Έχοντας ενώπιον τους τον υπουργό Εξωτερικών της Κύπρου Κωνσταντίνο Κόμπο, τα μέλη της AFET θεώρησαν ότι αυτή ήταν μια καλή ευκαιρία να του ζητήσουν εξηγήσεις για την Τουρκία και την πολιτική της Λευκωσίας. Στο επίκεντρο βρέθηκε το θέμα του SAFE, δείγμα των πιέσεων που ασκεί η Άγκυρα σε διάφορα επίπεδα για να ανοίξουν παράθυρα συμμετοχής της.
Πρωταγωνιστής ο ραπορτέρ του Ευρωκοινοβουλίου για την Τουρκία, Νάτσο Σάντσες Αμόρ, ο οποίος ήθελε να ακούσει τις απαντήσεις του Κ. Κόμπου κυρίως για το γιατί μπλοκάρεται η τουρκική συμμετοχή στο SAFE. Του υπενθύμισε μάλιστα ότι υπάρχουν πολλές χώρες στην Ένωση που θέλουν την Τουρκία. Ο Ισπανός σοσιαλιστής ευρωβουλευτής φρόντισε ταυτόχρονα με την ερώτησή του να υπενθυμίσει στον Κύπριο υπουργό Εξωτερικών τη συμμετοχή της Τουρκίας σε δομές άμυνας και ασφάλειας εκτός του SAFE.
Η επισήμανση αυτή αποτελούσε, πιθανώς, υπενθύμιση της σημασίας του ρόλου που έχει η Τουρκία στο χώρο του ΝΑΤΟ. Η σημασία της Τουρκίας στο ΝΑΤΟ είναι ένα από τα ισχυρά χαρτιά της Άγκυρας τόσο προς τη συμμαχία όσο και στην προσπάθειά της να ανοίξει παράθυρα συμμετοχής σε αμυντικές δομές της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Παράλληλα, το μέλος της AFET (Επιτροπή Εξωτερικών Υποθέσεων του Ευρωκοινοβουλίου) ήθελε να μάθει για τις προθέσεις της Λευκωσίας σχετικά με την τελωνειακή σύνδεση Ευρωπαϊκής Ένωσης και Τουρκίας, όχι μόνο κατά τη διάρκεια της Κυπριακής Προεδρίας αλλά και μεταγενέστερα.
Παίρνοντας το λόγο στο τέλος της σειράς των ερωτημάτων που έθεσαν οι ευρωβουλευτές, ο Κωνσταντίνος Κόμπος ήταν επαρκώς ξεκάθαρος ως προς την πολιτική που ακολουθεί η Κύπρος έναντι της Τουρκίας. Κατάφερε παράλληλα να αποφύγει σκοπέλους που στόχευαν στο να φορτώσουν στη Λευκωσία την απουσία προόδου στα ευρωτουρκικά, καθώς και το γεγονός ότι η Τουρκία μένει εκτός ευρωπαϊκών δομών.
Απαντώντας στα ερωτήματα για την Τουρκία, ο υπουργός Εξωτερικών Κωνσταντίνος Κόμπος σημείωσε μεταξύ άλλων:
- Αυτή δεν είναι μια Προεδρία που στρέφεται εναντίον της Τουρκίας και δεν χρησιμοποιείται εναντίον της Τουρκίας.
- Για τις προσκλήσεις προς την τουρκική ηγεσία για να παραστεί σε συνόδους στην Κύπρο, απαντώντας σε σχετική ερώτηση, είπε: «Απευθύναμε προσκλήσεις δημοσίως, οι οποίες δημοσίως απορρίφθηκαν».
- Η Κύπρος δεν ακολουθεί πολιτική αποκλεισμού της Τουρκίας. Οι συμβιβασμοί πρέπει να γίνουν από εκείνη τη χώρα που επιδιώκει να είναι εταίρος.
- Αυτή δεν είναι μια Ευρώπη των 26, είναι μια Ευρώπη των 27. Υπενθύμισε ότι η Τουρκία ακολουθεί τακτική «μη αναγνώρισης» της Κυπριακής Δημοκρατίας και όχι το αντίθετο. Πρόκειται για μια βασική αρχή από την οποία καθοδηγείται η Κύπρος.
- Για την κυπριακή πλευρά δεν υπάρχει διάσταση και είναι δύσκολο να γίνει διαχωρισμός ανάμεσα στο να γίνει μέλος (membership) ή να αποκτήσει εταιρική σχέση (partnership).
- Για την τελωνειακή ένωση, παρέπεμψε στην έκθεση Βαρχέι-Μπορέλ, η οποία έχει καθορίσει την πορεία που πρέπει να ακολουθηθεί σχετικά με την Τουρκία. Η Κύπρος συνεχίζει να υποστηρίζει τη συγκεκριμένη έκθεση.
- Δεν υπάρχει καμία παρεμπόδιση για τη συμμετοχή της Τουρκίας σε ευρωπαϊκές δομές, αλλά υπάρχουν συγκεκριμένες επιλογές που πρέπει να γίνουν (υπονοώντας την τουρκική πλευρά) με βάση αρχές που ισχύουν για όλους τους Ευρωπαίους «που ακολουθούμε και αναμένουμε ότι και οι χώρες που είναι υποψήφιες για ένταξη θα πράττουν το ίδιο».
- Για το SAFE είπε ότι πρόκειται για ένα νομικό εργαλείο που δεσμεύει όλους με τις πρόνοιές του, ειδικότερα ως προς τους όρους και τις απαιτήσεις για τη συμμετοχή μιας χώρας.
Στην αρχική του τοποθέτηση, αναφερόμενος στο θέμα της Ουκρανίας, δεν παρέλειψε να κάνει υπενθύμιση και στην περίπτωση της Κύπρου, με κατοχή ενός μεγάλου τμήματος από την Τουρκία, η οποία είναι και υποψήφια για ένταξη χώρα.
Στη δική της αρχική τοποθέτηση ενώπιον της AFET, η υφυπουργός Ευρωπαϊκών Θεμάτων Μαριλένα Ραουνά είπε σχετικά με την Τουρκία ότι παραμένει υποψήφια χώρα και η Κυπριακή Προεδρία δεν συνιστά περίοδο αδράνειας για τις σχέσεις ΕΕ-Τουρκίας.
Αντιθέτως, ανέφερε η κα Ραουνά, μπορεί να αποτελέσει το ακριβώς αντίθετο: «Θα επιδιώξουμε μια συνεργατική και αμοιβαία επωφελή σχέση, με σταδιακό, αναλογικό και αναστρέψιμο τρόπο, όπως αποφάσισε το Συμβούλιο, πάντοτε σε πλήρη συμμόρφωση με τις καθιερωμένες αιρεσιμότητες».
Πρόσθεσε ότι η πρόοδος στη δημοκρατία, το κράτος δικαίου, τα θεμελιώδη δικαιώματα, η ευθυγράμμιση με την ΚΕΠΠΑ — που παραμένει στο ανησυχητικά χαμηλό 4% —, η δέσμευση στις σχέσεις καλής γειτονίας και η ουσιαστική πρόοδος στο Κυπριακό, στο πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών, παραμένουν ουσιώδεις προϋποθέσεις. Επισήμανε ότι οι κανόνες της διεύρυνσης ισχύουν για όλους, χωρίς εξαιρέσεις, και αυτό αποτελεί στοιχείο αξιοπιστίας της Ένωσης.
Περισσότερες δυσκολίες, περισσότερος διάλογος
Ένα από τα ζητήματα που τέθηκαν ενώπιον των δύο Κυπρίων υπουργών στην AFET ήταν η Γροιλανδία και οι απειλές Τραμπ. Οι ευρωβουλευτές ζήτησαν να μάθουν πώς η Κυπριακή Προεδρία θα κινηθεί σε αυτό το θέμα. Ο Κωνσταντίνος Κόμπος, αφού σημείωσε ότι είναι απαραίτητος ο διάλογος με τις Ηνωμένες Πολιτείες υπό τις περιστάσεις, διερωτήθηκε: «Ποιο είναι το αντίθετο;»
Απευθυνόμενος προς τους ευρωβουλευτές, διερωτήθηκε αν η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει την πολυτέλεια να απομονωθεί, ειδικότερα από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Και συνεχίζοντας, ο Κύπριος ΥΠΕΞ ανέφερε: «Είμαι ένθερμος υποστηρικτής της αρχής που λέει ότι όταν τα πράγματα γίνονται δύσκολα, τότε απαιτείται και περισσότερος διάλογος».
Η κατεύθυνση προς την οποία πρέπει να κινηθεί η ΕΕ, σύμφωνα με την προσέγγιση της Λευκωσίας, στο θέμα της Γροιλανδίας δεν είναι άλλη από έναν εντατικό και εποικοδομητικό διάλογο. Σημείωσε ακόμα ότι εναπόκειται στην ίδια την ΕΕ να επιδιώξει έναν παραγωγικό διάλογο με τις ΗΠΑ.
Ο ρόλος της Κύπρου στην ευρύτερη Μέση Ανατολή
Κατά τη διάρκεια της συζήτησης στην Επιτροπή Εξωτερικών Υποθέσεων του Ευρωκοινοβουλίου, δόθηκε η ευκαιρία να αναδειχθεί από κυπριακής πλευράς ο ρόλος που μπορεί να παίξει η Κύπρος στην ευρύτερη Μέση Ανατολή.
Απαντώντας σε σχετικά ερωτήματα ευρωβουλευτών, ο υπουργός Εξωτερικών αναφέρθηκε στη σημασία του IMEC και στο πώς η Ευρωπαϊκή Ένωση θα έχει να κερδίσει από το συγκεκριμένο έργο. Υπέδειξε όμως με σαφήνεια ότι «ως Ευρωπαίοι δεν πρέπει να ανταγωνιζόμαστε μεταξύ μας» και ότι σε σχέση με τον IMEC πρέπει να υπάρχει μόνο ένα σημείο εισόδου. Επιτυγχάνοντας και μέσα από μια συλλογική προσπάθεια, η ΕΕ θα βγει κερδισμένη, υπογράμμισε ο Κύπριος ΥΠΕΞ.
Περαιτέρω, τόνισε την ανάγκη ενίσχυσης των σχέσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης με το Συμβούλιο Συνεργασίας του Κόλπου. Επισήμανε ότι η Κύπρος είναι η μόνη χώρα-μέλος της ΕΕ που έχει παρουσία σε όλα τα κράτη του Κόλπου.
Σημαντικό θέμα στην ατζέντα της συζήτησης στην AFET ήταν το Ιράν. Τα ερωτήματα των ευρωβουλευτών στρέφονταν στις ενέργειες που θα κάνει η Προεδρία για την αντιμετώπιση του καθεστώτος της Τεχεράνης. Έντονες ήταν οι αναφορές ότι η ΕΕ πρέπει να τοποθετήσει τους «Φρουρούς της Επανάστασης» στη λίστα με τις τρομοκρατικές οργανώσεις. Μέλη της επιτροπής υπέδειξαν στην Κυπριακή Προεδρία ότι πρέπει να εργαστεί ώστε να σταματήσει η Ισπανία να βάζει εμπόδια στη λήψη απόφασης κατά των «Φρουρών της Επανάστασης».
Επ’ αυτού, ο ΥΠΕΞ σημείωσε ότι υπάρχει συνεχής ενημέρωση από τις διπλωματικές αποστολές της ΕΕ που βρίσκονται στην Τεχεράνη και παρακολουθείται στενά η κατάσταση. Για τα μέτρα που πρέπει να λάβει η ΕΕ, παρέπεμψε στις συζητήσεις που θα γίνονταν την επομένη σε επίπεδο Συμβουλίου Εξωτερικών Υποθέσεων.
