Διαδραστικό ταξίδι στα άδυτα του Προεδρικού

Ένα εντυπωσιακό ταξίδι με ανθρώπους και γεγονότα που καθόρισαν την πορεία της χώρας και του λαού μας, δημιούργησαν οι ειδικοί του Εργαστηρίου Εικονικών Περιβαλλόντων του Ινστιτούτου Κύπρου, οι οποίοι  αποτύπωσαν τnν ιστορία του Προεδρικού Μεγάρου, από το 1878 μέχρι και σήμερα.  Η δnμιουργία τnς εικονικής μηχανής του χρόνου βασίστnκε σε εκτενή ιστορική έρευνα τnς αρχιτεκτονικής του σnμερινού Προεδρικού Μεγάρου, αλλά και του Κυβερνnτικού Μεγάρου που βρισκόταν στην ίδια θέση προηγουμένως.

Ο πρώτος Άγγλος Ύπατος Αρμοστής Σερ Γκάρνετ Γούλσλι, που ήρθε στην Κύπρο τον Ιούλιο του 1878, έμενε προσωρινά στο Μετόχι της Μονής Κύκκου. Στη συνέχεια κατοίκησε στο Αρμοστείο, που ήταν ένα ξύλινο σπίτι που εισήχθη από το εξωτερικό και τοποθετήθηκε στον χώρο όπου βρίσκεται το Προεδρικό Μέγαρο. Το 1925 το Αρμοστείο μετονομάστηκε σε Κυβερνείο. Στην εξέγερση του 1931 με κύριο αίτημα την ένωση με την Ελλάδα, το Κυβερνείο καταστράφηκε από πυρκαγιά και αποφασίστηκε να κτιστεί καινούριο κτίριο, βασισμένο σε παραδοσιακά αρχιτεκτονικά στοιχεία του τόπου.

Το σχέδιο του νέου Κυβερνείου, σημερινό Προεδρικό Μέγαρο, έγινε από Βρετανικό οίκο και το κτίσιμό του ανέλαβε το κυβερνητικό Τμήμα Δημοσίων Έργων της Κύπρου. Προηγήθηκαν επισκέψεις σε διάφορα παραδοσιακά κτίρια στην Κύπρο, όπου επισημάνθηκαν και αντιγράφηκαν αξιόλογα τοπικά παραδοσιακά στοιχεία αρχιτεκτονικής.

Η σειρά των κιόνων του ισογείου και του άνω ορόφου βασίζονται σε παρόμοια κατασκευή στο Μοναστήρι της Αχειροποιήτου κοντά στη Λάπηθο. Τα σκαλισμένα κιονόκρανα και οι βάσεις των κιόνων επιλέγηκαν από σχέδια από την Κυθρέα, τη Λάμπουσα και τη Λευκωσία. Οι αναλογίες του πύργου στο κέντρο του κτιρίου είναι παρμένες από το Κάστρο του Κολοσσιού. Στο πρωτότυπο σχέδιο η οροφή του κάστρου προβλεπόταν να γίνει με κεραμίδια σε σχήμα πυραμίδας, αλλά για πρακτικούς λόγους και για να υπάρξει ένα επιπρόσθετο βυζαντινό στοιχείο στην οικοδομή, αντικαταστάθηκε με θόλο.

Στη νότια πλευρά του κτιρίου προέχουν δυο σειρές από τέσσερις ιδιόμορφες υδρορρόες. Οι χαμηλότερες τέσσερις παριστάνουν ανθρώπινες μορφές. Προσωποποιούν τον γενικό επιστάτη του έργου, τον αρχικτίστη, τον αρχιξυλουργό και τον «άγνωστο» εργάτη, προς τιμήν όσων εργάστηκαν για την ανέγερση του κτιρίου. Οι άλλες τέσσερις υδρορρόες, που βρίσκονται πιο ψηλά, παριστάνουν τα τότε βασικά ζώα της Κύπρου – το βόδι, το γαϊδούρι, την καμήλα και το πρόβατο. Για τη γενική κατασκευή του κτιρίου χρησιμοποιήθηκε πουρόπετρα από τον Γερόλακκο για το απαλό γκριζοκίτρινο χρώμα της, αλλά κυρίως για τη σκληρότητα και την αντοχή της. Στους εσωτερικούς χώρους (τζάκια, σκάλες κλπ.) χρησιμοποιήθηκε ασβεστόλιθος από την περιοχή της Λεμεσού.

Αρκετή προσοχή στο κτίσιμο του Κυβερνείου δόθηκε, επίσης, σε ό,τι αφορά τη ξυλεία. Χρησιμοποιήθηκε ξύλο από τα κυπριακά δάση (ευκάλυπτος, πεύκος, πλάτανος, κυπαρίσσι, καρυδιά, συκαμινιά) και από διάφορα μέρη της τότε Βρετανικής Αυτοκρατορίας, όπως για παράδειγμα από τη Βούρμα και τον Καναδά. Η πόρτα της κύριας εισόδου του Κυβερνείου κατασκευάστηκε με πρότυπο την πόρτα του Μοναστηριού του Αγίου Χρυσοστόμου, που βρίσκεται στην οροσειρά του Πενταδακτύλου. Κάθε φύλλο σχηματίσθηκε από τουλάχιστον 288 μικρά ξύλινα κομμάτια από έξι διαφορετικά δένδρα, που ενώνονταν μεταξύ τους χωρίς να χρησιμοποιηθούν καρφιά ή βίδες, για να αποφευχθεί πιθανή στρέβλωσή τους. Τα σκαλιστά δοκάρια και οι καλαμένιες ψάθες της οροφής ήταν καθαρά κυπριακής προέλευσης. Τα υποστηρίγματα των δοκών της οροφής στα κύρια δωμάτια είχαν αφαιρεθεί από παλαιό σπίτι που είχε κατεδαφιστεί. Ορισμένα διακοσμητικά στοιχεία εντός του κτιρίου, και κυρίως στη σκάλα που οδηγεί στον άνω όροφο, ήταν αντιγραφές αρχαίων αντικειμένων, ενώ οι κουρτίνες ήταν κεντημένες στο χέρι με κυπριακά διακοσμητικά στοιχεία. Μετά την ανεξαρτησία της Κύπρου και την αναχώρηση του Άγγλου Κυβερνήτη το 1960, το Κυβερνείο καθιερώθηκε ως το επίσημο Προεδρικό Μέγαρο της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Το Προεδρικό Μέγαρο καταστράφηκε στις 15 Ιουλίου 1974, κατά το πραξικόπημα εναντίον του Προέδρου Μακαρίου. Τα πάντα κάηκαν, εκτός από τους όρθιους τοίχους που υπέστησαν ζημιές αλλά δεν κατέρρευσαν. Το Προεδρικό, στη σημερινή του μορφή, ανοικοδομήθηκε λίγα χρόνια αργότερα με οικονομική χορηγία από την Ελλάδα και από το 1979 χρησιμοποιείται ως γραφείο και κατοικία του Προέδρου της Δημοκρατίας.

Οι πρωταγωνιστές

Πέραν των πληροφοριών για το κτίριο αυτό καθ’ αυτό, (αρχιτεκτονική, κατασκευή και διακόσμηση), η εικονική μηχανή του χρόνου εμπλουτίστηκε με αρκετά ενδιαφέροντα στοιχεία σχετικά με τους οκτώ μέχρι τώρα Προέδρους της Δημοκρατίας, τις Πρώτες Κυρίες, όπως και σημαντικές επισκέψεις που έγιναν από το 1960 μέχρι σήμερα. Η ομάδα έργου, αξιοποίησε το αρχειακό υλικό της Προεδρίας, του Γραφείου Τύπου και Πληροφοριών, καθώς και άλλων πηγών.

Μέσα από το μοναδικό αυτό υλικό αναδεικνύονται και σημαντικά γεγονότα, ίσως ξεχασμένα για τους παλαιότερους ή και παντελώς άγνωστα για τους νεότερους. Για παράδειγμα, μια από τις πλέον ιστορικές συναντήσεις που φιλοξενήθηκαν στο Προεδρικό Μέγαρο, ήταν το τετ-α-τετ που είχαν στις 7 Μαΐου 1974, οι τότε Υπουργοί Εξωτερικών των ΗΠΑ και Σοβιετικής Ένωσης, Χένρι Κίσινγκερ και Αντρέι Γκρομίκο, για το Μεσανατολικό.

Ο Κίσινγκερ βρισκόταν στην Ιερουσαλήμ για διαπραγματεύσεις μεταξύ Συρίας και Ισραήλ, μετά τον πόλεμο που ξέσπασε τον Οκτώβριο του 1973, από την αιφνιδιαστική κοινή επίθεση που εξαπέλυσαν η Συρία και η Αίγυπτος κατά του Ισραήλ. Η σύγκρουση πήρε διαστάσεις σοβαρής διεθνούς κρίσης με εμπλοκή των δύο υπερδυνάμεων της εποχής, ΗΠΑ και ΕΣΣΔ, οι οποίες εφοδίασαν σε μεγάλη κλίμακα τους εμπόλεμους συμμάχους τους. Οι συνομιλίες Κίσινγκερ και Γκρομίκο στην αίθουσα που τώρα συνεδριάζει το Υπουργικό Συμβούλιο κράτησαν τρεις ώρες και οδήγησαν σε συμφωνία στο Μεσανατολικό λίγες μέρες μετά. Ωστόσο, δύο μήνες αργότερα τα σύννεφα σκέπασαν την Κύπρο με το Προεδρικό να γίνεται ο πρώτος στόχος των πραξικοπηματιών, και μια βδομάδα μετά να ακολουθεί η τουρκική εισβολή.

«Εμπειρία που εμπνέει»

Για τη δημιουργία της διαδραστικής εφαρμογής χρnσιμοποιήθnκαν πρωτοποριακές τεχνικές τρισδιάστατnς αρχιτεκτονικής μοντελοποίnσnς, ανακατασκευής και οπτικοποίnσnς για τn δnμιουργία μιας νέας ψnφιακής μουσειολογικής μελέτnς, αξιοποιώντας τον μεγάλο όγκο ιστορικών αρχείων και φωτογραφικών συλλογών του Γραφείου Τύπου και Πλnροφοριών και άλλων αρχείων. Η εικονική περιδιάβασn γίνεται σε οθόνn που τοποθετήθnκε στnν αίθουσα υποδοχής στο Προεδρικό Μέγαρο, και είναι μέρος του έργου «ΚΥΠΡΟΣ: ο Κόσμος, ο Τόπος,  ο Λόγος, η Ύλη», το οποίο υλοποιήθηκε με πρωτοβουλία της Πρώτης Κυρίας, Φιλίππας Καρσερά Χριστοδουλίδη. «Στόχος μας είναι κάθε άνθρωπος που εισέρχεται σε αυτό το κτήριο, μαθητές, πολίτες, ξένοι ηγέτες και αξιωματούχοι, να μαθαίνει κάτι ουσιαστικό», δηλώνει η σύζυγος του Προέδρου της Δημοκρατίας. «Όχι στο πλαίσιο μιας τυπικής ξενάγησης, αλλά μιας εμπειρίας που θα εμπνέει τους ξένους επισκέπτες και θα κάνει περήφανους τους πολίτες μας», καταλήγει.

Σταύρος Μαλάς: Ζωντανός μάρτυρας της σύγχρονης ιστορίας

«Το Προεδρικό Μέγαρο δεν είναι απλώς ένα κτίριο. Είναι ένας ζωντανός μάρτυρας της σύγχρονης ιστορίας της Κυπριακής Δημοκρατίας, των θεσμών της, των κρίσεων και των επιτευγμάτων της. Με την πλατφόρμα εικονικής πραγματικότητας που αναπτύξαμε, επιδιώκουμε να κάνουμε αυτή την ιστορία άμεσα προσβάσιμη, βιωματική και ζωντανή για όλους – και ιδιαίτερα για τη νέα γενιά» τονίζει ο Πρόεδρος του Ινστιτούτου Κύπρου, Σταύρος Μαλάς, ο οποίος σημειώνει ότι η πρωτοβουλία για τη δημιουργία της μηχανής του χρόνου, εντάσσεται σε μια ευρύτερη προσπάθεια του Ινστιτούτου Κύπρου να αξιοποιήσει την αιχμή της επιστήμης και της τεχνολογίας για την ανάδειξη της πολιτιστικής μας κληρονομιάς. «Η εικονική και επαυξημένη πραγματικότητα, η ψηφιακή τεκμηρίωση μνημείων, τα τρισδιάστατα μοντέλα, δεν είναι απλώς εντυπωσιακά εργαλεία. Είναι νέα ”γέφυρα” μεταξύ πολιτών και Ιστορίας, μεταξύ παιδείας, έρευνας και κοινωνίας.

Ο κ. Μαλάς σημείωσε ότι η ολοκλήρωση του έργου συμπίπτει με τα 20 χρόνια από την ίδρυση του Ινστιτούτου Κύπρου. «Η πλατφόρμα εικονικής πραγματικότητας για την ιστορία του Προεδρικού Μεγάρου είναι, κατά κάποιο τρόπο, συμβολική της πορείας μας: συνδυάζει υψηλή τεχνογνωσία, σεβασμό στην ιστορία, δημιουργική συνεργασία με τους θεσμούς, και, πάνω απ’ όλα, την επιθυμία να προσφέρουμε κάτι ουσιαστικό στην κοινωνία».