Φωτίζουν τη μοναδική ιστορία των μεταλλείων της περιοχής Βασιλικού έργα που θα εκτελεστούν μεταξύ των κοινοτήτων Καλαβασού και Ασγάτας. Κάποια ευρήματα δείχνουν πως τα μεταλλεία λειτούργησαν στην αρχαιότητα από την εποχή του Χαλκού και αργότερα κατά τη Ρωμαϊκή περίοδο, ενώ επαναδραστηριοποιήθηκαν τις πρώτες δεκαετίες του 20ου αιώνα, ενισχύοντας σημαντικά την κυπριακή οικονομία, μέσω της προμήθειας χαλκού στις παγκόσμιες αγορές.
Σύμφωνα με στοιχεία από την ιστοσελίδα του Κοινοτικού Συμβουλίου Ασγάτας, στην περιοχή λειτουργούσαν από την Ελληνική Μεταλλευτική Εταιρεία πέντε μεταλλεία από το 1936 μέχρι το 1978, που εκτείνονταν σε μια έκταση 17 τετραγωνικών χιλιομέτρων. Το μετάλλευμα και από τα πέντε μεταλλεία (Πέτρα, Μαυρίθκια, Λαντάρια, Μαύρη Συκιά και Πλατιές) μεταφερόταν με φορτηγά στην κεντρική αβάκη, που ήταν πάνω από την Στοά Κανελλοπούλου, δίπλα από την κοίτη του Βασιλοπόταμου και έπειτα μεταφέρονταν με σιδηρόδρομο μέσω Καλαβασού στο Βασιλικό, όπου γινόταν η επεξεργασία του μεταλλεύματος. Στη συνέχεια, με σύστημα εναέριας φόρτωσης το μετάλλευμα κατέληγε στα αμπάρια των πλοίων για εξαγωγή.
Τα έργα που θα γίνουν για ανάδειξη της μεταλλευτικής κληρονομιάς της περιοχής εντάσσονται στο πρόγραμμα «Interreg Ελλάδας – Κύπρου 2021-2027». Την 1η Φεβρουαρίου θα ξεκινήσουν εργασίες αποκατάστασης της Στοάς Κανελλοπούλου, που βρίσκεται στα όρια της Καλαβασού, με κόστος €220.000. Ο διαγωνισμός έχει κατακυρωθεί από το Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης και περιλαμβάνει εργασίες αποκατάστασης της στοάς, της αβάτζιης, καθώς και συντήρηση των ραγών μεταφοράς. Το έργο έχει διάρκεια 10 μηνών και αναμένεται να ολοκληρωθεί μέχρι το τέλος του 2026.
Μεγάλο μέρος της Στοάς Κανελλοπούλου έχει καταρρεύσει λόγω κατολισθήσεων βράχων, οι οποίες προκλήθηκαν από διάβρωση του πετρώματος της οροφής και λόγω φθοράς της υποδομής. Γι’ αυτό θ’ αφαιρεθούν όλοι οι βράχοι άνωθεν της στοάς και του περιβάλλοντος χώρου, όλες οι αψίδες που επηρεάστηκαν από τις κατολισθήσεις, καθώς και τα ξύλινα στοιχεία που απαρτίζουν την υποδομή. Ακολούθως, θα γίνουν οι εργασίες αποκατάστασης/ αντικατάστασης των μεταλλικών αψίδων με τα πέδιλα τους και των ξύλων στα τοιχώματα της στοάς, ώστε να επανέλθει στην αρχική της κατάσταση.
Όπως αναφέρεται στα έγγραφα των προσφορών, στον ευρύτερο χώρο της εισόδου της στοάς, υπάρχουν υποδομές διαχωρισμού του μεταλλεύματος (αβάτζιη), το οποίο μεταφερόταν στον χώρο με φορτηγά και όχι μέσω της στοάς. Στο εσωτερικό υπάρχουν τρεις χοάνες, στις οποίες κατέληγε το υλικό, ώστε να φορτωθεί στα βαγόνια και να μεταφερθεί με τρενάκι στις εγκαταστάσεις εργοστασίου εμπλουτισμού στο Βασιλικό. Σε όλες αυτές τις κατασκευές θα γίνει συντήρηση, όπως και στη μεταλλική εξέδρα που τοποθετήθηκε πρόσφατα στο μπροστινό μέρος. Επιπρόσθετα, θα γίνει καθαρισμός στις ράγες μεταφοράς και εργασίες στον χώρο εκφόρτωσης ανάντι της αβάτζιης.
Διαγωνισμοί για άλλα δύο έργα
Πέραν του έργου αναβάθμισης της Στοάς Κανελλοπούλου, αυτή την περίοδο το Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης τρέχει δύο διαγωνισμούς για δύο έργα €58.000. Το πρώτο αφορά στηδημιουργία διαδικτυακής εφαρμογής εικονικής περιήγησης 360°, με στόχο τη δημιουργία πανοραμικού οπτικού υλικού για τα μεταλλεία Πλατιές και Μαυρίθκια. Το δεύτερο έργο αφορά σε αναπαράσταση της πρόσφατης μεταλλουργικής δραστηριότητας στην περιοχή της Καλαβασου – Ασγάτας, μέσω τεχνολογιών εικονικής πραγματικότητας (VR). Η εφαρμογή, όπως αναφέρεται στους όρους των προσφορών, «θα περιλαμβάνει τη δημιουργία τριών διακριτών περιβάλλοντων, τα οποία θα εμπλουτιστούν με animated χαρακτήρες και διαδραστικά στοιχεία».
Σύμφωνα με πληροφορίες από το Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης στην περιοχή θα γίνουν και περιπατικές διαδρομές μέχρι το καλοκαίρι του 2027, όπου ο επισκέπτης θα μπορεί να κατευθυνθεί από την Καλαβασό μέχρι την Ασγάτα και να έρθει σε επαφή με τα διάφορά σημεία μεταλλευτικής δραστηριότητας.
Ανακατασκευάζονται και βαγόνια της εποχής
Παράλληλα με τα έργα του προγράμματος «Interreg», το Κοινοτικό Συμβούλιο Καλαβασού σε συνεργασία με την Εταιρεία Τουριστικής Ανάπτυξης και Προβολής Λάρνακας θα συντηρήσουν τρία ιστορικά βαγόνια της αμαξοστοιχίας που λειτουργούσε για τη μεταφορά μεταλλεύματος έως το 1971. «Εμάς ο στόχος μας είναι να προβληθεί η ιστορία του χωριού σ’ ό,τι αφορά αυτόν τον τομέα. Με ένα κόστος €13.000 και με τη βοήθεια της ΕΤΑΠ Λάρνακας, θα συντηρηθούν τα τρία βαγόνια. Τα δύο θα τοποθετηθούν στη Στοά Κανελλοπούλου. Το τρίτο θα μπει κάπου στην κοινότητα, αφού προσπαθούμε ν’ αναβαθμίσουμε τον πυρήνα και να τοποθετήσουμε κάτι που να θυμίζει το παρελθόν», ανέφερε στον «Φ» ο κοινοτάρχης Καλαβασού, Λευτέρης Σώζου. Από την πλευρά της, η διευθύντρια της ΕΤΑΠ Λάρνακας, Νανά Ασμένη, σημείωσε πως «η δράση θα συμβάλει στη διάσωση και ανάδειξη του σημαντικού στοιχείου της βιομηχανικής και μεταλλευτικής κληρονομιάς της Καλαβασού, ενισχύοντας την ιστορική μνήμη και την πολιτιστική ταυτότητα της κοινότητας».
Στο πλάνο του Κοινοτικού Συμβουλίου Καλαβασού βρίσκεται και η συντήρηση της γέφυρας, αλλά και του συρμού που βρίσκονται σε πάρκο. «Υπάρχει είναι ένας σχεδόν ολόκληρος συρμός στο πάρκο της Καλαβασού που βρίσκεται σε μια σιδερένια γέφυρα της σιδηροτροχιάς που πήγαινε από τα μεταλλεία στο Βασιλικό. Η γέφυρα είναι σε κακή κατάσταση και έχουμε σκοπό να τη συντηρήσουμε, όπως και τον ίδιο τον συρμό. Εκτιμούμε πως θα χρειαστούν πολλές χιλιάδες ευρώ, όμως έχουμε σκοπό δρομολογήσουμε και αυτό το έργο», σημείωσε ο κ. Σώζου, προσθέτοντας πως από το σημείο αυτό ξεκινά και το μονοπάτι της φύσης της περιοχής. «Το μονοπάτι ξεκινά από το σημείο όπου είναι το τρένο, κινείται νότια και περνά από μία άλλη μεταλλική γέφυρα, που ανήκε σ’ ένα παράτημα του σιδηροδρόμου της περιοχής. Η γέφυρα, που έχουμε σκοπό να τη συντηρήσουμε, ήταν κρυμμένη μέσα σε θάμνους και την καθαρίσαμε και αποτελεί σημείο ενδιαφέροντος του μονοπατιού. Έχουμε, επίσης, κάποιες σκέψεις για το μονοπάτι και ίσως τις υλοποιήσουμε σε συνεργασία με την κοινότητα του Μαρί, που ανακαίνισε πρόσφατα ένα Χάνι που για δεκαετίες, αποτελούσε χώρο συνάντησης, φιλοξενίας και εμπορικής δραστηριότητας εμπόρων και μεταλλωρύχων της περιοχής», σημείωσε.
