Αγάπη μου, «συρρίκνωσα» το σινεμά

Την περασμένη χρονιά βιώσαμε πολέμους παντός είδους, με τελευταίο εκείνο της ψυχαγωγίας. Συγκεκριμένα, είδαμε δύο τιτάνες της βιομηχανίας θεάματος, το Netflix και την Paramount, να ερίζουν για την εκλεκτή «καρδιά» της Warner. Τελικώς, η πτωχή πλην τίμια δεσποινίδα, πέρασε βέρες με τον πλούσιο και ωραίο νεανία (ονόματι Netflix) αφήνοντας τον ώριμο ανταγωνιστή στα κρύα του λουτρού.

Οι παλιές καραβάνες και λοιποί συγγενείς του χώρου αντιμετώπισαν τον γάμο με σκεπτικισμό και καχυποψία. Και πραγματικά, ο κίνδυνος να εκτραπεί η έβδομη τέχνη σε μία ευκαιριακή, εμπορική λογική, είναι υπαρκτός. Μετά και από την πρόσφατη, αυτάρεσκη νίκη της μικρής οθόνης, ίσως να μην ξαναδούμε ταινίες σαν το «Casablanca», το «Rebel Without a Cause», το «A Clockwork Orange» και το «Goodfellas» (όλες παραγωγές της Warner). Θα φταίει, όμως, το Netflix γι’ αυτό;

Η χαμένη προσοχή του θεατή

Η αμερικανική πλατφόρμα streaming γιγαντώθηκε τα τελευταία χρόνια, ακολουθώντας τον σφυγμό του θεατή. Εκείνος έχει -δυστυχώς- αποτραβηχτεί από τις αίθουσες του κινηματογράφου, καθώς αντιμετωπίζει το σινεμά ως προσωπική -και όχι συλλογική- ψυχαγωγική εμπειρία. Η μαγεία του μισοσκόταδου, το γέλιο και η ανάσα του διπλανού, ακόμα και το κριτς-κρατς από τα ποπ-κορν, υπήρξαν κάποτε μέρος μιας ακαταμάχητης τελετουργίας.

Πλέον, η μεγάλη οθόνη έχει χάσει τα βασιλικά της σκήπτρα από τη μικρή. Ωστόσο, η τελευταία βρίσκεται στη σκιά μιας άλλης οθόνης, ακόμα μικρότερης: εκείνης που έχουμε καθημερινά στις τσέπες μας. Ο σημερινός τηλεθεατής παρακολουθεί την αγαπημένη του σειρά, με το ένα μάτι στραμμένο στο smartphone του: γιατί θέλει να «σκρολάρει» στα κοινωνικά δίκτυα, γιατί έχει λάβει μήνυμα, γιατί παρακολουθεί το σκορ κάποιου ποδοσφαιρικού αγώνα… Αλήθεια, πώς μπορούν οι ταινίες και οι τηλεοπτικές σειρές να αποκαταστήσουν τη χαμένη προσοχή του θεατή;

Το νέο σινεμά των αλγόριθμων

Το Netflix έχει μελετήσει καλά τους αλγόριθμους κι έχει αποφανθεί: η ανελέητη μάχη για τα «κλικ» πρέπει να μεταφερθεί και στον κινηματογράφο. Πώς; Με ακόμα περισσότερη δράση. Το σινεμά ακολουθεί τα βήματα της ρηχής διαδικτυακής δημοσιογραφίας, προς άγραν θεατών. Κάθε πλάνο διεκδικεί την προσοχή του θεατή με προκλητικούς, πηχυαίους και  -ίσως- παραπλανητικούς «τίτλους». Η περισσότερη -κατά προτίμηση αποπροσανατολιστική- δράση, σημαίνει ανατροπές. Οι ανατροπές κεντρίζουν το κοινό σαν την αλογόμυγα, χωρίς να το αφήνει λεπτό να ησυχάσει. Εκεί που πάει να τσεκάρει ένα live feed στο Instagram… τσουπ, σκάει μια βόμβα και η προσοχή αποκαθίσταται.

Στην κινηματογραφική εφαρμογή του στα κινητά, το Netflix «κλέβει» ιδέες από το Tik-Tok, κάνοντάς τα πλακάκια με τον μισητό εχθρό του σινεμά: την κάθετη προβολή. Η μεγάλη οθόνη, προσαρμόζεται αναγκαστικά στη νέα εποχή, όπως το θύμα στην κλίνη του μυθολογικού Προκρούστη. Ξεκόβει από αρχαία, προ-τηλεοπτικά μεγαλεία και γίνεται κάτι σαν… influencer.  

Σεναριακές οδηγίες προς ναυτιλλομένους

Όπως έχει αποκαλύψει ο Ματ Ντέιμον, οι οδηγίες προς ναυτιλλομένους είναι σαφείς, αγγίζοντας -πάνω από όλα- το σενάριο. Η κλασική περίοδος γνωριμίας με τον κεντρικό χαρακτήρα, σμικρύνεται σε μερικά λεπτά, αν όχι δευτερόλεπτα. Ρίξε τη συνηθισμένη ζωούλα του ήρωα στο μπλέντερ, να πάρει ανάποδες στροφές και μην τον λυπηθείς. Ταυτόχρονα, στείλε στον αδόξαστο τα παλιά εγχειρίδια τύπου: «μην αφηγείσαι με διάλογο εκείνο που μπορείς να δείξεις με εικόνα».

Διευκόλυνε λοιπόν τον θεατή σου (ναι, εκείνον τον μονίμως εξαρτημένο από το «σκρόλινγκ») αραδιάζοντάς του ατάκες οι οποίες -κάθε τόσο- συνοψίζουν τη δράση. Έτσι, ακόμα και αν χαζέψει στην οθόνη του κινητού του, δεν θα χάσει ούτε στιγμή το νήμα της ιστορίας. Εσύ, ο σεναριογράφος, θα είσαι η Αριάδνη του, η οποία θα τον οδηγήσει με ασφάλεια μέσα στον λαβύρινθο της σύγχρονης ψυχαγωγίας. Το είπαμε στην αρχή: είναι ένας πόλεμος και το σινεμά δεν διστάζει να φορέσει στολή παραλλαγής για να τον κερδίσει. Κι ας είναι μερικά νούμερα μικρότερη από το μπόι του.

Έξυπνο σινεμά, χαζές ιδέες;

Η ιστορία θυμίζει εκείνη την cult ταινία του ‘80 με τίτλο «Αγάπη μου συρρίκνωσα τα παιδιά». Ένας εφευρέτης πειραματίζεται και συρρικνώνει -κατά λάθος- τα παιδιά του, αφήνοντάς τα να κάνουν παρέα με τα μυρμήγκια και τις μέλισσες. Αποτέλεσμα; Τα καημένα τα παιδιά, αλλά και εκείνα των γειτόνων, γίνονται βορά στα «θηρία» του κήπου τους. Οι πιο πάνω πειραματισμοί ακούγονται λογικοί, τουλάχιστον βάσει των αλγόριθμων. Στην ουσία όμως, ο κινηματογράφος χάνει ένα μέρος από τη φύση του. Μπαίνει στον δοκιμαστικό σωλήνα για να δημιουργηθεί ένα υβρίδιο: το «έξυπνο» σινεμά ακολουθεί τη λογική του έξυπνου κινητού και ο πρώην auteur αναβαπτίζεται ως content creator.

Η αισιόδοξη πλευρά λέει πως τα νέα δεδομένα θα οδηγήσουν σε δημιουργικό αναστοχασμό. Η αναπροσαρμογή των κανόνων και των προτύπων, πιθανό να γεννήσουν κάποιο «νέο κύμα», συμπαρασύροντας τις παλιές κινηματογραφικές νόρμες. Υπάρχει όμως και η περίπτωση να ξυπνήσουμε μια μέρα και να ομολογήσουμε ενοχικά, σαν τον τρελό εφευρέτη: «Αγάπη μου, συρρίκνωσα το σινεμά»! Και τότε, ίσως να μην υπάρχει επιστροφή…

Ελεύθερα, 15.2.2026