«Οι μετανάστριες στην Κύπρο πορεύονται σε ένα τοπίο που διαμορφώνεται από την ανθεκτικότητά τους, αλλά και από το βάρος των διαρκών συστημικών εμποδίων, καθώς πολλές είναι εκτεθειμένες σε εκμετάλλευση και πολύ συχνά σε κακοποίηση, ενώ αγωνίζονται να εξασφαλίσουν βασικά δικαιώματα όπως ασφαλή στέγαση, απασχόληση, υγειονομική περίθαλψη και νομική καθοδήγηση , μέσα σε συνθήκες ατέλειωτης γραφειοκρατίας και αυστηρών περιορισμών εργασίας για τους αιτούντες άσυλο» ανέφερε στον «Φ» η Αλάα Χαλάουι (Alaa Halawi) συντονίστρια ένταξης της μη κερδοσκοπικής οργάνωσης Generation for Change CY (GfC).
Αφορμή στάθηκε το διήμερο αντιρατσιστικό φεστιβάλ που η GfC οργάνωσε στις 27-28 Μαρτίου 2026 στους χώρους του Πανεπιστημίου Λευκωσίας σε συνεργασία με άλλες οργανώσεις και συλλογικότητες, φέρνοντας κοντά εκατοντάδες ανθρώπους σε δύο ημέρες διαλόγου, πολιτισμικής και κοινοτικής αλληλεπίδρασης, με εργαστήρια, συζητήσεις, χορευτικές παραστάσεις και άλλες καλλιτεχνικές εκδηλώσεις. Όπως ανέφερε στον «Φ» ο διευθύνων σύμβουλος της GfC Ετινόσα Ερεβμπεναγίε Τζόνμπουλ (Etinosa Erevbenagie-Johnbull) «η έκφραση αλληλεγγύης και η στήριξη προς μετανάστριες και προσφύγισσες όπως αναδείχθηκε και μέσα από το φεστιβάλ, δεν αφορά μόνο την αντιμετώπιση προκλήσεων, αλλά και τη δημιουργία χώρων και ευκαιριών ώστε να συμμετέχουν ενεργά και να αναγνωρίζονται ως ισότιμα μέλη της κυπριακής κοινωνίας».
Η 27χρονη Alaa Halawi κατάγεται από το Ιράκ αλλά μεγάλωσε στην Κύπρο και έχει από καιρό συνδεθεί στενά με μεταναστευτικές κοινότητες. Ο 32χρονος Etinosa Johnbull κατάγεται από τη Νιγηρία και είναι μεταπτυχιακός φοιτητής Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας. Είναι κάτοχος και της Ελληνικής υπηκοότητας αφού έζησε στην Ελλάδα από το 2004 σε ηλικία 10 χρόνων. Τον Δεκέμβρη 2023 παρέλαβε στο υπουργείο Εξωτερικών τον Έπαινο που απονεμήθηκε στην Generation for Change CY για τη συμβολή της στην υπεράσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων των προσφύγων και μεταναστών στο νησί. Ο Έπαινος δόθηκε στο πλαίσιο της απονομής του ετήσιου Βραβείου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων «Στέλλα Σουλιώτη» που καθιέρωσε το υπουργείο Εξωτερικών της Δημοκρατίας. Τόσο ο Etinosa Johnbull όσο και η Alaa Halawi μιλούν άπταιστα την Ελληνική γλώσσα.
Βιώνοντας παρενόχληση, πείνα και στερήσεις
Οι σκληρές πραγματικότητες των γυναικών μεταναστριών στην Κύπρο γίνονται ιδιαίτερα ορατές μέσα από τις αφηγήσεις τεσσάρων γυναικών από το Κονγκό, τις Φιλιππίνες και τη Συρία που μίλησαν στον «Φ» κατά τη διάρκεια του αντιρατσιστικού φεστιβάλ,με τη βοήθεια της Alaa Halawi. Η πρώτη ιστορία αφορά την Alfreda μια 26χρονη αιτήτρια ασύλου από τη Δημοκρατία του Κονγκό η οποία εγκατέλειψε το σπίτι της από το φόβο διώξεων λόγω του σεξουαλικού της προσανατολισμού.
«Στη χώρα μου – είπε – το να είσαι μέλος της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας θεωρείται ντροπή και ήρθα εδώ για να ζητήσω προστασία». Διαπίστωσε όμως γρήγορα ότι η ασφάλεια δεν είναι πάντα άμεση. Ανέφερε ότι οι πρώτοι μήνες της στην Κύπρο σημαδεύτηκαν από αβεβαιότητα και απομόνωση. Όταν έφυγε από το κέντρο πρώτης υποδοχής, έπρεπε να βρει τη δική της στέγη χωρίς δίκτυο υποστήριξης ή επαρκείς πόρους. «Έπρεπε να βασίζομαι σε ανθρώπους που δεν γνώριζα, ακόμη και σε ανθρώπους από τη χώρα μου που δεν μπορούσα να τους πω ποια είμαι. Φοβόμουν ότι θα με απέρριπταν κι αυτοί».
Πρόσθεσε ότι η καθημερινή ζωή έγινε ένας αγώνας επιβίωσης, αφού δεν έχει δικαίωμα να εργαστεί και μίλησε για μέρες χωρίς φαγητό, συνεχές άγχος για το ενοίκιο, φόβο για το τι θα φέρουν οι επόμενες μέρες μέσα σε ένα πολύπλοκο σύστημα όπου πρέπει να βρει μόνη της τον δρόμο της.
«Δεν τρώω για μέρες και μερικές φορές δεν έχω ούτε ένα ευρώ», μας είπε. Την ίδια στιγμή εκκρεμεί έφεση που άσκησε εναντίον της απόρριψης της αίτησης της για άσυλο. «Είναι – συνέχισε – μια δαπανηρή διαδικασία που απαιτεί νομική υποστήριξη και μόλις και μετά βίας μπορώ να αντέξω οικονομικά».
Αποκάλυψε επίσης ότι ως μετανάστρια έχει αντιμετωπίσει παρενόχληση και επανειλημμένες απόπειρες εκμετάλλευσης, ιδιαίτερα ενώ αναζητούσε οικιακή εργασία, καθώς την προσέγγισαν άνδρες για σεξ έναντι χρηματικής αμοιβής. «Σε καλούν για καθάρισμα του σπιτιού τους, αλλά…ζητούν κάτι άλλο» είπε χαρακτηριστικά, προσθέτοντας ότι μια μέρα κάποιος την άγγιξε «ακατάλληλα» σε ένα λεωφορείο. «Σε τέτοιες περιπτώσεις – είπε – δεν ξέρεις πώς να αντιδράσεις, φοβάσαι να μιλήσεις, αλλά ξέρεις ότι δεν πρέπει να σιωπήσεις».
Παρά τις προκλήσεις αυτές η Αλφρέντα συνεχίζει να αγωνίζεται για το δικαίωμα της σε μια ζωή σταθερότητας και αίσθησης του ανήκειν. «Πίσω στην πατρίδα – μας είπε – αγωνίστηκα με την οικογένειά μου για το δικαίωμα να ζω ελεύθερα. Στην Κύπρο ο αγώνας έχει αλλάξει, αλλά συνεχίζεται. Τώρα αγωνίζομαι για να επιβιώσω, αλλά εξακολουθεί να είναι ένας αγώνας για το δικαίωμα να ζήσω με πληρότητα». Ανέφερε ότι η υποστήριξη από τοπικές οργανώσεις βοήθησε στην ελάφρυνση μέρους του βάρους, με την προσφορά φαγητού και με μικρές στιγμές ανακούφισης. «Αυτό που θέλω περισσότερο – κατέληξε – είναι να με βλέπουν πέρα από ταμπέλες και στερεότυπα. Δεν είμαι τέρας, δεν είμαι κλέφτρα, δεν είμαι πόρνη, απλώς πέρασα κάτι δύσκολο και προσπαθώ να επιβιώσω. Και παρά τις δυσκολίες, διατηρώ την ελπίδα για τον εαυτό μου και για τους άλλους. Θέλω να κάνω κάτι ουσιαστικό, θέλω να βοηθήσω τους ανθρώπους. Δεν ξέρω τώρα πώς θα το κάνω, φοβάμαι για πολλά πράγματα, αλλά είμαι σίγουρη ότι θα το κάνω ούτως ή άλλως».
Από την οικιακή εργασία στον συντονισμό εκδηλώσεων
Η Τζίνα Λαουρίνο (Gina Laurino) κατάγεται από τις Φιλιππίνες και μοιράστηκε μαζί μας την εμπειρία της στην Κύπρο ως οικιακή βοηθός. Μας είπε ότι οι πρώτες της μέρες και μήνες στο νησί σημαδεύτηκαν από την προσπάθεια για προσαρμογή και από αβεβαιότητα, όπως συμβαίνει με πολλούς εργαζόμενους μετανάστες. Ανέφερε ότι δεν αντιμετώπισε προσωπικά σοβαρές διακρίσεις, αλλά η κατάσταση ήταν αρχικά πολύ δύσκολη, μέχρι να γνωρίσει καλύτερα το νέο περιβάλλον και κάποια συστήματα υποστήριξης. «Φεύγουμε από την πατρίδα μας – πρόσθεσε – και ερχόμαστε εδώ για το μέλλον της οικογένειάς μας, για τα παιδιά μας. Για μένα ο πρώτος χρόνος ήταν ένα σοκ. Το φαγητό, το περιβάλλον, όλα ήταν διαφορετικά. Βρέθηκα μόνη μου σε μια εντελώς νέα κουλτούρα, καθώς δεν είχα φύγει ποτέ πριν από την πατρίδα μου. Ακόμα και πράγματα συνηθισμένα για τους άλλους, όπως οι μεγάλες καλοκαιρινές μέρες και ο ρυθμός της ζωής, ένιωθα στην αρχή να με πιέζουν συντριπτικά, αφού δεν ήξερα τη χώρα και τους ανθρώπους της».
Παρόλα αυτά με την πάροδο του χρόνου έμαθε σταδιακά να προσαρμόζεται και να εξοικειώνεται με το περιβάλλον της. Ανέφερε ότι η υποστήριξη που έλαβε από τον εργοδότη της, έπαιξε σημαντικό ρόλο στη βελτίωση της ζωής της. Δεκαέξι χρόνια αργότερα, δεν εργάζεται πλέον ως οικιακή βοηθός, αλλά ως συντονίστρια μικρών εκδηλώσεων. Έχει επίσης δημιουργήσει οικογένεια στην Κύπρο αφού παντρεύτηκε με τον Ρουμάνο σύντροφο της και τώρα μεγαλώνουν την κόρη τους.
Μέσα στα χρόνια που πέρασαν, μπόρεσε επίσης να νιώσει μια αίσθηση κοινότητας αφού όπως παρατήρησε, το να είναι μέλος τοπικών ομάδων την έχει βοηθήσει να νιώθει λιγότερο μόνη και πιο συνδεδεμένη. Τι ελπίζει για το μέλλον; «Θέλω ειρήνη για όλο τον κόσμο. Και αναλογιζόμενη πώς έφτασα μέχρι εδώ και πόσο δύσκολη ήταν η διαδρομή μου, θέλω οι άνθρωποι που έχουν ανάγκη, να λαμβάνουν τη βοήθεια που χρειάζονται».
Το βάρος του να ξεκινάς από την αρχή…
Η αιτήτρια ασύλου Kholod Al–Sagir από τη Συρία, έφτασε στην Κύπρο πριν από δύο χρόνια αναζητώντας ασφάλεια και αξιοπρέπεια και κουβαλώντας μαζί της πέρα από τις προσωπικές της δυσκολίες, τα βιώματα μιας χώρας σε κρίση. Μας περίγραψε την καθημερινή της ζωή στην Κύπρο, όπου, όπως σχολίασε, «είναι ίσως ακόμα πιο δύσκολη η επιβίωση από όσο στην πατρίδα της, γιατί πρέπει να περιμένεις για όλα, αφού όλα χρειάζονται πολύ χρόνο για να γίνουν. Πρέπει να περιμένεις και να αγωνίζεσαι για κάθε βασική ανάγκη, για δουλειές, για εξασφάλιση εγγράφων, για υπηρεσίες, για στέγαση…τίποτα δεν έρχεται γρήγορα και εύκολα. Πρέπει να προσπαθείς συνεχώς, ιδιαίτερα για την εξεύρεση μιας σταθερής στέγασης και μιας αξιοπρεπούς εργασίας χωρίς να σε αντιμετωπίζουν ως αντικείμενο εκμετάλλευσης».
Πέρα από την προσπάθεια για εξασφάλιση κάποιων βασικών υλικών αγαθών και ανέσεων, η Kholod αναφέρθηκε επίσης στο συναισθηματικό βάρος του να ξεκινάς από την αρχή. «Η κοινωνική ζωή – μας είπε – είναι περιορισμένη. Υπάρχει απομόνωση αφού δεν μπορείς να χτίσεις εύκολα ισχυρές συνδέσεις. Έχοντας γύρω σου πολλούς ανθρώπους που αγωνίζονται για την επιβίωση, οι σχέσεις συχνά παραμένουν απόμακρες. Ενώ όλοι είναι απασχολημένοι προσπαθώντας να διαχειριστούν τη ζωή τους, καταλήγεις να έχεις πολύ λίγους στενούς φίλους. Ξέρω ότι κάθε τόπος έχει τις δικές του προκλήσεις και δυσκολίες και τη δική του μοναδικότητα και δεν μπορώ να πω ότι εδώ στην Κύπρο είναι καλύτερα ή αλλού είναι καλύτερα. Προσωπικά ελπίζω και αγωνίζομαι καθημερινά για μια αξιοπρεπή ζωή για την οικογένεια μου, για τα παιδιά μου – για μια ζωή απλή, χωρίς τόσες πολλές επιπλοκές. Και θέλω να στείλω το μήνυμα ότι το άσυλο είναι νόμιμο δικαίωμα και όταν οι άνθρωποι το ζητούν, σημαίνει ότι το χρειάζονται πραγματικά. Είμαστε ανθρώπινα όντα και είναι πολύ λυπηρό που κάποιοι μας αντιμετωπίζουν ως εχθρούς».
Μια μέρα θα ζήσουμε τη ζωή που θέλουμε…
Η 23χρονη Monika Kobi (Μόνικα Κόμπι Κατσούνγκα) κατάγεται από τη Δημοκρατία του Κονγκό και ζει στην Κύπρο εδώ και σχεδόν τέσσερα χρόνια. Έφτασε μόνη της ως αιτήτρια ασύλου, ελπίζοντας να βρει ασφάλεια, μετά από προσωπικές δυσκολίες που όπως μας είπε, αντιμετώπισε στην πατρίδα της. Σήμερα εργάζεται σε μια καφετέρια, αλλά είναι νωπές στη μνήμη της οι δυσκολίες που αντιμετώπισε ιδιαίτερα τον πρώτο καιρό, όταν όλα της ήταν άγνωστα και αβέβαια. «Μόλις έφτασα στην Κύπρο – είπε – με μετέφεραν σε κέντρο υποδοχής όπου έμεινα για δύο εβδομάδες και μετά με άφησαν ελεύθερη, χωρίς να έχω ένα σαφές σχέδιο για το τι θα έκανα στη συνέχεια. Με άφησαν απλώς έξω από το κέντρο και δεν είχα χρήματα, δεν ήξερα πού θα πάω και τι θα κάνω».
Πρόσθεσε ότι κατάφερε να βρει ένα προσωρινό μέρος για να μείνει με τη βοήθεια κάποιου που γνώρισε στο κέντρο υποδοχής, αλλά οι πρώτοι μήνες ήταν ένας συνεχής αγώνας καθώς μετακινούνταν σε διάφορους χώρους, ενώ προσπαθούσε να κατανοήσει μια χώρα που δεν γνώριζε ακόμα. «Για πολύ καιρό – συνέχισε – πάλευα απλώς για να επιβιώσω, συνήθιζα να περπατώ και να ζητώ κάθε είδους εργασία, μερικές φορές καθαρίζοντας σπίτια, μόνο και μόνο για να εξασφαλίζω ένα πιάτο φαγητό και κάποιες βασικές ανάγκες.
Πήγαινα παντού και ρωτούσα αν χρειάζονται κάποιον…μερικές φορές μου έλεγαν όχι δεν χρειάζονται…μερικές φορές ήμουν τυχερή. Σιγά σιγά, άρχισα να βρίσκω μια μικρή σταθερότητα, οι άνθρωποι από την κοινότητά μου και μερικοί ντόπιοι με στήριζαν όταν δεν είχα τίποτα». Αναφέρθηκε σε κάποιες πολύ επώδυνες στιγμές όταν βίωσε την απόρριψη με πολύ απότομο τρόπο, όταν πήγε να ψάξει για δουλειά ή όταν έχασε ευκαιρίες για εργασία λόγω της κατάστασής της ως αιτήτρια ασύλου. Θυμάται επίσης ότι προσπάθησε να παρακολουθήσει μαθήματα ελληνικών, αλλά ένιωσε ότι δεν ήταν καλοδεχούμενη, όταν είπε ότι ήταν αιτήτρια ασύλου. «Το νιώθεις ακόμα και όταν δεν το λένε ευθέως, το καταλαβαίνεις», παρατήρησε.
Σήμερα η Μόνικα εργάζεται και ζει πιο ανεξάρτητα και με μεγαλύτερη ελευθερία. «Σήμερα – είπε – νιώθω ότι έχω και νιώθω την ελευθερία που δεν είχα και δεν ένιωθα στην αρχή και επιτέλους μπορώ να αναπνεύσω λίγο. Για να είμαι βέβαια ειλικρινής, πρέπει να πω ότι η ζωή μου δεν είναι ακόμα εκεί που θέλω να είναι. Ονειρεύομαι να επιστρέψω στο πανεπιστήμιο μια μέρα και να κάνω κάτι που πραγματικά με ενδιαφέρει. Θέλω να στείλω ένα μήνυμα, ότι δεν επιλέξαμε αυτή τη ζωή, δεν επιλέξαμε να φύγουμε από τις χώρες μας. Πρέπει να υπάρχει κατανόηση και σεβασμός για τους ανθρώπους που αναζητούν ασφάλεια. Και θέλω να πω σε όσους εξακολουθούν να αγωνίζονται όπως εγώ τον πρώτο καιρό, να κρατήσουν το κεφάλι τους ψηλά γιατί τα πράγματα αλλάζουν και μια μέρα θα ζήσουμε τη ζωή που θέλουμε».
Εγγραφή στο Newsletter
