Στα 37 χρόνια πορείας του στο θέατρο, δεν έμαθε να ωραιοποιεί ούτε την τέχνη ούτε τη ζωή. Σκηνοθέτης, ηθοποιός, σκηνογράφος, επιχειρηματίας και –όπως επιμένει να λέει- πάνω απ’ όλα καλλιτέχνης, κουβαλά στις αποσκευές του ρόλους που τον σημάδεψαν και επιλογές που του κόστισαν.
Με αφορμή την επιστροφή της παράστασης «Η Κοιμωμένη του Χαλεπά» στο Θέατρο Ανεμώνα, 5 χρόνια μετά το πρώτο της ανέβασμα, ο σκηνοθέτης και πρωταγωνιστής του έργου, Αντρέας Τηλεμάχου, μιλά για τη βαθιά του ταύτιση με τον μεγάλο Έλληνα γλύπτη, για τις πληγές και τις ματαιώσεις του θεάτρου, αλλά και για την απόφασή του να αποχωρήσει σύντομα από τη σκηνή πριν «σιχαθεί» τη δημιουργία που υπηρέτησε για σχεδόν τέσσερις δεκαετίες.
–Η «Κοιμωμένη του Χαλεπά» επιστρέφει, πέντε χρόνια μετά το πρώτο της ανέβασμα. Τι σας οδήγησε σε αυτή στην απόφαση; Όταν ανεβάσαμε για πρώτη φορά το έργο «χτύπησε» ο κορωνοϊός. Τη μία μέρα μας έλεγαν να κλείσουμε, την άλλη ότι δικαιούμαστε να έχουμε 50 άτομα. Υπήρχε μεγάλη αβεβαιότητα και πολύς κόσμος δεν είχε προλάβει να το δει. Νιώθαμε λοιπόν ότι το έργο δεν είχε κάνει τον κύκλο του. Στα χρόνια που μεσολάβησαν, ερχόταν κόσμος και ζητούσε να το ανεβάσουμε ξανά, οπότε αποφασίσαμε να το κάνουμε.
–Το τωρινό ανέβασμα θα είναι αλλιώτικο απ’ αυτό του 2021; Ίδιο δεν μπορεί να είναι, γιατί ούτε κι εμείς είμαστε οι ίδιοι άνθρωποι. Επιπλέον έχουν αλλάξει και οι συντελεστές, ωστόσο, η ιστορία και η βιογραφία του μεγάλου γλύπτη δεν μπορεί να αλλάξει.
–Ο Γιανούλλης Χαλεπάς ήταν άνθρωπος που ακροβατούσε μεταξύ ιδιοφυΐας και τρέλας. Σκηνοθετικά, ποια ήταν η μεγαλύτερη πρόκληση; Το ότι είμαστε και οι δύο καλλιτέχνες βοήθησε στο να μπορώ να κατανοήσω αυτά που βίωσε ώστε να προλάβει να δημιουργήσει όσα είχε μέσα στο μυαλό και την ψυχή του, ξεπερνώντας τα μεγάλα εμπόδια που είχε να αντιμετωπίσει. Αντίστοιχα εμπόδια έχουμε βιώσει κι εμείς και ξέρουμε τι μπορεί να περάσει ένας καλλιτέχνης για να χτίσει μία πορεία. Ο κόσμος δεν ξέρει πόση αδικία υπάρχει στο χώρο του θεάτρου και πόσο ανταγωνιστικός μπορεί να γίνει.
–Όσο μιλούσατε για τις δυσκολίες που βίωσε ο Χαλεπάς, ένιωσα πως περιγράφατε κάπως και τη δική σας πορεία. Σε μεγάλο βαθμό ταυτίζομαι με ό,τι έχει περάσει ο Χαλεπάς. Εμπόδια, ζήλια φθόνο, καταπίεση. Και ξέρεις κάτι, τα εμπόδια, μπορείς να τα ξεπεράσεις, ο φθόνος και η εμμονή, όμως, δεν ξεπερνιούνται εύκολα. Γνωρίζω πολύ καλά ότι σε κάποιους μπορεί να μην είμαι αρεστός, αλλά δεν με ενοχλεί. Άλλωστε, δεν επιδίωξα ποτέ να είμαι αρεστός.
–Πόσο επίκαιρο είναι το έργο του Χαλεπά σήμερα; Πάντα, όταν ανεβάζω ένα έργο, προσπαθώ να δω πόσο επίκαιρο είναι για τον θεατή. Η «Κοιμωμένη του Χαλεπά» πραγματεύεται πράγματα και καταστάσεις που πάνε χιλιάδες χρόνια πίσω, αλλά συνεχίζουν να υφίστανται και σήμερα.
–Έχω παρατηρήσει ότι μέχρι τώρα δεν αναφέρατε πουθενά στη συζήτησή μας τη λέξη ηθοποιός, παρά μόνο καλλιτέχνης. Υπάρχει συγκεκριμένος λόγος; Για εμένα ο καλλιτέχνης είναι κάτι πολύ διαφορετικό από τον ηθοποιό. Ο ηθοποιός μπορεί να διεκπεραιώσει απλώς ένα ρόλο, χρησιμοποιώντας τεχνικές και να τα λέει και ωραία. Αυτό εμένα δεν μου λέει τίποτα. Ο καλλιτέχνης διεισδύει μέσα σε κάθε χαρακτήρα και φτάνει μέχρι την τρέλα. Γι’ αυτό και οι πραγματικοί καλλιτέχνες, οφείλουν να κάνουν πολλή δουλειά με τον εαυτό τους, μετά το τέλος κάθε ρόλου για να επανέλθουν. Οι περισσότεροι ηθοποιοί ακολουθούν μια μανιέρα παίζοντας με τον ίδιο τρόπο μέχρι το τέλος. Αυτό το είδος δεν με απασχολεί.
–Το κυπριακό κοινό έχει εξελιχθεί καλλιτεχνικά; Στα 37 χρόνια που είμαι στο θέατρο, το κοινό και οι θεατές δεν είναι οι ίδιοι. Φυσικά υπάρχει εξέλιξη και πλέον υπάρχει μια κουλτούρα θεατρική, αλλά, ας μην κρυβόμαστε πίσω από το δάχτυλό μας, δεν υπάρχει θεατρική παιδεία στην Κύπρο, οι περισσότεροι απλώς το παίζουν «κάτι» και αν τους ρωτήσεις, δεν έχουν ιδέα από τέχνη.
–Με την κριτική πώς τα πάτε; Τη δέχομαι και την ακούω, είτε τη θετική είτε την αρνητική, αρκεί να είναι από ανθρώπους σέβομαι και εκτιμώ. Κατά τα άλλα, δεν θεωρώ πως στην Κύπρο έχουμε πραγματικούς κριτικούς θεάτρου.
–Το γεγονός ότι εκφράζετε την αλήθεια σας δημόσια, σας στοίχισε επαγγελματικά; Σίγουρα έχασα δουλειές γι’ αυτό τον λόγο και στην τηλεόραση και στο θέατρο. Αυτό που λέω πάντα χιουμοριστικά είναι πως την αλήθεια μου την πλήρωσα πολύ καλά ακριβά και πολύ κακά ακριβά. Σημασία έχει, όμως, ότι τα βράδια κοιμάμαι καλά.
–Εκτός από καλλιτέχνης, είστε και επιχειρηματίας. Η εμπορικότητα επηρεάζει την επιλογή των έργων σας; Η πιο δύσκολη περίοδος για εμένα και τον Μαρίνο (σ.σ. Ξενοφώντος) είναι η διαδικασία επιλογής των έργων. Παλαιότερα μας απασχολούσε μόνο η δημιουργία, να ανεβάζουμε έργα που μας γεμίζουν, άσχετα με το αν θα ακολουθήσει ο κόσμος. Κάποια στιγμή, όμως, είπαμε ότι πρέπει να δούμε και το ταμείο, γιατί πληρώνεται κόσμος από αυτή τη δουλειά. Οπότε εκεί αναγκάζεσαι να κάνεις και πράγματα που δεν τα γουστάρεις, γιατί αυτά φέρνουν κόσμο.
–Υπήρξαν τέτοιες στιγμές; Είχαμε ανεβάσει στο παρελθόν δύο κωμωδίες, οι οποίες ήταν πολύ κακές από όλες τις απόψεις, αλλά γέμιζαν το θέατρο. Θυμάμαι τότε τον Μαρίνο να μου λέει ότι ξέρει πως νιώθω –ήμουν πραγματικά δυστυχισμένος– αλλά είναι καλό για το ταμείο. Εκεί ήταν που έκανα το κλικ και αντιλήφθηκα ότι δεν είμαστε μόνο καλλιτέχνες.
–Σ’ αυτή την παράσταση, εκτός από τον πρωταγωνιστικό ρόλο, έχετε αναλάβει σκηνοθεσία, μουσική επιμέλεια και σκηνικά. Είναι επειδή θέλετε να έχετε πλήρη έλεγχο του αποτελέσματος ή οι λόγοι είναι πιο πρακτικοί; Είναι και τα δύο!Φυσικά θέλω να έχω τον έλεγχο του καλλιτεχνικού αποτελέσματος για να είναι όσο το δυνατόν πιο άρτιο. Όχι τέλειο, δεν υπάρχει τελειότητα στη ζωή μας. Αλλά είναι και για πρακτικούς λόγους. Οι κρατικές χορηγίες είναι πολύ χαμηλές, οπότε δεν υπάρχει η δυνατότητα να πληρώνουμε τόσο κόσμο.
–Αν γυρνούσατε τον χρόνο πίσω, θα ξαναφτιάχνατε θέατρο; Αν είχα αυτή τη δυνατότητα, ούτε θέατρο θα έφτιαχνα ξανά, ούτε ηθοποιός θα γινόμουν.
–Δεν περίμενα αυτή την απάντηση. Γιατί τόσο απόλυτος; Επειδή πλέον η δουλειά μας δεν είναι δημιουργία, είναι εμπόριο.
–Νιώθετε ότι σας έχει κουράσει το θέατρο; Μ’ έχει κουράσει η φτώχια του ηθοποιού. Είμαι ένας φτωχός ηθοποιός και δεν θα έπρεπε. Το κράτος, προτιμά να επενδύει σε άλλα θεάματα. Εγώ δεν θέλω να είμαι πλέον ένας φτωχός ηθοποιός. Δεν θέλω να αγωνιώ εάν θα έχω χρήματα για τσιγάρα ή καφέ. Κι επειδή κινδυνεύω τώρα τελευταία, έχω αποφασίσει ότι μέχρι το 2027 θέλω να σταματήσω. Έχω σιχαθεί το σύστημα και το κράτος που μάς γυρίζει την πλάτη. Κι επειδή δεν θέλω να φτάσω στο σημείο να σιχαθώ και τη δημιουργία, προτιμώ να φύγω έχοντας μια γλυκιά γεύση.
–Την επόμενη ημέρα την έχετε σκεφτεί; Δεν την έχω σκεφτεί, διότι δεν έχει καταλαγιάσει μέσα μου όλο αυτό ακόμα. Δεν λέω ότι δεν θα μου λείψει, αλλά ειλικρινά νομίζω ότι θα αργήσει πολύ να συμβεί αυτό. Νιώθω πολύ γεμάτος από τη δουλειά μου. Έχω σκηνοθετήσει μεγάλα έργα κι έχω παίξει σπουδαίους ρόλους, δεν νιώθω ότι μου λείπει κάτι. Αντίθετα, νιώθω ολοκληρωμένος. Σ’ αυτή τη φάση θέλω επιτέλους να δώσω προτεραιότητα στον Αντρέα.
–Μέχρι τώρα τον είχατε παραμελήσει; Μέχρι τώρα, δεν ήμουν πουθενά εγώ. Πλέον έχω καταλάβει πως όλα στη ζωή έχουν ημερομηνία λήξης: και τα άσχημα και τα όμορφα. Κι αν με ρωτήσεις αν άξιζε τον κόπο όλα αυτό, θα σου έλεγα πως όχι, γιατί ένας καλλιτέχνης πρέπει κάποια στιγμή να βλέπει και τον άλλο του εαυτό.
