Οι Βρυξέλλες με εκτελεστική απόφαση της Κομισιόν θωρακίζουν την ευρωπαϊκή αγορά έναντι του αφθώδους πυρετού, ορίζοντας πλέον ολόκληρη την επικράτεια της Κυπριακής Δημοκρατίας ως «Περαιτέρω απαγορευμένη ζώνη».
Η εξέλιξη αυτή, που απορρέει από τη ραγδαία αύξηση των εστιών, αλλά και των ισχυρών κραδασμών που προκαλεί η αδυναμία πλήρους εφαρμογής των πρωτοκόλλων, μετατρέπει πλέον το πρόβλημα από τοπικό σε εθνικό, επιβάλλοντας αυστηρούς περιορισμούς στις μετακινήσεις και τις εξαγωγές μέχρι τουλάχιστον την 1η Μαΐου 2026.
Παρά τις σαφείς οδηγίες για άμεση θανάτωση των ζώων στις μολυσμένες μονάδες, οι έντονες αντιδράσεις των κτηνοτρόφων και η κοινωνική πίεση φαίνεται πως λειτούργησαν ανασταλτικά.
Το αποτέλεσμα αποτυπώνεται στους αριθμούς. Μέχρι στιγμής έχουν θανατωθεί μόλις 16.000 ζώα, δηλαδή το 50% των συνολικά ζώων που βρίσκονται στις θετικές μονάδες με αφθώδη πυρετό.
Η ελλιπής διαχείριση των εστιών θεωρείται από την Κομισιόν ως η κύρια αιτία που παραμένει ενεργός, με αποτέλεσμα ο Επίτροπος Υγείας και Καλής Μεταχείρισης των Ζώων της Ευρωπαϊκής Ένωσης Όλιβερ Βάρχελι να λάβει την απόφαση για περαιτέρω απαγορευμένες ζώνες που να περιλαμβάνουν ολόκληρη την Κύπρο.
Η αδράνεια στην ολοκλήρωση των θανατώσεων μετέτρεψε ουσιαστικά τις μολυσμένες μονάδες σε εν δυνάμει πηγές διασποράς, καθιστώντας τα παγκύπρια μέτρα τη μοναδική δικλείδα ασφαλείας για την προστασία της ενιαίας ευρωπαϊκής αγοράς.
Τα 5 σημεία της διαδικασίας και των περιορισμών
Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία και το πλαίσιο που καθορίζει η Αρμόδια Αρχή, η κατάσταση διαμορφώνεται ως εξής:
1.Η θεσμική διαδικασία: Η διαδικασία έκδοσης αποφάσεων από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τις ζώνες περιορισμού προβλέπεται ρητά από τη νομοθεσία. Η Αρμόδια Αρχή (Κτηνιατρικές Υπηρεσίες) παρέχει συνεχή στοιχεία (κρούσματα, εργαστηριακές εξετάσεις κτλ.) στην Επιτροπή, η οποία προβαίνει στην έκδοση αποφάσεων. Μέχρι στιγμής έχουν εκδοθεί δύο αποφάσεις (25/2 και 11/3). Η πρώτη αφορούσε τις ζώνες για τα τρία αρχικά κρούσματα, ενώ η δεύτερη καλύπτει τα 33 συνολικά κρούσματα. Δεν περιλαμβάνονται πέντε επιπλέον κρούσματα.
Στη δεύτερη απόφαση ορίζεται ότι τίθεται σε περιορισμό και η υπόλοιπη Κύπρος, προκειμένου να προληφθεί οποιαδήποτε περιττή διαταραχή στο εμπόριο εντός της Ένωσης και να αποφευχθεί η επιβολή αδικαιολόγητων φραγμών στο εμπόριο με τρίτες χώρες.
2.Διαρκής αξιολόγηση: Η Επιτροπή αναθεωρεί τις αποφάσεις αυτές αναλόγως των εξετάσεων και των ευρημάτων. Μέχρι στιγμής, τα δείγματα εκτός της ζώνης περιορισμού είναι αρνητικά, ενώ οι αναλύσεις συνεχίζονται κανονικά στην υπόλοιπη Κύπρο. Η Επιτροπή ενημερώνεται διαρκώς και λαμβάνει αποφάσεις βάσει των αποτελεσμάτων.
3.Στόχευση μέτρων: Οι περιορισμοί που επιβάλλονται αφορούν αποκλειστικά προϊόντα που δεν έχουν υποστεί θερμική επεξεργασία, δηλαδή προέρχονται από νωπά κρέατα.
4.Οικονομικό αποτύπωμα: Η Κύπρος παραμένει εξαγωγέας χοιρινού κρέατος. Σύμφωνα με τις Κτηνιατρικές Υπηρεσίες, ο όγκος των εξαγωγών ανέρχεται σε περίπου 1.000 σφάγια την εβδομάδα.
5.Χρονοδιάγραμμα: Οι περιορισμοί για τις εξαγωγές σε όλη την Κύπρο ισχύουν μέχρι την 1/5/2026. Η ημερομηνία αυτή μπορεί να τροποποιηθεί (να συντμηθεί ή να παραταθεί) με νέες αποφάσεις της Επιτροπής, ανάλογα με την επιδημιολογική εξέλιξη.
Τι σημαίνει πρακτικά η «περαιτέρω απαγορευμένη ζώνη»
Η απόφαση των Βρυξελλών να επεκτείνει τα μέτρα σε ολόκληρο το νησί αποτελεί μια κίνηση στρατηγικής σημασίας. Πρακτικά, αυτό σημαίνει:
• Ως «περαιτέρω απαγορευμένη ζώνη» ορίζεται πλέον κάθε περιοχή της Κύπρου που δεν εμπίπτει στις στενές ζώνες προστασίας και επιτήρησης (δηλαδή εκτός των ακτίνων 3 και 10 χλμ. από τις εστίες).
• Η Κύπρος υποχρεούται να εφαρμόσει μέτρα ελέγχου βάσει του άρθρου 21 του κανονισμού (ΕΕ) 2020/687 σε ολόκληρη τη χώρα, χωρίς εξαιρέσεις περιοχών.
• Ο στόχος είναι η απομόνωση του ιού εντός των συνόρων, ώστε να διασφαλιστεί ότι η νόσος δεν θα διασπαρεί από την επαρχία Λάρνακας προς άλλες περιοχές ή το εξωτερικό.
Γιατί εξαιρείται το χαλλούμι από τους περιορισμούς
Παρά την αυστηρότητα των μέτρων, το εθνικό μας προϊόν, το χαλλούμι, παραμένει στις διεθνείς αγορές. Η εξαίρεση αυτή βασίζεται σε αμιγώς επιστημονικά δεδομένα:
Ο ιός του αφθώδους πυρετού είναι ευαίσθητος στη θερμότητα. Οι διεθνείς κανονισμοί ορίζουν ότι προϊόντα που θερμαίνονται επαρκώς είναι ασφαλή.
Κατά την παραγωγή του χαλλουμιού, το προϊόν θερμαίνεται σε θερμοκρασίες άνω των 90°C για αρκετή ώρα. Το όριο αυτό υπερκαλύπτει την απαίτηση των 70°C για 30 λεπτά που απαιτείται για την εξόντωση του ιού.
Παρά την απώλεια του καθεστώτος «ελεύθερης χώρας», η Κύπρος έχει εξασφαλίσει συμφωνίες με το Ηνωμένο Βασίλειο, τον Καναδά και την Αυστραλία, οι οποίες αποδέχονται το χαλλούμι ως ασφαλές προϊόν.
Αντίθετα, οι περιορισμοί παραμένουν αμείωτοι για το νωπό κρέας, το μη επεξεργασμένο γάλα και τα ζωικά υποπροϊόντα (δέρματα, μαλλί), ενώ στις μονάδες όπου επιβεβαιώνεται εστία, εφαρμόζεται η μέθοδος stamping-out (θανάτωση και καταστροφή όλων των ευάλωτων ζώων).
Σήμερα στο Προεδρικό, αύριο στην Βουλή – Σε αναμμένα κάρβουνα οι κτηνοτρόφοι – Έρχονται κτηνίατροι από την Ευρώπη
Η αντιμετώπιση του αφθώδους πυρετού θα απασχολήσει τη σημερινή συνεδρίαση του Υπουργικού Συμβουλίου, όπως ανέφερε το Σάββατο ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Νίκος Χριστοδουλίδης, σημειώνοντας ότι θα αποφασιστεί συγκεκριμένο πλάνο για τη στήριξη της κτηνοτροφίας.
Εξάλλου, η κοινοβουλευτική Επιτροπή Γεωργίας συνέρχεται εκτάκτως αύριο εν μέσω κλίματος έντονης αναταραχής στις τάξεις των κτηνοτρόφων, οι οποίοι κλιμακώνουν τις διαμαρτυρίες τους επιχειρώντας να αποτρέψουν περαιτέρω θανατώσεις ζώων, την ώρα που τα επιδημιολογικά δεδομένα προκαλούν σοβαρή ανησυχία.
Ο πρόεδρος της Επιτροπής και βουλευτής του ΑΚΕΛ, Γιαννάκης Γαβριήλ, με γραπτή του δήλωση, κατέστησε σαφές ότι η συνεδρία στοχεύει στη λήψη οριστικών απαντήσεων από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας και την αρμόδια Υπουργό.
«Πρέπει να ξέρουμε πού βαδίζουμε και οι κτηνοτρόφοι μας να μάθουν επιτέλους την αλήθεια για το τι μέλλει γενέσθαι», τόνισε ο κ. Γαβριήλ, σημειώνοντας ότι σχετικά ερωτήματα που υποβλήθηκαν προ δεκαπενθημέρου παραμένουν αναπάντητα.
Η διασπορά του ιού επικεντρώνεται μέχρι στιγμής στην επαρχία Λάρνακας, με τις περιοχές Λειβάδια, Ορόκλινη, Τρούλλους, Αραδίππου και Δρομολαξιά να βρίσκονται στο επίκεντρο.
Με βάση τα δεδομένα που ίσχυσαν μέχρι την Παρασκευή, έχουν θανατωθεί 14.116 αιγοπρόβατα και 1.164 βοοειδή. Ο ιός έχει εντοπιστεί σε 38 εκμεταλλεύσεις (37 αδειοδοτημένες και μία μη αδειοδοτημένη). Ο συνολικός αριθμός ζώων σε θετικές μονάδες ανέρχεται σε 24.939.
Για τις θανατώσεις ζώων ζητήθηκε η μετάκληση κτηνιάτρων από ευρωπαϊκές χώρες. Στην Κύπρο βρίσκονται ήδη τέσσερις κτηνίατροι από Σλοβακία και πέντε από την Ελλάδα.
Επίσης, εξασφαλίστηκε η μερική συνδρομή του κτηνίατρου της ΕΦ, ενώ όσοι τερματιστεί όλες οι αποσπάσεις κτηνιάτρων και κτηνιατρικών λειτουργών από άλλες υπηρεσίες.
Παρά τη ζοφερή εικόνα, τα δείγματα από άλλες επαρχίες παραμένουν επί του παρόντος αρνητικά, προσφέροντας μια μικρή χαραμάδα ελπίδας για περιορισμό της νόσου.
Η μάχη μεταφέρεται πλέον στο πεδίο των εμβολιασμών, με τις Κτηνιατρικές Υπηρεσίες να επιταχύνουν τις διαδικασίες. Έχουν ήδη δοθεί 451.150 δόσεις, 86.750 σε βοοειδή και 364.400 σε αιγοπρόβατα.
Η πρώτη δόση αναμένεται να ολοκληρωθεί παγκύπρια εντός Μαρτίου, ενώ η δεύτερη δόση που ξεκινά στις 17 Μαρτίου από τη Λάρνακα θα ολοκληρωθεί τέλος Απριλίου.
Έχουν παραγγελθεί τα εμβόλια για χοίρων και αναμένεται η άφιξή τους στην Κύπρο, χωρίς ωστόσο μέχρι στιγμής να έχει καθοριστεί η ημερομηνία.
Στην προσπάθεια συνδράμουν 60 κτηνίατροι (πέραν των 45 κτηνίατρων παραγωγικών προστέθηκαν ακόμα 15 ιδιώτες κτηνίατροι), ενώ συνδράμουν και φοιτητές της Σχολής Κτηνιατρικής του Πανεπιστημίου Λευκωσίας.
Μέχρι τις 12 Μαρτίου τα ποσοστά εμβολιασμού ήταν αγελάδες 73,05% σε 282 μονάδες από τις 386 παγκύπρια και αιγοπρόβατα 31,3% σε 702 από 2.241 παγκύπρια.
Άμεσα για κατανάλωση ζώα από ζωεμπορικές εντός της μολυσμένης περιοχής
Η πρόσφατη ένταση στην Αραδίππου, όπου εντοπίστηκε θετική μονάδα ζωέμπορα, ανέδειξε τη δυσκολία εφαρμογής των διαταγμάτων. Οι αρχές προειδοποιούν ότι οποιαδήποτε παρεμπόδιση θέτει σε άμεσο κίνδυνο τις γειτονικές υγιείς μονάδες. Μάλιστα, από τις 12 Μαρτίου, νέο αναθεωρημένο διάταγμα επιβάλλει στις ζωεμπορικές μονάδες εντός των ζωνών προστασίας (3km και 10km) να διαθέσουν άμεσα τα ζώα τους για κατανάλωση, εφόσον δεν είναι θετικά.
Επιδημιολογική ομάδα
Για την επιστημονική πλαισίωση της κρίσης, συστάθηκε Συμβουλευτική Επιδημιολογική Ομάδα με τη συμμετοχή ακαδημαϊκών και ειδικών κτηνιάτρων, ενώ έχει ζητηθεί η συνδρομή εξειδικευμένων εμπειρογνωμόνων της ΕΕ (EUVET), στις ειδικότητες της επιδημιολογίας, του τρόπου περιορισμού της νόσου, των θανατώσεων και της διαχείρισης των νεκρών ζώων, και των εμβολιασμών.
Οι κτηνοτρόφοι καλούνται πλέον να αποφεύγουν τις αχρείαστες συναθροίσεις που ευνοούν τη διασπορά, να τερματίσουν την παρεμπόδιση του έργου των Κτηνιατρικών Υπηρεσιών και να συνεργάζονται με τις αρχές για τη διασφάλιση των αποζημιώσεων μέσω της νεοσύστατης Ειδικής Συμβουλευτικής Επιτροπής.
