά τις τελευταίες δεκαετίες. Με μια ειδική λόγχη, τη λεγόμενη Hawaiian sling, ο Ογιος είχε μόλις μαρκάρει ένα θηλυκό καρχαρία σχεδόν τεσσάρων μέτρων και ετοιμαζόταν να καταγράψει τα δεδομένα στο υποβρύχιο τάμπλετ του, όταν ένιωσε πως κάτι δεν πήγαινε καλά.
Είχε ακολουθήσει τον καρχαρία προς τον βυθό για να τον σημαδέψει στο σημείο με τον πιο παχύ μυϊκό ιστό, ώστε το ζώο να πονέσει όσο το δυνατόν λιγότερο. Όμως, αυτή η ελάχιστη ενόχληση έφερε μια απρόβλεπτη αντίδραση. Με την άκρη του ματιού του τον είδε να στρέφεται απότομα. Έσκυψε το κεφάλι ενστικτωδώς. Κι ύστερα ένιωσε την πίεση – το κρανίο του να τρίζει, σαν να λύγιζε από το βάρος μιας τεράστιας μέγγενης.
«Αν ήθελε να με σκοτώσει, θα το έκανε αμέσως»
Στο αριστερό του μάγουλο, οι ουλές από τα 29 δόντια, τα ισάριθμα δαγκώματα που βυθίστηκαν στο δέρμα του σχηματίζουν τώρα ένα μόνιμο ανάγλυφο της στιγμής εκείνης. «Ένα εκατοστό πιο πάνω και θα έχανα το μάτι μου, ένα πιο κάτω και θα έχανα τον λαιμό μου», του είπε ο χειρουργός. Ο ίδιος, με 48 χρόνια ζωής και 30 χρόνια μελέτης της συμπεριφοράς των καρχαριών, ξέρει καλά πως δεν επρόκειτο για επίθεση, αλλά για ένα αμυντικό δάγκωμα.
«Αν ήθελε να με σκοτώσει, θα το έκανε αμέσως. Οι καρχαρίες, όταν θέλουν να σκοτώσουν, δαγκώνουν και στρίβουν το κεφάλι τους. Τα δόντια τους είναι φτιαγμένα για να κόβουν. Εκείνος απλώς με δάγκωσε και με άφησε». Το γεγονός ότι έσπασε τις σωλήνες παροχής αέρα ήταν που, όπως πιστεύει, την τρόμαξε – ο θόρυβος και οι φυσαλίδες την έκαναν να απομακρυνθεί.
Η ψυχραιμία του, αποτέλεσμα αμέτρητων ωρών κατάδυσης, ήταν ίσως ο λόγος που βρίσκεται ακόμη ζωντανός. Με την κύρια πηγή οξυγόνου κατεστραμμένη, έπιασε την εφεδρική, τον «χταπόδι», και άρχισε να ανεβαίνει αργά, γνωρίζοντας πως στα 40 μέτρα βάθος μια βιαστική ανάδυση μπορεί να αποβεί εξίσου θανατηφόρα με ένα δάγκωμα.
Τα μάτια του θόλωναν από το αίμα και το νερό που είχε μπει στη μάσκα, όταν είδε το φως της επιφάνειας να πλησιάζει και, μαζί του, τη σκιά του καρχαρία. Τον πλησίασε, έκανε δυο κύκλους δύο φορές γύρω του, αλλά δεν έκανε τίποτα περισσότερο. «Αν ήθελε να με αποτελειώσει, θα με είχε ακολουθήσει. Δεν είναι τα τέρατα που νομίζουμε», λέει.
«Δεν ανήκουμε στο μενού τους»
Όταν έφτασε στην επιφάνεια, ο καπετάνιος που τον περίμενε έμεινε για δευτερόλεπτα άφωνος, κοιτώντας το αιμόφυρτο πρόσωπό του. Ο Ογιος νόμιζε ότι είχε χάσει ολόκληρη τη μία πλευρά. Το αίμα έτρεχε ασταμάτητα, κι όμως κανένας καρχαρίας δεν τον ακολούθησε. «Λένε ότι μια σταγόνα αίμα αρκεί για να τους τρελάνει, αλλά το ανθρώπινο αίμα δεν είναι το φαγητό τους. Δεν ανήκουμε στο μενού τους», επιμένει. Κι αυτό, όπως λέει, είναι ένα ακόμη στοιχείο που πρέπει να βοηθήσει στο να σπάσει ο μύθος που στοιχειώνει αυτά τα ζώα από την εποχή που ο Χόλιγουντ έγραψε τη δική του εκδοχή.
Το περιστατικό αυτό ήταν το πρώτο σοβαρό που είχε ποτέ με καρχαρία – κάτι αξιοσημείωτο, αν σκεφτεί κανείς ότι έχει δουλέψει με λευκούς καρχαρίες μήκους πέντε μέτρων, με bull sharks, με κάθε είδους είδος γνωστό για τη δύναμη ή την επιθετικότητά του.
Οι καρχαρίες των Γκαλαπάγκος είναι πιο κυριαρχικοί, όπως αναφέρει, και δείχνουν την ενόχλησή τους καμπουριάζοντας και κατεβάζοντας τα πτερύγιά τους. Εκείνο το πρωί, η θηλυκή είχε ήδη δείξει τέτοια σημάδια προς τον δεύτερο δύτη. Και μετά το δάγκωμα του Ογιος, τον πλησίασε απειλητικά, πριν εξαφανιστεί.
Κι όμως, ακόμη και με το πρόσωπό του γεμάτο ράμματα και πόνο, ο Ογιος νιώθει ικανοποίηση που κατάφερε να ολοκληρώσει την αποστολή: οι πομποί που τοποθέτησε εκείνο το πρωί στέλνουν τώρα υπερηχητικά σήματα που παρακολουθούνται σε ολόκληρη την Ανατολική Τροπική Ειρηνική Ζώνη, από το Μεξικό μέχρι τις ΗΠΑ.
Με αυτόν τον τρόπο καταγράφονται οι διαδρομές των καρχαριών, μερικές φορές ταξίδια χιλιάδων χιλιομέτρων, όπως εκείνο του καρχαρία που ακολούθησε μια πορεία 2.200 χιλιομέτρων ανάμεσα σε τρεις διαφορετικές χώρες. Τα δεδομένα αυτά είναι ζωτικής σημασίας για τον προσδιορισμό των «υποβρύχιων διαδρόμων» που συνδέουν προστατευμένες περιοχές.
Ως συνιδρυτής της Pelagios Kakunha, ο Ογιος έχει αφιερώσει τη ζωή του στο να αποδεικνύει ότι οι καρχαρίες είναι απαραίτητοι για την υγεία των ωκεανών. «Είναι σαν το ανοσοποιητικό σύστημα της θάλασσας. Τρέφονται με άρρωστους ή αδύναμους οργανισμούς, κρατώντας την ισορροπία του οικοσυστήματος».
Καθώς ολοκληρώνει την αφήγησή του, αγγίζοντας ασυναίσθητα τις ουλές στο πρόσωπό του, επαναλαμβάνει αυτό που για τον ίδιο είναι πια βεβαιότητα: «Οι καρχαρίες δεν είναι δολοφόνοι. Εμείς είμαστε αυτοί που σκοτώνουμε εκατοντάδες χιλιάδες την ημέρα. Κι είμαστε εμείς που έχουμε εισβάλει στον κόσμο τους».
iefimerida.gr
