Οι ήρωες των διηγημάτων στο νέο του βιβλίο «Φτερουγίσματα Ονείρων» διασχίζουν συμπληγάδες. Μέσα από τις ιστορίες τους ο συγγραφέας Ελευθέριος Πλουτάρχου, πρόεδρος της Ένωσης Λογοτεχνών Κύπρου, ξετυλίγει θέματα που έχουν να κάνουν με τον πόλεμο, τον ρατσισμό, τη μετανάστευση, τις κοινωνικές ανισότητες, αλλά και ανοιχτές πληγές του 1974.
-Στο νέο σας βιβλίο με 12 πεζογραφήματα δώσατε τον τίτλο «Φτερουγίσματα Ονείρων». Ποιο ήταν το σκεπτικό; Όπως αναφέρω στο προλογικό μου σημείωμα: «Στα περισσότερα διηγήματα ή αφηγήματα της συλλογής, ο αναγνώστης διακρίνει τα όνειρα —με την κυριολεκτική ή τη μεταφορική σημασία της λέξης— των πρωταγωνιστών, που φτερουγίζουν πάνω από το δύσβατο, τις περισσότερες φορές, μονοπάτι της ζωής». Εστιάζω, λοιπόν, στη φράση «φτερουγίσματα ονείρων», γιατί τα όνειρα συμβολίζουν την ελπίδα που τροφοδοτεί με πίστη και δύναμη τους ήρωες των διηγημάτων μου, ώστε να συνεχίσουν να βαδίζουν μέσα από συμπληγάδες. Και τα όνειρα δεν περιορίζονται. Φτερουγίζουν ελεύθερα σαν πουλιά στους αιθέρες.
-Ποια η σχέση σας με τους ήρωες των πεζογραφημάτων; Οι ήρωες των πεζογραφημάτων μου είναι άνθρωποι της καθημερινότητάς μας. Θα μπορούσαν να είναι υπαρκτά πρόσωπα, τοποθετημένα σε ρεαλιστικές καταστάσεις εμπλουτισμένες με μυθοπλασία. Στις ιστορίες τους αγγίζονται θέματα που μας αφορούν, ως μέλη τόσο της τοπικής όσο και της παγκόσμιας κοινωνίας: Ο αγώνας των ατόμων που αντιμετωπίζουν «ανίατες» ασθένειες, τα δεινά του πολέμου και ο πόθος για παγκόσμια ειρήνη, η αγάπη και η ανιδιοτελής προσφορά προς τον συνάνθρωπο, η μετανάστευση και τα προβλήματα που τη συνοδεύουν, ο ρατσισμός, οι κοινωνικές ανισότητες, η αναγκαιότητα σεβασμού της διαφορετικότητας, η προσφυγιά, το δράμα των αγνοουμένων και οι άλλες ανοιχτές πληγές στην Κύπρο από τα τραγικά γεγονότα του 1974, η νοσταλγία των παιδικών χρόνων, οι ανθρώπινες επιλογές που ενίοτε αποδεικνύονται τυχερές και άλλοτε μοιραίες, οι λεπτές ισορροπίες που μπορούν να αλλάξουν τη ροή της ζωής, ο μύθος και η ιστορία ως αναπόσπαστα στοιχεία που καθορίζουν την πορεία και τον πολιτισμό κάθε λαού κ.ά.
-Τι σας παρακίνησε να ασχοληθείτε με τη συγγραφή; Από τα νεανικά μου χρόνια έγραφα ποίηση και πεζογραφία, ως προσπάθεια εξωτερίκευσης και επικοινωνίας σκέψεων, βιωμάτων, ιδεών, προβληματισμών και συναισθημάτων που αφορούν το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον μας. Μια προσπάθεια που δεν ολοκληρωνόταν για πολλά χρόνια, αφού τα κείμενά μου παρέμεναν ανεκμετάλλευτα, σε συρτάρια γραφείων ή σε αρχεία ηλεκτρονικών υπολογιστών. Στην πορεία, και λόγω της επαγγελματικής μου ιδιότητας ως δασκάλου, προέκυψε η ανάγκη να προσεγγίσω, μέσα από τη λογοτεχνική γραφή, θέματα σχετικά με γνώσεις, δεξιότητες, στάσεις και αξίες, στοχεύοντας στην αξιοποίησή τους στη διδακτική διαδικασία. Έτσι δημιουργήθηκαν αρκετά νέα κείμενα. Τα τελευταία χρόνια αποφάσισα να οργανώσω όλο αυτό το υλικό και να προχωρήσω στην έκδοσή του. Στην πορεία προέκυψαν και άλλες ιδέες. Έτσι, έως σήμερα, έχουν κυκλοφορήσει έντεκα έντυπα και τρία ηλεκτρονικά βιβλία μου.
-Τι χαρακτηρίζει το πεζό και ποιητικό σας έργο; Θα έλεγα πως και τα δύο έχουν ως επίκεντρο τον άνθρωπο, τις αξίες και τις αρετές της ζωής, με προεξέχουσα την αγάπη. Κυρίαρχη είναι ακόμη η έγνοια για την πατρίδα, με αναφορές στους αγώνες και τα πάθη της, αλλά και στον μύθο και την Ιστορία, ως αναπόσπαστα στοιχεία του πολιτισμού μας. Φυσικά, δεν μπορούν να απουσιάζουν θέματα της καθημερινότητας και της επικαιρότητας. Μέσα από το έργο μου, γενικά, καλώ τον αναγνώστη να ιεραρχήσει προτεραιότητες, να ευαισθητοποιηθεί απέναντι στον ανθρώπινο πόνο, σε προβλήματα και παθογένειες, να καλλιεργήσει ενσυναίσθηση και, παράλληλα, να εκτιμήσει την ιστορία και τον πολιτισμό που μας κληροδότησαν οι πρόγονοί μας.
-Ως δάσκαλος στα σχολεία, αντλείτε ερεθίσματα για το συγγραφικό σας έργο από την επαφή σας με τα παιδιά; Ασφαλώς. Η ιδιότητα του δασκάλου εμπλέκεται αναπόδραστα στο συγγραφικό μου έργο. Εξάλλου, ένα μέρος του απευθύνεται σε παιδιά και εφήβους: Λογοτεχνικά βιβλία γνώσεων, παραμύθια, παιδικές ιστορίες, καθώς και ποιήματα για παιδιά και εφήβους. Πηγή έμπνευσης γι’ αυτά τα βιβλία αποτέλεσαν η διδακτική πράξη και η καθημερινή επαφή μου, εδώ και 27 χρόνια, με παιδιά της δημοτικής εκπαίδευσης. Αρκετά διηγήματα, αλλά και ποιήματά μου που αφορούν μεγαλύτερες ηλικίες, είναι επίσης εμπνευσμένα από τις εικόνες και τα βιώματά μου μέσα στις σχολικές αίθουσες.
-Μέσα από ποιες δράσεις πιστεύετε μπορεί να καλλιεργηθεί η φιλαναγνωσία στα παιδιά; Για να καλλιεργηθεί η φιλαναγνωσία στα παιδιά, χρειάζεται πρωτίστως να υπάρχει ουσιαστική δέσμευση και ενεργοποίηση από τα πρόσωπα και τους φορείς που εμπλέκονται στη διαπαιδαγώγησή τους. Αναφέρομαι κυρίως στους εκπαιδευτικούς και στην οικογένεια, στο εκπαιδευτικό σύστημα και, ευρύτερα, στο κράτος, μέσα από τον θεσμικό του ρόλο. Οι εκπαιδευτικοί στο σχολείο, με τα δεδομένα που ισχύουν σήμερα, μπορούν να προσφέρουν περισσότερες δυνατότητες και εμπειρίες επαφής των παιδιών με τα λογοτεχνικά βιβλία, αξιοποιώντας τη βιβλιοθήκη της τάξης, διοργανώνοντας επισκέψεις συγγραφέων παιδικής και νεανικής λογοτεχνίας και εντάσσοντας το λογοτεχνικό βιβλίο στο σχολικό πρόγραμμα και, συγκεκριμένα, στο μάθημα της Λογοτεχνίας, ως βασικό και αναπόσπαστο μέρος του μαθήματος της Γλώσσας. Με αυτόν τον τρόπο, το βιβλίο μπορεί να συνδεθεί με τη μαθησιακή διαδικασία και η ανάγνωση να υιοθετηθεί αβίαστα ως κουλτούρα.
-Βέβαια και οι γονείς έχουν να παίξουν σημαντικό ρόλο… Οι γονείς, από την πλευρά τους, μπορούν να συμβάλουν προς αυτή την κατεύθυνση, εφόσον οι ίδιοι αποτελούν γνήσια αναγνωστικά πρότυπα, αλλά και μέσω της παροχής περισσότερων ευκαιριών επαφής των παιδιών τους με λογοτεχνικά βιβλία, όπως με επισκέψεις σε δανειστικές βιβλιοθήκες, βιβλιοπωλεία, φεστιβάλ βιβλίου και εκδηλώσεις βιβλιοπαρουσιάσεων. Καθοριστικός, ωστόσο, είναι ο ρόλος του εκπαιδευτικού συστήματος, το οποίο μπορεί να ενισχύσει το έργο της φιλαναγνωσίας στις σχολικές μονάδες, εάν προχωρήσει, μέσω του επίσημου αναλυτικού προγράμματος αλλά και μέσω εγκυκλίων του ΥΠΑΝ, σε νέες σχετικές, υποχρεωτικές ή προαιρετικές δράσεις που να παρέχουν περισσότερες δυνατότητες και κίνητρα. Για να είμαστε δίκαιοι, τα τελευταία χρόνια έχει αρχίσει μια προσπάθεια μέσω του υφυπουργείου Πολιτισμού, συγκεκριμένα του Τομέα Πολιτιστικής Παιδείας, με την εφαρμογή προγραμμάτων που υλοποιούνται σε συνεργασία με βιβλιοθήκες και συγγραφείς, ως πρέσβεις και πρέσβειρες πολιτισμού.
-Είναι ικανοποιητικό αυτό το εγχείρημα; Η προσπάθεια αυτή χρειάζεται να ενισχυθεί, να εμπλουτιστεί και να διευρυνθεί. Το κράτος, μέσα από διάφορους θεσμούς, μπορεί επίσης να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην καλλιέργεια της φιλαναγνωσίας στα παιδιά, στηρίζοντας περισσότερο τους Κύπριους συγγραφείς παιδικής και νεανικής λογοτεχνίας και τις λογοτεχνικές ενώσεις στις οποίες δραστηριοποιούνται, επιχορηγώντας την έκδοση βιβλίων και δράσεων και εμπλουτίζοντας τις σχολικές, δημοτικές και άλλες βιβλιοθήκες με νέες εκδόσεις.
-Η κυπριακή λογοτεχνία μοιάζει να αποκτά ένα νέο δυναμισμό. Ως πρόεδρος της Ένωσης Λογοτεχνών Κύπρου πιστεύετε ότι οι λογοτέχνες χρειάζονται περισσότερη στήριξη από την πολιτεία; Η διαπίστωσή σας είναι ορθή. Πληθώρα νέων Κύπριων λογοτεχνών δίνει πολύ καλά δείγματα γραφής, ενώ αρκετοί έμπειροι Κύπριοι λογοτέχνες συνεχίζουν να κυκλοφορούν νέες, εξίσου καλές ή και ακόμη καλύτερες εκδόσεις. Υπάρχει, λοιπόν, μια δυναμική προοπτική, η οποία όμως δυσχεραίνεται από προβλήματα που ταλανίζουν τον χώρο της κυπριακής λογοτεχνίας. Θα επικεντρωθώ κυρίως σε αυτά που ενδιαφέρουν άμεσα τους συγγραφείς. Για παράδειγμα, το κόστος έκδοσης ενός βιβλίου σήμερα είναι πολύ υψηλό, υπάρχουν αρκετές πρακτικές δυσκολίες στη μετάφραση ενός έργου σε ξένη γλώσσα και δεν γίνεται προώθηση της κυπριακής λογοτεχνίας στον βαθμό που θα έπρεπε, τόσο στην Κύπρο όσο και στο εξωτερικό. Υπάρχουν κάποια σχέδια επιχορηγήσεων του Yφυπουργείου Πολιτισμού, τα οποία όμως δεν είναι επαρκή, καθώς παρουσιάζουν αρκετές αδυναμίες. Ως Ένωση Λογοτεχνών Κύπρου, υποβάλαμε εδώ και καιρό σχετικό υπόμνημα στο υφυπουργείο Πολιτισμού, το οποίο περιλαμβάνει συγκεκριμένα προβλήματα που εντοπίζουμε, καθώς και εισηγήσεις.
-Υπήρξε ανταπόκριση στις εισηγήσεις σας; Με ικανοποίηση διαπιστώσαμε ότι ορισμένες από τις εισηγήσεις λήφθηκαν υπόψη, όμως, πολλά ακόμη μπορούν να γίνουν. Ενδεικτικά αναφέρω: Την αύξηση του ύψους των επιχορηγήσεων μέσω των σχεδίων του υφυπουργείου Πολιτισμού, την παροχή περισσότερων διευκολύνσεων και τη χαλάρωση των αυστηρών πλαισίων για δράσεις λογοτεχνών και λογοτεχνικών ενώσεων, τη δημιουργία Εθνικού Φορέα Προώθησης Βιβλίου, με τη συμμετοχή εκπροσώπων λογοτεχνικών ενώσεων, τη στήριξη της συμμετοχής λογοτεχνικών ενώσεων —μέσω επιχορηγήσεων— σε τοπικές και διεθνείς εκθέσεις βιβλίου, την ενίσχυση των προγραμμάτων φιλαναγνωσίας, τον εμπλουτισμό των βιβλιοθηκών με βιβλία Κύπριων συγγραφέων και την επέκταση των σχεδίων μετάφρασης λογοτεχνικών έργων Κυπρίων δημιουργών σε άλλες γλώσσες.
Εκδόσεις Ηλία Επιφανίου
Σελίδες 96
Τιμή €9,26
Ελεύθερα, 8.2.2026
