Στην Κύπρο καταγράφονται περίπου 4.500 νέα περιστατικά καρκίνου κάθε χρόνο, γεγονός που επιβεβαιώνει ότι η νόσος αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις δημόσιας υγείας στη χώρα.
Συχνότερες μορφές είναι ο καρκίνος μαστού στις γυναίκες, με περίπου 800 περιστατικά ετησίως, ο καρκίνος προστάτη στους άνδρες, με 600 έως 700 περιστατικά, καθώς και οι καρκίνοι παχέος εντέρου και πνεύμονα, που επηρεάζουν σημαντικά και τα δύο φύλα.
Παρά τον μεγάλο αριθμό νέων περιστατικών όμως, η Κύπρος καταγράφει επιδόσεις επιβίωσης πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο: η πενταετής επιβίωση φθάνει το 93% για τον καρκίνο μαστού, το 99% για τον καρκίνο προστάτη και το 72% για τον καρκίνο παχέος εντέρου, ενώ ακόμη και στον καρκίνο πνεύμονα, που παραμένει η πιο θανατηφόρα μορφή, τα ποσοστά είναι ελαφρώς καλύτερα από τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Τα στοιχεία αυτά καταδεικνύουν ότι το σύστημα ογκολογικής φροντίδας παρουσιάζει σημαντικές επιδόσεις στη διαχείριση του καρκίνου, αλλά ταυτόχρονα αναδεικνύουν την ανάγκη για πιο οργανωμένο σχεδιασμό στην πρόληψη, τον έγκαιρο εντοπισμό και τον συντονισμό υπηρεσιών. Βάση της διαπίστωσης αυτής η γνωστή αρχή ότι η πρόληψη και η έγκαιρη διάγνωση χτυπούν τον καρκίνο.
Τον ρόλο αυτό, έρχεται για να αναλάβει το Εθνικό Ινστιτούτο Καρκίνου Κύπρου η ίδρυση του οποίου ψηφίστηκε την Πέμπτη από τη Βουλή.
Σε γενικές γραμμές, η ίδρυση του ΕΙΚ, για τους ασθενείς, «αυτό σημαίνει καλύτερη εμπειρία φροντίδας και λιγότερα εμπόδια. Για τους επαγγελματίες υγείας σημαίνει σαφέστερο πλαίσιο συνεργασίας και καλύτερη διασύνδεση υπηρεσιών. Και για την κοινωνία συνολικά σημαίνει ότι η Κύπρος αποκτά ένα κρίσιμο εργαλείο για να αντιμετωπίσει μια από τις μεγαλύτερες προκλήσεις δημόσιας υγείας με συνέχεια, τεκμηρίωση και εθνικό σχεδιασμό».
Η ίδρυση του Ινστιτούτου, ανέφερε στον «Φ» ο πρόεδρος της Μόνιμης Επιτροπής Καρκίνου της Ομοσπονδίας Συνδέσμων Ασθενών Κύπρου Αντώνης Τρύφωνος «μπορεί να αποτελέσει ουσιαστική τομή για τον τρόπο με τον οποίο οργανώνεται η αντικαρκινική πολιτική στη χώρα, αλλά κυρίως για τον τρόπο με τον οποίο οι ίδιοι οι πολίτες και οι ασθενείς βιώνουν τη διαδρομή της νόσου μέσα στο σύστημα υγείας».
Όπως επεσήμανε, η δημιουργία του Ινστιτούτου «δεν αφορά απλώς έναν νέο οργανισμό, αλλά ένα εργαλείο που μπορεί να αλλάξει πρακτικά την εμπειρία του ασθενούς από την πρόληψη μέχρι τη μακροχρόνια παρακολούθηση».
Ένα από τα σημαντικότερα πεδία στα οποία μπορεί να προσφέρει το Ινστιτούτο είναι η πρόληψη. «Ο καρκίνος δεν αντιμετωπίζεται μόνο μέσα από τη θεραπεία», σημειώνει, «αλλά μέσα από οργανωμένες πολιτικές πρόληψης, ενημέρωσης του πληθυσμού και έγκαιρης παρέμβασης». Το Ινστιτούτο μπορεί να στηρίξει την ανάπτυξη και εφαρμογή εθνικών προγραμμάτων πρόληψης και πληθυσμιακού ελέγχου, να προωθήσει την ενημέρωση των πολιτών για παράγοντες κινδύνου και να εισηγείται στοχευμένες δράσεις δημόσιας υγείας. Η έγκαιρη διάγνωση σώζει ζωές και μειώνει σημαντικά τόσο το ανθρώπινο όσο και το οικονομικό κόστος της νόσου.
Παρακολούθηση της διαδρομής του ασθενούς
Ιδιαίτερα σημαντικός, τόνισε ο κ. Τρύφωνος, είναι ο ρόλος του ΕΙΚ, στην οργάνωση και παρακολούθηση της διαδρομής του ασθενούς μέσα στο σύστημα υγείας.
«Για τον πολίτη, η εμπειρία του καρκίνου δεν είναι μόνο ιατρική· είναι και διοικητική, ψυχολογική, κοινωνική και οικονομική. Ένας ασθενής δεν πρέπει να χάνεται ανάμεσα σε διαφορετικές υπηρεσίες, διαδικασίες και επίπεδα φροντίδας. Το Εθνικό Ινστιτούτο Καρκίνου μπορεί να συμβάλει ώστε η πορεία από την υποψία και τη διάγνωση μέχρι τη θεραπεία, την αποκατάσταση, την ψυχοκοινωνική στήριξη και την παρακολούθηση να γίνεται με καλύτερο συντονισμό, μεγαλύτερη συνέχεια και λιγότερα κενά. Αυτό είναι ουσιώδες τόσο για την ποιότητα της φροντίδας όσο και για την αξιοπρέπεια του ανθρώπου που νοσεί».
Το Εθνικό Ινστιτούτο Καρκίνου Κύπρου αποτελεί, «μία από τις σημαντικότερες θεσμικές εξελίξεις για τη δημόσια υγεία στη χώρα. Η δημιουργία του δεν αφορά μόνο την ίδρυση ενός νέου οργανισμού, αλλά την εγκαθίδρυση ενός κεντρικού επιστημονικού και συντονιστικού πυλώνα για όλα τα ζητήματα που σχετίζονται με τον καρκίνο. Σε μια εποχή κατά την οποία οι ανάγκες πρόληψης, έγκαιρης διάγνωσης, θεραπείας, αποκατάστασης και μακροχρόνιας παρακολούθησης γίνονται ολοένα και πιο σύνθετες, η Κύπρος χρειάζεται έναν φορέα που να μπορεί να βλέπει τη συνολική εικόνα, να σχεδιάζει με συνέπεια και να συντονίζει αποτελεσματικά όλους τους εμπλεκόμενους».
Ενιαία κατεύθυνση στην αντικαρκινική πολιτική
Ο βασικός ρόλος του Ινστιτούτου είναι «να δώσει ενιαία κατεύθυνση στην εθνική αντικαρκινική πολιτική. Μέχρι σήμερα, πολλές υπηρεσίες, δομές και πρωτοβουλίες λειτουργούν παράλληλα, συχνά με αξιόλογη προσφορά, αλλά όχι πάντοτε με επαρκή διασύνδεση μεταξύ τους».
Το Εθνικό Ινστιτούτο Καρκίνου δηλαδή, «καλείται να λειτουργήσει ως το σημείο στο οποίο συναντώνται η επιστημονική γνώση, η στρατηγική σκέψη, η τεκμηριωμένη πολιτική και ο πρακτικός συντονισμός. Μέσα από αυτόν τον ρόλο, μπορεί να συμβάλει στη διαμόρφωση μιας συνεκτικής εθνικής στρατηγικής κατά του καρκίνου, με σαφείς στόχους, προτεραιότητες, χρονοδιαγράμματα και μηχανισμούς αξιολόγησης».
Ανοίγει ο δρόμος για την έρευνα
«Ιδιαίτερη σημασία έχει επίσης ο ρόλος του Ινστιτούτου στην αξιοποίηση δεδομένων και επιστημονικής τεκμηρίωσης. Μια σύγχρονη αντικαρκινική πολιτική δεν μπορεί να βασίζεται σε αποσπασματικές εκτιμήσεις ή σε μεμονωμένες εμπειρίες. Χρειάζεται αξιόπιστα στοιχεία, καταγραφή αναγκών, παρακολούθηση αποτελεσμάτων, αξιολόγηση υπηρεσιών και διαρκή ανανέωση της γνώσης. Το Ινστιτούτο μπορεί να λειτουργήσει ως φορέας εμπειρογνωμοσύνης που θα στηρίζει το κράτος και τους αρμόδιους θεσμούς με τεκμηριωμένες εισηγήσεις για ορθές αποφάσεις πολιτικής».
Παράλληλα, μπορεί να αναβαθμίσει τη συνεργασία μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, επιστημονικών εταιρειών, επαγγελματιών υγείας και οργανωμένων ασθενών.
«Η αντιμετώπιση του καρκίνου απαιτεί διεπιστημονική συνεργασία και κοινό προσανατολισμό. Το Ινστιτούτο μπορεί να είναι ο χώρος όπου διαμορφώνεται αυτή η κοινή γλώσσα και όπου ενισχύεται η κουλτούρα συνεργασίας, ώστε οι υπηρεσίες να μην λειτουργούν απομονωμένα αλλά ως μέρη ενός εθνικού πλαισίου φροντίδας».
Τελικά, όπως υπογράμμισε ο κ. Τρύφωνος, το Εθνικό Ινστιτούτο Καρκίνου Κύπρου «μπορεί να εξελιχθεί σε καταλύτη ουσιαστικής αλλαγής. Μπορεί να βοηθήσει ώστε ο καρκίνος να αντιμετωπίζεται με περισσότερο σχεδιασμό, μεγαλύτερη ισότητα, καλύτερο συντονισμό και πιο ανθρώπινη προσέγγιση».
Οι βασικές αρμοδιότητες του Εθνικού Ινστιτούτου Καρκίνου Κύπρου
• εκπόνηση, εφαρμογή και παρακολούθηση της Εθνικής Στρατηγικής για τον Καρκίνο
• συντονισμός όλων των εμπλεκόμενων φορέων στο φάσμα πρόληψης, διάγνωσης, θεραπείας, αποκατάστασης και ανακουφιστικής φροντίδας
• συλλογή, ανάλυση και αξιοποίηση επιδημιολογικών δεδομένων και στοιχείων από το Αρχείο Καρκίνου
• παρακολούθηση της ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών ογκολογικής φροντίδας σε εθνικό επίπεδο
• υποβολή εισηγήσεων προς το Υπουργείο Υγείας και άλλους αρμόδιους φορείς για πολιτικές πρόληψης και θεραπείας
• προώθηση και συντονισμός επιστημονικής έρευνας στον τομέα της ογκολογίας
• ανάπτυξη συνεργασιών με ευρωπαϊκούς και διεθνείς οργανισμούς για ανταλλαγή τεχνογνωσίας και συμμετοχή σε κοινά προγράμματα
• ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, πανεπιστημίων και οργανώσεων ασθενών
• παρακολούθηση της εφαρμογής της αντικαρκινικής πολιτικής και υποβολή εκθέσεων αξιολόγησης προς την Πολιτεία
• ενημέρωση και ευαισθητοποίηση των πολιτών και επαγγελματιών υγείας σε θέματα πρόληψης και έγκαιρης διάγνωσης του καρκίνου
Το Εθνικό Ινστιτούτο Καρκίνου θα λειτουργεί ως ανεξάρτητος φορέας, με δικό του διοικητικό συμβούλιο και μόνο μέτοχο το Κράτος και θα αναφέρεται στον υπουργό Υγείας.
