Μπορεί στον τομέα της εκδίκασης των υποθέσεων που καθυστερούσαν μέχρι το 2018 να ξεπεράστηκαν οι στόχοι, εντούτοις παραμένουν στάσιμα αρκετά ακόμα ζητήματα που προκαλούν αντιδράσεις στον δικηγορικό κόσμο.
Δεν είναι τυχαία εξάλλου η διαπίστωση ότι τα τελευταία χρόνια έχουν μειωθεί οι δικαστικές υποθέσεις αφού οι πολίτες δεν καταφεύγουν στη δικαιοσύνη, επειδή γνωρίζουν ότι θα ταλαιπωρηθούν για χρόνια ειδικά για αστικές διαφορές. Όπως προκύπτει από στοιχεία που παρέθεσε ο υπουργός Δικαιοσύνης στη Βουλή, μέχρι σήμερα έχει εκκαθαριστεί το 70% των υποθέσεων που καθυστερούσαν μέχρι το 2018, ενώ η δέσμευση της Κύπρου ήταν για το 40% μέχρι τα μέσα του 2026. Όμως τι γίνεται με τις υποθέσεις του 2019-2020 και μετά, ενώ στάσιμα παραμένουν τα έργα που αφορούν στη διοίκηση των δικαστηρίων, της ανέγερσης νέου Δικαστικού Μεγάρου για τη Λευκωσία και τη σύσταση Ναυτοδικείου και Εμπορικού Δικαστηρίου, παρά το γεγονός ότι ο σχετικός νόμος ψηφίστηκε πριν τέσσερα χρόνια.
Το θέμα της υλοποίησης των όσων κατέγραφε έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής το 2018 για τη δικαιοσύνη και την πορεία υλοποίησης των συστάσεων, ήγειρε με ερώτησή του ο βουλευτής Χαράλαμπος Θεοπέμπτου. Τα ευρήματα της έκθεσης, αφορούσαν κατά κύριο λόγο, το διαχειριστικό σκέλος της λειτουργίας των δικαστηρίων (management). Απαντώντας ο υπουργός Δικαιοσύνης και Δημοσίας Τάξεως Κώστας Φυτιρής, ανέφερε ότι το έργο της παρακολούθησης των διαδικασιών απονομής της δικαιοσύνης είναι συνεχές, γι’ αυτό και τα τελευταία χρόνια αναπτύχθηκε και υπάρχει στενή συνεργασία με όλους τους εμπλεκόμενους.
Αναφορικά με τις εισηγήσεις που καταγράφονται στην έκθεση των εμπειρογνωμόνων (Μάρτιος 2018), οι οποίοι διενήργησαν, με τεχνική βοήθεια από την Υπηρεσία Στήριξης Διαρθρωτικών Μεταρρυθμίσεων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (SRSS), ευρεία μελέτη για την αναδιοργάνωση της δομής και λειτουργίας των δικαστηρίων, ο υπουργός αναφέρει ότι είχε καταρτιστεί σχέδιο δράσης για την υλοποίηση των εισηγήσεων και διορίστηκε Επιτροπή Μεταρρύθμισης των Δικαστηρίων, αποτελούμενη από εκπροσώπους όλων των άμεσα εμπλεκομένων στη μεταρρύθμιση φορέων, η οποία παρακολουθούσε, υποστήριζε και διευκόλυνε την προώθηση και υλοποίηση των δράσεων.
Συγκεκριμένα, βάσει του Σχεδίου Δράσης μεταξύ άλλων, προωθήθηκαν και ολοκληρώθηκαν τα τελευταία χρόνια, ή βρίσκονται ακόμα σε εξέλιξη, τα ακόλουθα έργα/ μέτρα:
> Έργο εκκαθάρισης καθυστερημένων υποθέσεων (backlog): Μια εκ των εισηγήσεων των εμπειρογνωμόνων, στην οποία έχει δοθεί άμεση προτεραιότητα. Το έργο αυτό που αποτελεί ευθύνη του Ανωτάτου Δικαστηρίου συνδέεται άμεσα με το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας που θέτει ως προϋπόθεση τη διεκπεραίωση των υποθέσεων σε συγκεκριμένα χρονικά πλαίσια. Συγκεκριμένα, σύμφωνα με την υποχρέωση που ανέλαβε η Δημοκρατία βάσει του Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, θα έπρεπε μέχρι τον Ιούνιο του 2024 να μειωθεί κατά 20% και μέχρι τον Ιούνιο του 2026 κατά 40%, το ποσοστό όλων των εκκρεμουσών υποθέσεων, πάντοτε σε σχέση με τα επίπεδα του 2018. Σύμφωνα με ενημέρωση από το Ανώτατο Δικαστήριο, μέχρι σήμερα έχει εκκαθαριστεί το 70% των εκκρεμουσών υποθέσεων, πάντοτε σε σχέση με τα επίπεδα του 2018.
> Νέοι Κανονισμοί Πολιτικής Δικονομίας: Τέθηκαν σε εφαρμογή την 1η Σεπτεμβρίου 2023 για τις υποθέσεις που θα καταχωρούνται από την ημερομηνία εκείνη. Οι νέοι Κανονισμοί είναι πιο απλοί στην εφαρμογή τους σε σχέση με τους προηγούμενους και παρέχουν στο δικαστήριο τη δυνατότητα να απονέμει δικαιοσύνη έγκαιρα και αποτελεσματικά, αφού θα καθορίζονται εκ των προτέρων τα χρονοδιαγράμματα της υπόθεσης, περιλαμβανομένων των ημερομηνιών διεξαγωγής της ακρόασής της.
> Καθορισμός αντικειμενικών κριτηρίων για την πρόσληψη και προαγωγή Δικαστών:
– Τον Ιούλιο 2019, το Ανώτατο Δικαστήριο δημοσίευσε τη διαδικασία και τα κριτήρια πρόσληψης και αξιολόγησης των Δικαστών.
– Τον Οκτώβριο 2019, το Ανώτατο Δικαστήριο δημοσίευσε τη διαδικασία και τα κριτήρια προαγωγής των Δικαστών.
> Ίδρυση και Λειτουργία Σχολής Δικαστών: Το 2020 τα νομοσχέδια ψηφίσθηκαν σε νόμους. Ιδρύθηκε η Σχολή Δικαστών στο Ανώτατο Δικαστήριο, συστάθηκε και λειτουργεί το Συμβούλιο, που είναι υπεύθυνο για την επίβλεψη της λειτουργίας της σχολής και ταυτόχρονα διορίστηκε ο διευθυντής της σχολής, καθώς επίσης και το υπόλοιπο προσωπικό που στελεχώνει τη Σχολή.
> Ίδρυση και λειτουργία Διοικητικού Δικαστηρίου Διεθνούς Προστασίας: Το Δικαστήριο ξεκίνησε τη λειτουργία του στις 18 Ιουνίου 2019 με τρεις Δικαστές και αργότερα ενισχύθηκε με ακόμα δύο. Για να ανταπεξέλθει και αντιμετωπίσει αποτελεσματικά την καταχώρηση του μεγάλου όγκου προσφυγών, ο νόμος τροποποιήθηκε εκ νέου και αυξήθηκε ο αριθμός των Δικαστών που θα συγκροτούν το εν λόγω Δικαστήριο, από πέντε σε 10.
> Εμπορικό Δικαστήριο και Ναυτοδικείο: Οι νόμοι ψηφίστηκαν τον Μάιο του 2022. Τα δύο αυτά πολύ σημαντικά ξεχωριστά Δικαστήρια θα αναλάβουν, αντίστοιχα, την εκδίκαση, με ταχείες διαδικασίες, εμπορικών διαφορών μεγάλου ύψους επίδικης διαφοράς και όλων των ναυτικών υποθέσεων. Πρόσφατα προκηρύχθηκαν οι θέσεις των Δικαστών του Ναυτοδικείου.
Σύμφωνα με την απάντηση του υπουργού Δικαιοσύνης, παραμένουν προς υλοποίηση τα πιο κάτω:
– Εκκρεμεί στη Βουλή των Αντιπροσώπων νομοσχέδιο που προνοεί για την επέκταση των κλιμάκων δικαιοδοσίας του Ανώτερου Επαρχιακού Δικαστή και του Επαρχιακού Δικαστή.
– Ενίσχυση εναλλακτικών τρόπων επίλυσης διαφορών / Alternative Dispute Resolution (ADR).
Νομοσχέδιο για τον θεσμό της διαμεσολάβησης
Εκκρεμεί στη Βουλή των Αντιπροσώπων νομοσχέδιο για ενίσχυση του θεσμού της διαμεσολάβησης. Καινοτόμα αλλαγή αποτελεί η εισήγηση της υποχρεωτικής αρχικής συνεδρίας διαμεσολάβησης, στην περίπτωση που η αξία της διαφοράς ανέρχεται μέχρι τις €5.000. Μάλιστα, προνοούνται κυρώσεις για το μέρος που δεν προσέρχεται στην υποχρεωτική αρχική συνεδρία διαμεσολάβησης, αφού χάνει το δικαίωμα του να διεκδικήσει δικηγορικά έξοδα και τόκους σε σχέση με τη δικαστική διαδικασία. Με τη ρύθμιση αυτή, αναμένεται να μειωθεί ο φόρτος εργασίας των Δικαστηρίων και οι αστικές υποθέσεις να διευθετούνται ταχύτερα και με λιγότερο κόστος. Παρότι δεν προνοείται στη μελέτη, πληροφορείσθε ότι το Υπουργείο Δικαιοσύνης και Δημοσίας Τάξεως ετοίμασε νομοσχέδιο με σκοπό τον εκσυγχρονισμό της διαιτησίας. Το νέο νομοθετικό πλαίσιο για την εναλλακτική επίλυση διαφορών καλύπτει κάθε μορφή διαιτησίας, τόσο ημεδαπή όσο και διεθνή.
Κανένα φως για νέο Δικαστήριο Λευκωσίας
Μεγάλες διαχρονικές πληγές της Δικαιοσύνης αποτελούν οι κτηριακές εγκαταστάσεις και η έλλειψη μηχανισμού διοίκησης των Δικαστηρίων. Αυτή τη στιγμή τη διοίκηση ασκούν οι δικαστές με ότι αυτό συνεπάγεται.
Η πρώτη ανοικτή πληγή αφορά στο νέο Επαρχιακό Δικαστήριο Λευκωσίας. Υπάρχουν οι σχεδιασμοί, το κόστος αυξάνεται όσο καθυστερεί και ο υπουργός Δικαιοσύνης απάντησε στον βουλευτή Χαράλαμπο Θεοπέμπτου πως απλά «δρομολογείται η υλοποίηση του», χωρίς άλλες λεπτομέρειες. Φαίνεται πως η καθυστέρηση στην υπογραφή συμφωνίας με τα Ηνωμένα Έθνη να βολεύει την κυβέρνηση, αφού το έργο θα ξεπεράσει τα 100 εκατ. ευρώ.
Μια άλλη πληγή αφορά στην ψηφιοποίηση των Δικαστηρίων. Μετά την κατάρρευση του e-justice, επιστρέψαμε στο i-justice έργο που χρηματοδοτείται από το Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Αναμένεται, σύμφωνα με το Ανώτατο, να παραδοθεί το ερχόμενο καλοκαίρι η αναβάθμισή του.
Διοίκηση των Δικαστηρίων: Σύμφωνα με την απάντηση του κ. Φυτιρή, ετοιμάζεται ειδικότερη μελέτη από το Ανώτατο Δικαστήριο, σε συνεργασία με το Υπουργείο Οικονομικών και το Τμήμα Δημόσιας Διοίκησης και Προσωπικού και το Υπουργείο Δικαιοσύνης και Δημοσίας Τάξεως.
