Πράγματα και θαύματα καταγράφονται σε έκθεση της Ελεγκτικής Υπηρεσίας για το Υφυπουργείο Κοινωνικής Πρόνοιας και τα επιδόματα που μοίρασε. Σε διάρκεια 14 ετών υπήκοος τρίτης χώρας έλαβε €231.907 ενώ είχε ληγμένες άδειες παραμονής και δεν είχε ενταχθεί στην αγορά εργασίας. Αιτήτρια έλαβε €19.391 (από σύνολο €229.216) σε διάρκεια 20 ετών ως επίδομα για τέκνο που είχε αποβιώσει. Σε Ευρωπαία καταβλήθηκαν €63.281 σε εφτά χρόνια, χωρίς να προσκομίσει αποδεικτικά διαμονής. €780.000 ετησίως σε επιδόματα καταβάλλονται σε 83 πρώην λήπτες δημόσιου βοηθήματος, 10 χρόνια μετά τη θέσπιση του ΕΕΕ, χωρίς να επαναξιολογηθούν.
Η Ελεγκτική Υπηρεσία στην πολυσέλιδη έκθεσή της για τα έτη 2022 και 2023, αναφέρει αναποτελεσματικότητα στον έλεγχο των επιδομάτων και των κοινωνικών παροχών, υπογραμμίζοντας πως υπάρχει ανάγκη επαναξιολόγησης του όλου τρόπου λειτουργίας των υπηρεσιών. Επισημαίνει, δε, καθυστερήσεις σε ΕΕΕ, απουσία ελέγχου και δικαιολογητικών των παραληπτών, λανθασμένες πληρωμές στις αναπηρικές παροχές, ανεπαρκή διασταύρωση στοιχείων και ελέγχου των περιουσιακών στοιχείων των αιτητών.
Η Ελεγκική Υπηρεσία υπογραμμίζει την ανάγκη αλλαγών ώστε οι κοινωνικές παροχές να φτάνουν στους πραγματικούς δικαιούχους. Απαιτείται, μεταξύ άλλων, ενιαία πληροφοριακή υποδομή, υποχρεωτικές διασταυρώσεις, έγκαιρη επαναξιολόγηση, σαφές νομοθετικό πλαίσιο και συντονισμός υπηρεσιών. Τα επιδόματα, υπογραμμίζει η Υπηρεσία, πρέπει να λειτουργούν ως δίχτυ ασφαλείας και όχι ως μόνιμο υποκατάστατο της εργασίας.
Ορισμένες από τις περιπτώσεις κακοδιαχείρισης:
>€231.907 καταβλήθηκαν σε υπήκοο τρίτης χώρας με ληγμένες άδειες παραμονής χωρίς να ενταχθεί στην αγορά εργασίας για την περίοδο Μαΐου 2009 – Μαΐου 2023.
>€19.391 από σύνολο €229.216 που καταβλήθηκαν σε αιτήτρια την περίοδο 2003 – Μαΐου 2023 αφορούσαν σευπερπληρωμή ΕΕΕ καθώς το σύστημα υπολόγιζε επίδομα για τέκνο που είχεαποβιώσει.
>€63.281 καταβλήθηκαν σε Ευρωπαία πολίτη, από τον Φεβρουάριο 2016 μέχρι τον Αύγουστο 2023, που δεν προσκόμισε ποτέ τααποδεικτικά διαμονής και εισοδημάτων που της ζητήθηκαν.
>€35.495 καταβλήθηκαν σε άτομο που δηλώθηκε ως ανάπηρο/άνεργο για την περίοδο Απριλίου 2019 έως Αυγούστου 2023, χωρίς ποτέ να περάσει από ιατροσυμβούλιο.
>€780.000 ετησίως δόθηκαν σε επιδόματα που συνεχίζουν να καταβάλλονται σε 83 πρώην λήπτες δημόσιουβοηθήματος που, 10 χρόνια μετά τη θέσπιση του ΕΕΕ, δεν είχαν ακόμηαξιολογηθεί για μετάβαση στο νέο καθεστώς.
>€667.341 αυξήθηκε τα περιουσιακά στοιχεία μονογονέα μέσα σε ένα έτος, χωρίς να προκύπτει επαρκής διερεύνηση της πηγής χρηματοδότησης.
>9 μήνες καθυστέρηση στην εξέταση αιτήματος για επίδομα κατ’ οίκον φροντίδας σε ευάλωτο δικαιούχο.
>10 έτη σε εκκρεμότητα η θεσμοθέτηση πλαισίου για την κατ’ οίκον φροντίδα
>Περισσότερα από 3 έτη καταβολής ΕΕΕ με το καθεστώς της «προέγκρισης», ενώ η προθεσμία για προσκόμιση δικαιολογητικών καθορίστηκε στους 3 μήνες.
Συνολικά δόθηκαν €412 εκατ. για τις κοινωνικές παροχές (EEE, Επίδομα Τέκνου, Επίδομα Μονογονεϊκής Οικογένειας, Επίδομα Χαμηλοσυνταξιούχων) το 2022 και €410,7 εκατ. για το 2023.
Οι δαπάνες για το ΕΕΕ ανήλθαν σε €198,3 εκατ. το 2022 για τους 20.245 δικαιούχους και σε €194,4 εκατ. το 2023 για 19.551 δικαιούχους.
1.182 περιπτώσεις εκκρεμούσαν για παραπομπή στο Τμήμα Κοινωνικής Ενσωμάτωσης για πιστοποίηση αναπηρίας, ενώ στο μεταξύ τους καταβάλλονταν επιδόματα.
780 περιπτώσεις που εκκρεμούσε η εξέτασή τους για πιστοποίηση αναπηρίας από το Τμήμα Κοινωνικής Ενσωμάτωσης, ενώ στο μεταξύ τους καταβάλλονταν επιδόματα.
629 περιπτώσεις ληπτών αναπηρικού επιδόματος που, μετά από εξέταση, δεν πιστοποιήθηκαν τελικά ως άτομα με αναπηρία.
57 αιτήσεις τερματίστηκαν μετά από επικαιροποίηση στοιχείων ακίνητης ιδιοκτησίας, αναδεικνύοντας τη σημασία τακτικών διασταυρώσεων στοιχείων.
Τα ευρήματα της Ελεγκτικής Υπηρεσίας
Η έκθεση παρουσιάζει τα αποτελέσματα κανονιστικού ελέγχου που διενεργήθηκε στο Υφυπουργείο Κοινωνικής Πρόνοιας, σε δείγμα πληρωμών κοινωνικών παροχών – Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδημα (EEE), Επίδομα Τέκνου (ET), Επίδομα Μονογονεϊκής Οικογένειας (EMO), Επίδομα Χαμηλοσυνταξιούχων (ΕΧΣ)- για τα έτη 2022 και 2023.
Τα ευρήματα αναδεικνύουν αναποτελεσματικότητα κρίσιμων δικλίδων ελέγχου στις κοινωνικές παροχές και ανάγκη επαναξιολόγησης του όλου τρόπου λειτουργίας.
>> Κοινωνική παρέμβαση που καθυστερεί
Στον τομέα του ΕΕΕ εντοπίστηκαν καθυστερήσεις στην εφαρμογή της προβλεπόμενης κοινωνικής παρέμβασης. Μη εγγραφή στη Δημόσια Υπηρεσία Απασχόλησης, μη έγκαιρη παραπομπή για εργασία, καθυστερήσεις στην εξέταση ανικανότητας προς εργασία και παρατεταμένη εξάρτηση από επιδόματα καταδεικνύουν ουσιαστικά κενά στην εφαρμογή των προνοιών της κείμενης Νομοθεσίας.
Ο έλεγχος ανέδειξε σημαντικές αδυναμίες στη διαχείριση και παρακολούθηση των αιτήσεων ΕΕΕ και των συνδεδεμένων παροχών. Παρατηρήθηκαν καθυστερήσεις στην κοινωνική παρέμβαση, ανεπαρκής έλεγχος της ικανότητας προς εργασία και της αναπηρίας, παρατάσεις παροχών χωρίς νόμιμη βάση και αδυναμίες επικαιροποίησης στοιχείων (περιουσία, άδειες παραμονής). Επίσης, εντοπίστηκαν περιπτώσεις καταβολής πέραν του ενός επιδομάτων για κάλυψη της ίδιας ανάγκης και παρατεταμένες καταβολές σε μη δικαιούχους.
>> Παροχές χωρίς πλήρη έλεγχο επιλεξιμότητας
Παροχές συνεχίστηκαν χωρίς τελική εξέταση αίτησης, χωρίς επικαιροποιημένα δικαιολογητικά ή χωρίς επιβεβαίωση κρίσιμων στοιχείων, όπως η συνήθης διαμονή, η απασχόληση, η οικογενειακή σύνθεση και το καθεστώς άδειας παραμονής. Σε αρκετές περιπτώσεις προσωρινές εγκρίσεις παρατάθηκαν για μεγάλα διαστήματα χωρίς οριστική κρίση.
>> Αναπηρικές παροχές με εκκρεμότητες
Εκκρεμείς παραπομπές για αξιολόγηση, παρατάσεις πορισμάτων χωρίς σαφή νομοθετική πρόβλεψη, μη επαναξιολογήσεις και καταβολή παροχών από διαφορετικούς φορείς για συναφείς ανάγκες δείχνουν σύστημα με αλληλεπικαλύψεις, διοικητική επιβάρυνση και αυξημένο κίνδυνο λανθασμένων πληρωμών.
>> Ανεπαρκής διασταύρωση στοιχείων
Αδυναμίες εντοπίστηκαν στην άντληση στοιχείων από πιστωτικά ιδρύματα, στην επικαιροποίηση περιουσιακών δεδομένων, στην επιβεβαίωση οικογενειακής κατάστασης και στη σύνδεση με άλλα κρατικά μητρώα. Γενικότερα η έλλειψη ενιαίων και διασυνδεδεμένων πληροφοριακών συστημάτων περιορίζει την αποτελεσματικότητα των ελέγχων και επιβαρύνει δυσανάλογα το Υφυπουργείο.
>> Εισοδήματα που δεν διερευνώνται επαρκώς
Σε αιτήσεις για Επίδομα Τέκνου, Επίδομα Μονογονεϊκής Οικογένειας και Επίδομα Χαμηλοσυνταξιούχων εντοπίστηκαν περιπτώσεις όπου δηλωθέντα εισοδήματα, τραπεζικές κινήσεις, μεταβολές στην περιουσία και πραγματικές δαπάνες δεν συνέκλιναν. Παρά τις ενδείξεις αυτές, συστηματικά δεν τεκμηριώνεται η επαρκής διερεύνηση της οικονομικής εικόνας των αιτητών.
Ανάγκη αλλαγών
Η παροχή επιδομάτων, αποτελεί βασικό πυλώνα κοινωνικής προστασίας και αξιοπρεπούς διαβίωσης. Αυτό δεν αναιρεί την ευθύνη του Υφυπουργείου να εφαρμόζει αξιόπιστους μηχανισμούς ελέγχου, ώστε να διασφαλίζεται ότι οι παροχές κατευθύνονται αποκλειστικά σε πραγματικούς δικαιούχους. Απαιτείται, συνεπώς, ενιαία πληροφοριακή υποδομή, υποχρεωτικές διασταυρώσεις, έγκαιρη επαναξιολόγηση, σαφές νομοθετικό πλαίσιο και καλύτερος συντονισμός μεταξύ των αρμόδιων υπηρεσιών.
Παράλληλα, απαιτείται σαφής διάκριση μεταξύ στήριξης και εξάρτησης, με την πολιτεία να διασφαλίζει ότι τα επιδόματα λειτουργούν ως δίχτυ ασφαλείας και όχι ως μόνιμο υποκατάστατο της εργασίας.
