Οι σχέσεις των Ηνωμένων Πολιτειών με το Ιράν πήραν την κατιούσα τα τελευταία 70 περίπου χρόνια, με σημείο καμπής το 1953 όταν οι Αμερικανοί στήριξαν το πραξικόπημα κατά του τότε Ιρανού Πρωθυπουργού Μοχάμαντ Μοσαντέκ και την επιστροφή του Σάχη Μοχάμαντ Ρεζά Παχλαβί στην εξουσία.
Ο αντιαμερικανικός χαρακτήρας του ισλαμιστικού καθεστώτος στο Ιράν, ξέσπασε με την Ιρανική Επανάσταση το 1978, όπου προήλθε η πτώση της μοναρχίας των Παχλαβί και η εγκαθίδρυση μιας νέας δυναστείας με ιδρυτή τον Αγιατολάχ Ρουχολάχ Χομεϊνί.
Ο θάνατος του τελευταίου ανώτατου θρησκευτικού ηγέτη στο Ιράν, Αγιατολάχ Σεγιέντ Αλί Χοσεϊνί Χαμενεΐ και τα οικονομικά και εσωτερικά προβλήματα που αντιμετωπίζει η Τεχεράνη, μετά τις επιθέσεις ΗΠΑ και Ισραήλ, αναδεικνύουν την εύθραυστη διαχρονικά κατάσταση που επικρατεί στην περιοχή της Μέσης Ανατολής, λόγω και των γεωπολιτικών συμφερόντων αλλά και των πολιτισμικών – θρησκευτικών διαφορών ανάμεσα στις χώρες. Το χρονολόγιο των συγκρούσεων καταγράφονται σε ρεπορτάζ των Financial Times.
Οι σημαντικότερες στιγμές στις σχέσεις ΗΠΑ – Ιράν
1953: Το πραξικόπημα κατά του Μοσαντέκ και η επιστροφή του Σάχη
Οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ηνωμένο Βασίλειο αντιτίθενται στην εθνικοποίηση της Anglo-Iranian Oil Company από τον Ιρανό πρωθυπουργό Μοχάμαντ Μοσαντέκ, εταιρεία που σήμερα είναι γνωστή ως BP.
Εφόσον ΗΠΑ – Βρετανία στήριξαν το πραξικόπημα κατά του Μοσαντέκ, συνέβαλαν με αυτόν τον τρόπο στην αποκατάσταση του τελευταίου Σάχη του Ιράν, Μοχάμαντ Ρεζά Παχλαβί στην εξουσία.
Ο Παχλαβί εγκαθιδρύει ένα διεφθαρμένο και κατασταλτικό καθεστώς.
1978: Ξεκινά η Ιρανική Επανάσταση
Στα τέλη της δεκαετίας του 1970, το καταπιεστικό καθεστώς του Σάχη πυροδοτεί επανάσταση, η οποία τροφοδοτείται από μαζικές διαδηλώσεις με έντονο αντιαμερικανικό χαρακτήρα.
1979: Η κρίση των Ομήρων
Το 1979, ένοπλοι καταλαμβάνουν την πρεσβεία των ΗΠΑ στην Τεχεράνη και κρατάνε 66 Αμερικανούς όμηρους, εκ των οποίων οι 52 παραμένουν αιχμάλωτοι για 444 ημέρες.
Οι απαγωγείς απαιτούν την έκδοση του Σάχη, ο οποίος έχει διαφύγει στις ΗΠΑ. Η κρίση ταπεινώνει την Ουάσιγκτον, με αποτέλεσμα στις εκλογές του 1980, ο Τζίμι Κάρτερ να χάσει την Προεδρία.
1980: Ο πόλεμος Ιράν–Ιράκ
Το Ιράκ εισβάλλει στο Ιράν με χρηματοδότηση από τις ΗΠΑ, ξεκινώντας έναν πόλεμο που διαρκεί οκτώ χρόνια και στοιχίζει τη ζωή σε περίπου μισό εκατομμύριο ανθρώπους και από τις δύο πλευρές.
Παράλληλα, ο Αμερικανός Πρόεδρος, Ρόναλντ Ρίγκαν, χαρακτηρίζει το Ιράν κράτος-χορηγό της τρομοκρατίας, λόγω της στήριξής του στην οργάνωση Χεζμπολάχ.
1988: Οι ΗΠΑ καταρρίπτουν την πτήση 655 της Iran Air
Τον Ιούλιο του 1988, έξι μήνες πριν από τη λήξη της προεδρίας Ρίγκαν, οι ΗΠΑ καταρρίπτουν ιρανικό επιβατικό αεροσκάφος, με αποτέλεσμα τον θάνατο 290 ανθρώπων.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες καταβάλλουν αργότερα αποζημίωση ύψους 61,8 εκατ. δολαρίων στις οικογένειες των θυμάτων.
2002: Οι ΗΠΑ κατονομάζουν τον «Άξονα του Κακού»
Μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου, ο Πρόεδρος Τζορτζ Μπους εντάσσει το Ιράν στον «Άξονα του Κακού». Ο άξονας περιλαμβάνει το Ιράν, το Ιράκ και τη Βόρεια Κορέα.
2015–2018: Υπογράφεται πυρηνική συμφωνία με το Ιράν
Ο Αμερικανός Πρόεδρος Μπαράκ Ομπάμα, συμμετέχει μαζί με άλλους ηγέτες στην επίτευξη συμφωνίας -του Κοινού Ολοκληρωμένου Σχεδίου Δράσης (JCPOA)- με στόχο τον περιορισμό του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν. Σε αντάλλαγμα, αίρονται οι κυρώσεις κατά της Τεχεράνης. Τρία χρόνια αργότερα, το 2018, ο διάδοχος του Ομπάμα, Ντόναλντ Τραμπ, αποσύρει τις ΗΠΑ από το JCPOA και αυστηροποιεί τις κυρώσεις.
2025–2026: Ο «πόλεμος των 12 ημερών»
Τον Ιούνιο του 2025, το Ισραήλ και οι ΗΠΑ πλήττουν το Ιράν, στοχεύοντας τρεις πυρηνικές εγκαταστάσεις. Αργότερα την ίδια χρονιά, ξεσπούν ταραχές, με πολίτες να κατεβαίνουν στους δρόμους διαμαρτυρόμενοι για το καθεστώς και τη διαχείριση μιας δοκιμαζόμενης οικονομίας.
Τον Ιανουάριο του 2026, η Τεχεράνη εξαπολύει σκληρή καταστολή κατά των διαδηλωτών, προχωρώντας σε κατασχέσεις περιουσιών και συλλήψεις όσων κατηγορούνται για υποκίνηση αναταραχών. Το Human Rights Activists News Agency ανεβάζει τον αριθμό των νεκρών στις 6.842. Τα επίσημα στοιχεία της ιρανικής κυβέρνησης επιβεβαιώνουν 3.117 θανάτους, συμπεριλαμβανομένων μελών των δυνάμεων ασφαλείας.
Αναλυτές εκτιμούν ότι η καταστολή ενδέχεται να αποτελεί ένδειξη αδυναμίας και όχι ισχύος ενός καθεστώτος που έχει φθαρεί από χρόνια διαφθοράς, κακοδιοίκησης και αμερικανικών κυρώσεων.
Οι ΗΠΑ αφήνουν ανοιχτό το ενδεχόμενο επέμβασης
Ο Αμερικανός Πρόεδρος, Ντόναλντ Τραμπ, δήλωσε τον περασμένο Ιανουάριο στους διαδηλωτές στο Ιράν ότι «η βοήθεια έρχεται, απειλώντας την Τεχεράνη. Μάλιστα, οι ΗΠΑ ανέπτυξαν σημαντικές στρατιωτικές δυνάμεις στη Μέση Ανατολή.
ΗΠΑ και Ιράν σε διπλωματικές συνομιλίες
Τον Φεβρουάριο, Αμερικανοί και Ιρανοί ηγέτες πραγματοποιούν δύο γύρους διπλωματικών συνομιλιών στο Μουσκάτ και τη Γενεύη.
Ο Τραμπ δηλώνει ότι οι επόμενες δέκα ημέρες θα κρίνουν εάν οι ΗΠΑ θα πλήξουν το Ιράν ή θα προχωρήσουν σε συμφωνία με την Ισλαμική Δημοκρατία.
ΗΠΑ και Ισραήλ εξαπολύουν αεροπορικές επιδρομές κατά του Ιράν
Ισχυρές εκρήξεις συγκλονίζουν την Τεχεράνη και το Ιράν απαντά πλήττοντας το Ισραήλ, αμερικανικές βάσεις και συμμάχους των ΗΠΑ στον Κόλπο.
Ο Τραμ λέει ότι ο Χαμενεΐ είναι νεκρός
ΗΠΑ, Ισραήλ και Ιράν επιβεβαιώνουν τον θάνατο του ανώτατου θρησκευτικού ηγέτη Αγιατολάχ Σεγιέντ Αλί Χοσεϊνί Χαμενεΐ.
Οι τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου εκτοξεύονται
Οι ιρανικές επιθέσεις σε ενεργειακές εγκαταστάσεις του Κόλπου και η διατάραξη της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ οδηγούν σε ραγδαία άνοδο των τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου.
