Περίπου το ένα τρίτο των ατόμων στο φάσμα του αυτισμού, ανεξαρτήτως ηλικίας, δυσκολεύεται να εκφράσει τις ανάγκες ή τις επιθυμίες του μέσω της ομιλίας. Ο χαρακτηρισμός «μη λεκτικός» χρησιμοποιείται συχνά, ωστόσο δεν αποδίδει πλήρως την πραγματικότητα, καθώς αρκετοί άνθρωποι που δεν επικοινωνούν με λόγια μπορούν να παράγουν ήχους ή λίγες λέξεις που γίνονται αντιληπτές από το περιβάλλον τους.
Άλλοι χρησιμοποιούν περιορισμένο λεξιλόγιο ή φράσεις, ενώ ορισμένοι εμφανίζουν εκλεκτική αφωνία — δηλαδή αδυναμία ομιλίας σε συγκεκριμένες καταστάσεις, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι επιλέγουν συνειδητά να μη μιλούν. Για πολλά άτομα στο φάσμα, η ομιλία μπορεί να είναι εξαιρετικά δύσκολη ή ψυχολογικά εξαντλητική, και η δυσκολία αυτή δεν αφορά μόνο τα παιδιά αλλά και τους ενήλικες.
Γι’ αυτό, ειδικοί και άτομα της κοινότητας του αυτισμού προτιμούν τον όρο «μερικώς ομιλούντες» (semi-speaking), ο οποίος περιγράφει ένα ευρύ φάσμα ικανοτήτων — από εκείνους που μπορούν να εκφέρουν λίγες λέξεις κάποιες φορές, μέχρι όσους μιλούν με άνεση συνήθως αλλά όχι πάντα.
Η Aimee Grant, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Δημόσιας Υγείας και Υπότροφος του Wellcome Trust στο Πανεπιστήμιο Swansea, εξηγεί μέσω άρθρου της στο The Conversation τη σημασία της επικοινωνίας για τα άτομα στο φάσμα. Όπως σημειώνει, η επικοινωνία είναι ζωτικής σημασίας όχι μόνο για την έκφραση αναγκών αλλά και για τη συναισθηματική ευημερία, καθώς η αδυναμία επικοινωνίας μπορεί να οδηγήσει σε ψυχική δυσφορία, ξεσπάσματα ή εξουθένωση, με συνέπειες στην ανάπτυξη και τις δεξιότητες.
Εναλλακτικοί τρόποι επικοινωνίας
Όταν η ομιλία είναι δύσκολη ή κουραστική, υπάρχουν ενισχυτικά και εναλλακτικά μέσα επικοινωνίας, όπως οι νοηματικές γλώσσες και τα συστήματα όπως το Makaton. Ωστόσο, η αποτελεσματικότητά τους εξαρτάται από το αν ο συνομιλητής γνωρίζει τη γλώσσα. Άλλες μέθοδοι, όπως το σύστημα ανταλλαγής εικόνων (PECS), επιτρέπουν την επικοινωνία μέσω εικονοκαρτών, αν και η χρήση τους μπορεί να είναι περιοριστική και χρονοβόρα.
Η τεχνολογία, μέσω tablet και smartphone, έχει φέρει επανάσταση στην επικοινωνία, με εφαρμογές που επιτρέπουν σε χρήστες να πατούν σύμβολα ή πληκτρολογούν μηνύματα που «διαβάζονται» από τη συσκευή. Παρ’ όλα αυτά, κάποιοι εξακολουθούν να χρειάζονται υποστήριξη συνοδού επικοινωνίας που βοηθά στη σύνθεση λέξεων μέσω πινάκων γραμμάτων. Αν και έχουν εκφραστεί αμφιβολίες για την αξιοπιστία αυτής της μεθόδου, έρευνες με ανίχνευση βλέμματος επιβεβαιώνουν την εγκυρότητά της.
Παρανοήσεις και ανάγκες
Παρά τα οφέλη των εναλλακτικών τρόπων επικοινωνίας, πολλά άτομα στο φάσμα δεν έχουν πρόσβαση σε αυτά τα εργαλεία, κυρίως λόγω έλλειψης λογοθεραπευτών και ειδικών που να καθοδηγούν οικογένειες και φροντιστές. Επιπλέον, μια συχνή παρανόηση είναι ότι τα μη ομιλούντα άτομα δεν κατανοούν ή δεν έχουν τίποτα να πουν — κάτι που οι επιστημονικές μελέτες αναιρούν πλήρως. Έρευνες δείχνουν ότι υπάρχει κατανόηση, σκέψη και συναίσθημα, και ότι βαθιές ανθρώπινες συνδέσεις μπορούν να αναπτυχθούν χωρίς λόγια.
Συμπέρασμα
Είναι ουσιώδες όλα τα άτομα στο φάσμα να έχουν τρόπο να επικοινωνούν, ανεξαρτήτως μορφής. Οι λέξεις δεν πρέπει να θεωρούνται ανώτερες από τις εναλλακτικές μεθόδους, και κανένα επικοινωνιακό εργαλείο δεν πρέπει να αφαιρείται από γονείς ή φροντιστές. Για πολλούς ανθρώπους με αυτισμό, η εναλλακτική επικοινωνία δεν είναι επιλογή, αλλά ανάγκη ζωής.
ygeimaou.gr
