Με αφετηρία το ντοκιμαντέρ «Τούτον το χωρκόν θωρώ το όρομαν», που αφηγείται την ιστορία του Νέου Χωρίου Κυθρέας μέσα από τις μαρτυρίες των ανθρώπων του, συνομιλούμε με τη σκηνοθέτιδά του Ειρήνη Ανδρέου, που επιμελήθηκε επίσης το υλικό και υπογράφει το σενάριό του.
Μέσα από το ντοκιμαντέρ, το οποίο πλέκει μνήμες ζωής πριν από το 1974, τον πόλεμο, τις απώλειες αλλά και τις στιγμές που κρατούν ακόμη ζωντανή τη σχέση των κατοίκων με τον τόπο τους, επιχειρεί να φωτίσει πώς οι προσωπικές αφηγήσεις μπορούν να συνθέσουν τη συλλογική μνήμη ενός τόπου και ενός λαού.
–Τι σε ώθησε να αναλάβεις τη σκηνοθεσία και το σενάριο αυτού του ντοκιμαντέρ; Υπήρχε προσωπική σχέση με την ιστορία του τόπου; Η πρόταση να αναλάβω τη σκηνοθεσία και το σενάριο του ντοκιμαντέρ ήρθε από τον δημοσιογράφο, ιστορικό και επιστημονικό συνεργάτη του κοινοτικού συμβουλίου Νέου Χωρίου Κυθρέας, Απόστολο Κουρουπάκη καθώς και από τον Χρίστο Λαμπρία, Κοινοτάρχη του Νέου Χωρίου Κυθρέας, οι οποίοι είχαν την αρχική ιδέα για τη δημιουργία του. Δεν ήρθαν τυχαία σε μένα κι εγώ, από την πλευρά μου, δεν ανταποκρίθηκα καθόλου τυχαία. Το Νέο Χωρίο Κυθρέας είναι το χωριό καταγωγής μου. Οπότε η ώθηση ήταν βαθιά προσωπική. Ήθελα να γνωρίσω καλύτερα τους ανθρώπους του και να μάθω περισσότερα για την ιστορία του. Ένιωθα την ανάγκη να συνδεθώ. Ταυτόχρονα, ήθελα να το κάνω και για τον πατέρα μου – ήξερα πως θα χαιρόταν. Και φυσικά ήταν μια πολύ τιμητική πρόταση για μένα. Και δε σου κρύβω – και το έχω ξαναπεί αυτό- πως όταν ξεκινούσαμε αυτή τη δουλειά, έλεγα «γυρίζουμε ένα ντοκιμαντέρ για το χωριό των γονιών μου». Όταν όμως φτάναμε στο τέλος πια, έπιανα τον εαυτό μου να λέει «κάναμε ένα ντοκιμαντέρ για το χωριό μου».
–Ποιες ήταν οι μεγαλύτερες προκλήσεις κατά την αναζήτηση και επεξεργασία του αρχειακού υλικού από προ του 1974; Η αναζήτηση αρχειακού υλικού πριν από το 1974 ήταν αρκετά απαιτητική. Το Κοινοτικό Συμβούλιο Νέου Χωρίου Κυθρέας διαθέτει ένα πολύ πλούσιο αρχείο, το οποίο συγκεντρώθηκε με κόπο από τους ίδιους τους χωριανούς. Μάλιστα η οικογένεια Γεωργίου, που διαμένει στις Ηνωμένες Πολιτείες, μας εξασφάλισε ένα σπάνιο ερασιτεχνικό βίντεο με στιγμές της καθημερινότητας, των αγροτικών εργασιών και των γιορτών του χωριού. Ωστόσο, ό,τι χρησιμοποιήθηκε έπρεπε αρχικά να εξεταστεί ως προς την ποιότητά του, για να διαπιστωθεί αν μπορούσε να αξιοποιηθεί. Στη συνέχεια, πολλές πληροφορίες έπρεπε να διασταυρωθούν ώστε να είμαστε βέβαιοι ότι οι αναφορές σε πρόσωπα, χώρους και γεγονότα ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα. Ένα μικρότερο μέρος του προ του 1974 υλικού προήλθε από κρατικές πηγές, κυρίως από το αρχείο του ΡΙΚ και το Γραφείο Τύπου και Πληροφοριών (PIO).
-Με ποιο τρόπο συνεργάστηκες με τον Απόστολο Κουρουπάκη; Με τον Απόστολο συζητούσαμε πριν από κάθε συνέντευξη για τον άνθρωπο που επρόκειτο να μιλήσει. Συνήθως γνωρίζαμε, έστω και σε γενικές γραμμές, ποια ήταν τα βασικά βιώματα ή οι εμπειρίες που θα ήθελε να αφηγηθεί και γιατί είχε επιλεγεί να συμμετάσχει στο ντοκιμαντέρ. Με βάση αυτά διαμορφώνονταν και οι ερωτήσεις. Κατά τη διάρκεια της συνέντευξης, όμως, υπήρχε πάντα ευελιξία. Πολλές φορές οι ερωτήσεις άλλαζαν ή προσαρμόζονταν ανάλογα με το τι μας έδινε ο κάθε αφηγητής εκείνη τη στιγμή. Ταυτόχρονα υπήρχε και μια βασική, κοινή δομή στις συνεντεύξεις, στην οποία είχαμε συμφωνήσει από πριν, γιατί εξυπηρετούσε το συνολικό αφήγημα του ντοκιμαντέρ. Παρ’ όλα αυτά, αφήναμε πάντα χώρο ώστε η συζήτηση να εξελίσσεται φυσικά και να αναδεικνύεται η μοναδική ιστορία κάθε ανθρώπου.
-Στο ντοκιμαντέρ συνυπάρχουν ιστορικό και πρωτότυπο υλικό. Ποια ήταν η διαδικασία για την αρμονική τους σύνδεση; Στο ντοκιμαντέρ συνυπάρχουν διαφορετικά είδη υλικού. Από τη μία υπάρχει το ιστορικό υλικό για το χωριό, που προέρχεται από την έρευνα και τα κείμενα του Αποστόλη, και από την άλλη οι μαρτυρίες των ανθρώπων του χωριού, που αποτελούν τον βασικό κορμό της αφήγησης. Η σύνδεση αυτών των στοιχείων έγινε αρκετά φυσικά μέσα από τη δομή του ίδιου του ντοκιμαντέρ. Το ιστορικό υλικό λειτουργεί ως μια πρώτη γνωριμία με τον τόπο και τοποθετείται στην αρχή, ενώ στη συνέχεια τον κύριο λόγο παίρνουν οι μαρτυρίες των Νιοχωριτών. Παράλληλα αξιοποιήθηκαν και κάποια ποιήματα του Αποστόλου Κουρουπάκη και του Σοφοκλή Χατζηανδρέου, ενός χωριανού του Νέου Χωρίου. Τα ποιήματα λειτουργούν σαν μικρές γέφυρες μέσα στην αφήγηση, κυρίως σε στιγμές έντονης συναισθηματικής φόρτισης, όπου η συμπύκνωση της ποίησης μπορεί να αποδώσει κάτι που μερικές φορές είναι δύσκολο να ειπωθεί μόνο μέσα από τον λόγο των μαρτυριών.
-Πώς θεωρείς ότι η αφήγηση ενός χωριού όπως το Νέο Χωρίο μπορεί να συμβάλει στην κατανόηση της συλλογικής μνήμης της Κύπρου; Προσωπικά πιστεύω περισσότερο στις μικρές, ανθρώπινες ιστορίες παρά στα μεγάλα επικά αφηγήματα. Οι ιστορίες έχουν τη δύναμη να κρατούν ζωντανούς τόπους και ανθρώπους. Όπως τα παραμύθια. Μέσα από αυτές ταυτιζόμαστε, συγκινούμαστε και προσπαθούμε να καταλάβουμε τους φόβους και τις απώλειές μας. Πιστεύω ότι η συλλογική μνήμη ενός λαού χτίζεται ακριβώς από τέτοιες αφηγήσεις. Η ιστορία του κυρίου Γιαννακού, που έμεινε πίσω την ώρα της φυγής για να σώσει τα ζώα του και τελικά σκοτώθηκε, μπορεί να συγκινήσει περισσότερο από μια μεγάλη στρατιωτική επιχείρηση ή από μια ημερομηνία σε ένα βιβλίο ιστορίας. Ένας πόλεμος συχνά καταγράφεται μέσα από αριθμούς, όμως όταν αυτοί οι αριθμοί αποκτούν πρόσωπο και ιστορία, τότε η μνήμη γίνεται πιο ανθρώπινη και πιο ζωντανή. Είμαι σίγουρη πως υπάρχουν αμέτρητες παρόμοιες ιστορίες σε όλα τα κατεχόμενα χωριά της Κύπρου. Όλες μαζί είναι εκείνες που τελικά συνθέτουν αυτό που ονομάζουμε συλλογική μνήμη.
-Ποιο μήνυμα ή συναίσθημα θα ήθελες να αφήσει το ντοκιμαντέρ στο κοινό; Θα ήθελα το ντοκιμαντέρ να αφήσει κυρίως ένα συναίσθημα ανθρωπιάς και συμφιλίωσης. Παρά τις προσωπικές τους απώλειες, όλοι οι άνθρωποι που μας μίλησαν εκφράζουν μια βαθιά φιλειρηνική στάση. Κρατώ μια φράση που μας είπε ο κοινοτάρχης, ο κύριος Χρίστος: «ο πόνος πρέπει να συνενώνει και όχι να διαιρεί, γιατί ο πόνος της μάνας που έχασε το παιδί της, είτε είναι Ελληνοκύπρια είτε Τουρκοκύπρια, είναι ο ίδιος.» Αν οι θεατές φύγουν κρατώντας αυτή τη σκέψη, αλλά και με ένα μικρό χαμόγελο και την επιθυμία να επισκεφθούν κάποτε αυτό το χωριό -όχι για τη σπάνια ομορφιά του, αλλά γιατί από εκεί πέρασαν αυτοί οι άνθρωποι- τότε νομίζω ότι θα έχει πετύχει τον σκοπό του.
- ΙNFO: Προβολή του ντοκιμαντέρ του Νέου Χωρίου Κυθρέας Τούτον το χωρκόν θωρώ το όρομαν, Τετάρτη 18 Μαρτίου, 7.30μ.μ., Πολιτιστικό Εργαστήρι Αγίων Ομολογητών (Αγχίαλου 1, Λευκωσία, 1080.)
Ελεύθερα, 15.03.2026
Εγγραφή στο Newsletter
