Από την πρώτη επανδρωμένη πτήση γύρω από τη Σελήνη μετά από περισσότερα από μισό αιώνα έως πρωτοποριακές θεραπείες για σπάνιες γενετικές παθήσεις και νέες μεθόδους έγκαιρης διάγνωσης του καρκίνου, το 2026 προμηνύεται χρονιά–ορόσημο για την επιστήμη. Διαστημικές αποστολές, μεγάλης κλίμακας γεωτρήσεις στους ωκεανούς και κρίσιμες εξελίξεις στην ιατρική έρευνα αναμένεται να ξεχωρίσουν, σύμφωνα με το περιοδικό Nature.
Το 2025, το Nature ξεχώρισε την ιατρική έρευνα για τη θεραπεία του KJ Muldoon, ενός μωρού με μια εξαιρετικά σπάνια γενετική πάθηση. Το βρέφος έλαβε εξατομικευμένη θεραπεία για να διορθώσει τη συγκεκριμένη μετάλλαξη που προκαλεί την ασθένεια. Η ίδια ερευνητική ομάδα σχεδιάζει τη νέα χρονιά να ζητήσει έγκριση από τον Οργανισμό Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ (FDA), προκειμένου να διεξάγει μια κλινική δοκιμή στη Φιλαδέλφεια της Πενσιλβάνιας, που θα δοκιμάσει θεραπείες επεξεργασίας γονιδίων σε περισσότερα παιδιά με σπάνιες μεταβολικές διαταραχές. Μια άλλη ερευνητική ομάδα ελπίζει να ξεκινήσει μια παρόμοια δοκιμή για γενετικές διαταραχές του ανοσοποιητικού συστήματος.
Μια κλινική δοκιμή στη Βρετανία σχετική με μία μόνο εξέταση αίματος για την ανίχνευση περίπου 50 τύπων καρκίνου πριν από την εμφάνιση των συμπτωμάτων, αναμένεται να ανακοινώσει αποτελέσματα το 2026. Η εξέταση ελέγχει τμήματα DNA που απελευθερώνουν τα καρκινικά κύτταρα στο αίμα και μπορεί να εντοπίσει τον τύπο ιστού ή οργάνου από το οποίο προέρχεται το σήμα. Στη δοκιμή συμμετείχαν περισσότερα από 140.000 άτομα και εάν τα αποτελέσματα είναι πολλά υποσχόμενα, οι υγειονομικές αρχές σχεδιάζουν να εφαρμόσουν το εργαλείο σε όλα τα βρετανικά νοσοκομεία. Στη Βρετανία, επίσης, θα τεθεί σε ισχύ τον ερχόμενο Απρίλιο η μεγαλύτερη εδώ και δύο δεκαετίες επικαιροποίηση του ρυθμιστικού πλαισίου για τις κλινικές δοκιμές. Σύμφωνα με τους νέους κανόνες, οι ερευνητές μπορούν να ζητήσουν δεοντολογική και κανονιστική έγκριση με μία αίτηση. Ωστόσο, ο νόμος θα ορίζει, επιπλέον, ότι όλες οι δοκιμές που αφορούν φάρμακα πρέπει να καταχωρούνται δημόσια πριν από την πρόσληψη του πρώτου συμμετέχοντα και ότι μία περίληψη των αποτελεσμάτων πρέπει να δημοσιοποιηθεί εντός δώδεκα μηνών από το τέλος της δοκιμής. Στόχος είναι η επιτάχυνση της έρευνας, η ενίσχυση της διαφορετικότητας των συμμετεχόντων και η μείωση του χρόνου που απαιτείται για να φτάσουν οι πολλά υποσχόμενες θεραπείες στους ανθρώπους που τις χρειάζονται.
Διαστημικές έρευνες
Το 2026 αναμένεται να είναι άλλη μία χρονιά γεμάτη ενδιαφέρουσες διαστημικές αποστολές. Το Artemis II της NASA θα στείλει τέσσερις αστροναύτες να πετάξουν γύρω από τη Σελήνη με το διαστημόπλοιο Orion. Η δεκαήμερη πτήση θα είναι η πρώτη επανδρωμένη σεληνιακή αποστολή από τη δεκαετία του 1970 και θα βοηθήσει στην προετοιμασία για επόμενες αποστολές προσελήνωσης. Η Κίνα ετοιμάζεται επίσης να εκτοξεύσει τον επόμενο σεληνιακό ανιχνευτή της Chang’e-7 τον Αύγουστο. Στόχος της είναι να φτάσει κοντά στον νότιο πόλο, μια περιοχή με βράχους και κρατήρες, γνωστή για τις δυσκολίες προσελήνωσης. Το 2023 το Chandrayaan-3 της Ινδίας ήταν το πρώτο διαστημόπλοιο που προσεληνώθηκε με επιτυχία κοντά στον νότιο πόλο της Σελήνης. Εάν καταφέρει να αφιχθεί με επιτυχία το Chang’e-7 θα αναζητήσει πάγο νερού και θα μελετήσει σεισμούς.
Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Διαστήματος (ESA) σχεδιάζει να εκτοξεύσει τον δορυφόρο PLATO προς το τέλος του επόμενου έτους, προκειμένου να χρησιμοποιήσει τις 26 κάμερές του για να παρακολουθήσει περισσότερα από 200.000 φωτεινά αστέρια και να εντοπίσει πλανήτες με θερμοκρασίες που επιτρέπουν τον σχηματισμό υγρού νερού. Η αποστολή θα μετρήσει τα μεγέθη των εξωπλανητών και θα ανακαλύψει εξωφεγγάρια και δακτυλίους γύρω από αυτούς.
Οι ερευνητές στρέφουν επίσης το βλέμμα τους στον Άρη, με την Ιαπωνία (JAXA) να σχεδιάζει να εκτοξεύσει την αποστολή Martian Moons eXploration (MMX) για να επισκεφθεί τα δύο φεγγάρια του κόκκινου πλανήτη, Φόβο και Δείμο. Το διαστημόπλοιο θα συλλέξει δείγματα της επιφάνειας του Φόβου και θα τα επιστρέψει στη Γη το 2031.
Η πρώτη ηλιακή αποστολή της Ινδίας, Aditya-L1, που τέθηκε σε τροχιά το 2024, θα παρατηρήσει τον Ήλιο σε μια περίοδο που η ηλιακή δραστηριότητα είναι κοντά στο μέγιστο και χαρακτηρίζεται από τα υψηλότερα ποσοστά ηλιακών κηλίδων, εκλάμψεων και ηλιακών καταιγίδων. Η αποστολή θα παρατηρήσει τη μετάβαση του Ήλιου από την ηρεμία στην αναταραχή. Χαρακτηριστικό είναι ότι σε περιόδους χαμηλής δραστηριότητας, συμβαίνουν δύο έως τρεις στεμματικές εκπομπές μάζας, μια μορφή ηλιακής δραστηριότητας που συνοδεύεται από μεγάλης κλίμακας εκτόξευση πυκνού υλικού από το ηλιακό στέμμα προς τον μεσοπλανητικό χώρο. Τον επόμενο χρόνο αναμένονται δέκα ή περισσότερα τέτοια συμβάντα καθημερινά.
Το 2026 θα αρχίσει μια μεγάλης κλίμακας αναβάθμιση του Μεγάλου Επιταχυντή Αδρονίων (LHC) του CERN για να γίνει προετοιμασία για τον LHC υψηλής φωτεινότητας, που προγραμματίζεται να αρχίσει να λειτουργεί το 2030. Τον Απρίλιο επίσης θα ολοκληρωθεί η κατασκευή του ανιχνευτή Mu2e του Εθνικού Εργαστηρίου Επιταχυντών Fermi (Fermilab) στο Ιλινόις. Το πείραμα θα ελέγξει εάν το μιόνιο, ένα μυστηριώδες σωματίδιο, μπορεί να μετατραπεί σε ηλεκτρόνιο χωρίς να σχηματιστούν επιπλέον σωματίδια. Η συλλογή δεδομένων αναμένεται να αρχίσει το 2027.
Τα μυστικά της Γης και της τεχνητής νοημοσύνης
Την πρώτη του επιστημονική αποστολή θα κάνει το 2026 το κινεζικό πλοίο ωκεάνιων γεωτρήσεων Meng Xiang. Το σκάφος έχει σχεδιαστεί για να κάνει γεωτρήσεις έως και έντεκα χιλιόμετρα κάτω από τον βυθό της θάλασσας και να συλλέγει δείγματα.
Η έρευνα που υποστηρίζεται από την τεχνητή νοημοσύνη, από την επεξεργασία κειμένου, τη συγγραφή κώδικα έως τη δημιουργία επιστημονικών υποθέσεων, έκανε άλματα το 2025 και η νέα χρονιά μπορεί να φέρει τις πρώτες σημαντικές επιστημονικές ανακαλύψεις από την τεχνητή νοημοσύνη. Επίσης, το 2026 αναμένεται να παρουσιαστούν τεχνικές που ξεπερνούν τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα, τα οποία θεωρούνται δαπανηρά στο να εκπαιδευτούν. Οι νεότερες προσεγγίσεις επικεντρώνονται στον σχεδιασμό μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης μικρής κλίμακας που μαθαίνουν από μια περιορισμένη ομάδα δεδομένων και μπορούν να ειδικευτούν στην επίλυση συγκεκριμένων γρίφων λογικής. Το 2025, ένα τέτοιο μικροσκοπικό μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης (TRM) ξεπέρασε τα μαζικά μεγάλα γλωσσικά μοντέλα σε μια λογική δοκιμασία.
Το Nature εκφράζει τέλος, ανησυχίες για τη δεύτερη χρονιά της προεδρίας του Ντόναλντ Τραμπ. Όπως επισημαίνεται, οι διαμάχες μεταξύ του Λευκού Οίκου και του Κογκρέσου σχετικά με τις περικοπές στη χρηματοδότηση της επιστήμης φαίνεται ότι θα συνεχιστούν, ενώ οι αλλαγές στην πολιτική δημόσιας υγείας που έχουν προκαλέσει κριτική από τους ερευνητές, όπως η άρση των συστάσεων για εμβόλια, η προώθηση αναπόδεικτων ιατρικών ισχυρισμών, οι περικοπές στη διεθνή βοήθεια και η μειωμένη συμμετοχή σε παγκόσμια προγράμματα υγείας, θα έχουν ευρείες συνέπειες. Τέλος, τα πανεπιστήμια των ΗΠΑ θα πρέπει να έρθουν αντιμέτωπα με τους περιορισμούς σχετικά με τη μετανάστευση, που θα μπορούσαν να περιορίσουν την κυκλοφορία φοιτητών και επιστημόνων από άλλες χώρες. Οι εθνικές ερευνητικές προτεραιότητες της κυβέρνησης Τραμπ επικεντρώνονται στην τεχνητή νοημοσύνη και τις κβαντικές τεχνολογίες, κάτι που ορισμένοι ερευνητές χαιρετίζουν, όμως άλλοι ανησυχούν ότι θα απομακρύνει πόρους από άλλους τομείς.
protothema.gr
