Του Paul Iddon
Η 28η Φεβρουαρίου 2026 είναι πλέον μια ημερομηνία-ορόσημο στην ιστορία του Ιράν και της Μέσης Ανατολής. Η κοινή επίθεση των ΗΠΑ και Ισραήλ, με τις κωδικές ονομασίες “Επιχείρηση: Επική Οργή” και “Βρυχηθμός του Λιονταριού”, εξόντωσε την ιρανική ηγεσία και κατέστρεψε το πυραυλικό πρόγραμμα της Τεχεράνης. Σύμφωνα με πολλές αναφορές, ήταν μια πρωτόγνωρη επίθεση σε επίπεδο κλίμακας και συντονισμού. Ο επί χρόνια ανώτατος ηγέτης του Ιράν Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ είναι νεκρός.
Το μέλλον του Ιράν και της περιοχής είναι αβέβαιο. Σαφές όμως είναι πως η επίθεση που σκότωσε τον Χαμενεΐ δεν συνέβη στο κενό. Ήταν η κορύφωση μιας μακροχρόνιας αντιπαράθεσης του Ιρανού ηγέτη με τις δυνάμεις της περιοχής, της κακής οικονομικής διαχείρισης αλλά και της αυταρχικής πολιτικής που εφάρμοσε. Μια σειρά από γεγονότα που χρονολογούνται από την πρώτη θητεία του προέδρου Τραμπ και συνεχίστηκαν μέχρι τις επιθέσεις της Χάμας εναντίον του Ισραήλ στις 7 Οκτωβρίου 2023 οδήγησαν στον θάνατο του Χαμενεΐ.
Στα τέλη του 2023, πολλοί παρατηρητές προέβλεπαν ότι το 2024 θα ήταν χρονιά διαδοχής στο Ιράν. Ο 80χρονος Χαμενεΐ έδωσε προτεραιότητα στην επιβίωση και στη συνέχιση του ισλαμικού καθεστώτος που “κληρονόμησε” το 1989.
Στο εσωτερικό της χώρας, το καθεστώς του Αγιατολάχ μόλις είχε βγει από το κύμα διαδηλώσεων “Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία” του 2022, που απαιτούσαν το τέλος των περιορισμών επί των γυναικών, όπως η υποχρεωτική χρήση της χιτζάμπ. Σε περιφερειακό επίπεδο, η Χαμάς πυροδότησε έναν άνευ προηγουμένου πόλεμο με το Ισραήλ.
Για χρόνια, το Ιράν και ο ισχυρότερος περιφερειακός εκπρόσωπός του, η Χεζμπολάχ στον Λίβανο, σχεδίαζαν μια διασυνοριακή επιχείρηση στη βόρεια Γαλιλαία του Ισραήλ, με σφαγές και ομηρίες. Η Χαμάς, υπό μία έννοια, τους πρόλαβε – με μοιραίες συνέπειες. Η λιβανέζικη σιιτική οργάνωση, με ηγέτη τον Χασάν Νασράλα, είχε συγκεντρώσει, με την υποστήριξη και τους οικονομικούς πόρους του Ιράν, ένα μεγαλύτερο και πιο εξελιγμένο οπλοστάσιο πυραύλων από τη Χαμάς, θεωρητικά ικανό να προκαλέσει καταστροφές σε μεγάλες ισραηλινές πόλεις. Δεν τα χρησιμοποίησε σε μια μεγάλης κλίμακας επίθεση. Αντ’ αυτού, η Χεζμπολάχ προσπάθησε να εμπλέξει τις ισραηλινές δυνάμεις σε χαμηλής έντασης ανταλλαγές πυρών στα σύνορα, υπολογίζοντας ότι θα μπορούσε να αποφύγει μια ανεξέλεγκτη κλιμάκωση σε έναν πλήρη πόλεμο.
Η Χεζμπολάχ ήταν το “διαμάντι στο στέμμα” ενός περιφερειακού δικτύου, που αυτοαποκαλούνταν “Άξονες Αντίστασης”, το οποίο συντόνιζε το Ιράν. Περιλάμβανε παραστρατιωτικές ομάδες σε ολόκληρη την περιοχή. Η επιρροή και η εξουσία της Χεζμπολάχ επί αυτών των ομάδων υπέστη σημαντικό πλήγμα μετά την εξόντωση του Κασέμ Σολεϊμανί, δεξί χέρι του Χαμενεΐ, σε μια επίθεση με drone στο αυτοκίνητό του στη Βαγδάτη στις 3 Ιανουαρίου του 2020.
Ο Σολεϊμανί, σε αντίθεση με τον Χαμενεΐ, διεθετε χαρισματική προσωπικότητα: οργάνωσε και έλεγχε αυτές τις πολιτοφυλακές ως επικεφαλής της Δύναμης Κουντς του Σώματος των Φρουρών της Επανάστασης. Λίγους μήνες πριν ο Τραμπ διατάξει τη δολοφονία του, ο Σολεϊμανί διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στην βίαιη καταστολή ενός ειρηνικού κινήματος διαμαρτυρίας των νέων στο Ιράκ που διαμαρτύρονταν για την ανεξέλεγκτη διαφθορά και την υπερβολική επιρροή του Ιράν στις εσωτερικές υποθέσεις της χώρας τους, συμπεριλαμβανομένης της δολοφονίας άοπλων διαδηλωτών με πυρά από ελεύθερους σκοπευτές. Το γεγονός χαρακτηρίστηκε ως “η Τιενανμέν του Ιράκ”.
Το Ιράν αντέδρασε λίγες μέρες αργότερα, χτυπώντας στρατιωτικές βάσεις στο Ιράκ με βαλλιστικούς πυραύλους. Δεν σκοτώθηκαν Αμερικανοί στρατιώτες, αλλά κάποιοι τραυματίστηκαν..
Η Τεχεράνη είχε δημιουργήσει ένα προηγούμενο για τον πώς θα αντεπιτίθετο στο μέλλον.
Στις 13 Απριλίου 2024, ο Χαμενεΐ διέταξε άλλη μια επίθεση. Αφού το Ισραήλ κατέστρεψε το παράρτημα του ιρανικού προξενείου στη Δαμασκό, η Τεχεράνη θεώρησε πως έπρεπε να ανταποδώσει στην πρώτη του απευθείας επίθεση εναντίον του Ισραήλ. Αρχικά εκτόξευσε drones και λίγες ώρες μετά ακολούθησε ένα κύμα βαλλιστικών πυραύλων. Ισραήλ, ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους είχαν αρκετό χρόνο για να προετοιμάσουν την άμυνά τους: αναχαίτισαν τους περισσότερους πυραύλους που εκτόξευσε το Ιράν. Ο πρόεδρος Τζο Μπάιντεν προέτρεψε τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου να μην ανταποδώσει, ζητώντας του να “αποδεχτεί τη νίκη”. Το Ισραήλ αρκέστηκε σε μια μικρής κλίμακας επίθεση λίγες μέρες μετά.
Το Ισραήλ θα ενεργούσε πιο τολμηρά στις 31 Ιουλίου, σε μια επίθεση στην Τεχεράνη όπου σκοτώθηκε ο ανώτερος αξιωματούχος της Χαμάς, Ισμαήλ Χανίγια. Ο Χαμενεΐ υποσχέθηκε ότι το Ιράν θα προχωρήσει σε αντίποινα για τον θάνατο του Χανίγια. Ασφαλώς δεν γνώριζε πως σύντομα ο ηγέτης του σημαντικότερου συμμάχου του στην περιοχή, της Χεζμπολάχ, θα ήταν νεκρός.
Το ρίσκο που πήρε ο Νασράλα να αποφύγει μια μεγάλη κλιμάκωση με το Ισραήλ τού κόστισε τη ζωή. Το Ισραήλ κλιμάκωσε τις επιχειρήσεις του στο βόρειο μέτωπο τον Σεπτέμβριο του 2024 με μια αεροπορική επιδρομή και μια ιστορική μυστική επιχείρηση που προκάλεσε την ταυτόχρονη έκρηξη χιλιάδων βομβητών, τραυματίζοντας μέλη της Χεζμπολάχ. Καμία από τις πολυαναμενόμενες, μεγάλης κλίμακας επιθέσεις με πυραύλους της Χεζμπολάχ εναντίον του Ισραήλ δεν πραγματοποιήθηκε. Στη συνέχεια, σε μια κίνηση που εκ των υστέρων προμήνυε τον θάνατο του Χαμενεΐ, το Ισραήλ στόχευσε το καταφύγιο του Νασράλα στις 27 Σεπτεμβρίου με ισχυρές αεροπορικές επιθέσεις που συγκλόνισαν τη Βηρυτό.
Το Ιράν αντέδρασε άμεσα και πάλι, αυτήν τη φορά χρησιμοποιώντας μόνο βαλλιστικούς πυραύλους χωρίς προειδοποίηση, την 1η Οκτωβρίου. Αν και πιο ισχυρές αυτές οι επιθέσεις από εκείνες του Απριλίου, το Ισραήλ άντεξε. Ανταπέδωσε τα πυρά στις 26 Οκτωβρίου, με μια σειρά από αεροπορικές επιθέσεις ακριβείας που στόχευσαν ιρανικές πυραυλικές εγκαταστάσεις και συστήματα αεράμυνας, ανάμεσά τους και πολλούς ρωσικούς S-300. Ο σύμβουλος του Μπάιντεν για τη Μέση Ανατολή, Άμος Χόχσταϊν, σχολίασε ότι το Ιράν ήταν “ουσιαστικά γυμνό” μετά τις επιθέσεις σε αυτά τα συστήματα.
Οι επιθέσεις αυτές είχαν άμεσο αντίκτυπο στην ασφάλεια του Χαμενεΐ. Δορυφορικές εικόνες είχαν καταγράψει κινήσεις ενός S-300 που συνέπιπταν με τα σημεία διαμονής του ανώτατου Ιρανό ηγέτη στην πόλη Μασχάντ.
Πριν από τον θάνατό τους, ο Σολεϊμανί και ο Νασράλα συντόνιζαν τις προσπάθειες του Ιράν να στηρίξει το καθεστώς του Μπασάρ αλ Άσαντ κατά τον αιματηρό εμφύλιο στη Συρία που ξεκίνησε το 2011. Η Χεζμπολάχ παρενέβη στη σύγκρουση στις αρχές του 2013. Σε μια από τις πιο σκληρές ενέργειες της οργάνωσης, οι δυνάμεις της Χεζμπολάχ συμμετείχαν στην πολιορκία περίπου 40.000 ανθρώπων στη συριακή πόλη Μαντάγια, υποβάλλοντας τους άμαχους, συμπεριλαμβανομένων και παιδιών, σε βασανιστική πείνα.
Με τους υποστηρικτές του από το Ιράν και τη Χεζμπολάχ να αμφιταλαντεύονται και τη Ρωσία να επικεντρώνεται στον πόλεμό της με την Ουκρανία, το βίαιο καθεστώς Άσαντ πλησίαζε στο τέλος του. Οι αντίπαλοί του τον οδήγησαν σε μια ταπεινωτική εξορία στη Μόσχα και ανέτρεψαν το καθεστώς στις 8 Δεκεμβρίου 2024. Οι νέοι ηγέτες της Συρίας απαγόρευσαν στους Φρουρούς της Επανάστασης να εισέλθουν στη χώρα, που μέχρι τότε αποτελούσε κρίσιμο χερσαίο διάδρομο για τον εφοδιασμό της Χεζμπολάχ.
Το 2024 έκλεισε με τον άξονα αποδυναμωμένο και τον Χαμενεΐ να μην έχει κινήσει τις διαδικασίες για μια ομαλή διαδοχή του. Και σαν να μην έφταναν όλα αυτά, ο Ντόναλντ Τραμπ κέρδισε τις προεδρικές εκλογές του 2024 και επέστρεφε για δεύτερη θητεία στον Λευκό Οίκο. Είτε το συνειδητοποίησε ο Χαμενεΐ είτε όχι, οι μέρες του πλέον ήταν μετρημένες.
Στις 13 Ιουνίου 2025, ο Νετανιάχου ανακοίνωσε την έναρξη της επιχείρησης “Ανατέλλων Λέων” μετά από μια σειρά ισραηλινών αεροπορικών επιδρομών στο Ιράν, οι οποίες σκότωσαν αρκετούς στρατιωτικούς διοικητές με εκπληκτική ακρίβεια. Ακολούθησε ένας πόλεμος 12 ημερών, με τα ισραηλινά μαχητικά να κυριαρχούν στον ιρανικό ουρανό και να στοχεύουν τις πυραυλικές και πυρηνικές εγκαταστάσεις της χώρας. Το Ιράν αντέδρασε με περισσότερες επιθέσεις βαλλιστικών πυραύλων κατά του Ισραήλ. Η πιθανότητα να σκοτωθεί ο Χαμενεΐ στο καταφύγιό του συζητήθηκε ανοιχτά από τον Τραμπ και στα αμερικανικά ΜΜΕ. Ο Τραμπ διέταξε την επιχείρηση “Σφυρί του Μεσονυκτίου” προς το τέλος του 12ήμερου πολέμου, κατά την οποία στρατηγικά βομβαρδιστικά αεροσκάφη B-2 Spirit χτύπησαν τις κύριες πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν με ισχυρές βόμβες. Το Ιράν αντέδρασε με άλλη μια προαναγγελθείσα επίθεση με βαλλιστικούς πυραύλους εναντίον μιας περιφερειακής αεροπορικής βάσης που φιλοξενούσε αμερικανικές δυνάμεις, αυτή τη φορά την Al-Udeid στο Κατάρ. Ο πόλεμος έληξε λίγο μετά.
Ο Χαμενεΐ ξεκίνησε το 2026 με την πιο μοιραία κίνηση της ζωής του. Με τους Ιρανούς σε όλη τη χώρα να διαμαρτύρονται για τις άθλιες συνθήκες διαβίωσης και την καταπίεση υπό το καθεστώς του, οι πιστοί στον ανώτατο ηγέτη του Ιράν Φρουροί της Επανάστασης και η ισλαμική πολιτοφυλακή Μπασίτζ έκοψαν το διαδίκτυο και τις επικοινωνίες στη χώρα. Ακολούθως οι δυνάμεις του Χαμενεΐ σφαγίασαν άοπλους διαδηλωτές, χρησιμοποιώντας όλα τα μέσα: από βαριά πολυβόλα κατά πλήθους διαδηλωτών μέχρι μαχαίρια σε μεμονωμένα άτομα. Οι νεκροί μπορεί να ξεπέρασαν τις 30.000, ενώ οι επιβεβαιωμένες δολοφονίες ήταν πάνω από 7.000. Όποιος και αν είναι ο ακριβής αριθμός, σίγουρα αυτή ήταν η μεγαλύτερη σφαγή διαδηλωτών στη σύγχρονη ιστορία του Ιράν.
Αποκεί και πέρα δεν υπήρχε γυρισμός.
Ο Τραμπ καταδίκασε τις δολοφονίες διαδηλωτών και δεσμεύτηκε να βοηθήσει τον ιρανικό λαό. Η αιματηρή καταστολή κορυφώθηκε στις 8-9 Ιανουαρίου. Ο Τραμπ διέταξε να ενισχυθούν οι στρατιωτικές δυνάμεις των ΗΠΑ στην περιοχή. Οι αριθμοί τους θύμισαν μέρες του 2003, λίγο πριν την εισβολή στο Ιράκ του Σαντάμ Χουσεΐν. Παράλληλα Ιρανοί αξιωματούχοι συμμετείχαν σε “έμμεσες” και εντέλει ατελέσφορες διαπραγματεύσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης, με την Ουάσιγκτον να θέλει ξεκάθαρα να κερδίσει χρόνο καθώς οι δυνάμεις της συγκεντρώνονταν κοντά στο Ιράν. Στις 28 Φεβρουαρίου, το Ισραήλ και οι ΗΠΑ επιτέθηκαν στο Ιράν, η Τεχεράνη απάντησε στοχεύοντας το Ισραήλ αλλά και αμερικανικές βάσεις και πολιτικές υποδομές σε αραβικές χώρες του Κόλπου και στο ιρακινό Κουρδιστάν. Ο Χαμενεΐ, όπως ανήγγειλε ο Νετανιάχου, “δεν υπήρχε πια” στο τέλος της ημέρας.
Ο Χαμενεΐ είχε σφραγίσει αμετάκλητα τη μοίρα του τον Ιανουάριο, δολοφονώντας Ιρανούς αμάχους. Μετά τον θάνατό του, υπάρχει μεγάλη αβεβαιότητα ως προς το αν αυτό το καθεστώς μπορεί να επιβιώσει και να προχωρήσει σε μια ομαλή διαδοχή εν μέσω πολέμου ή αν ο λαός του Ιράν θα ακούσει το κάλεσμα του Τραμπ και θα βάλει τέλος στο καθεστώς που ο Χαμενεΐ προσπάθησε με νύχια και με δόντια να διατηρήσει στην εξουσία για άλλη μια γενιά.
Δεν ήταν ρεαλιστικό να αναμένει κάποιος ότι ο Χαμενεΐ θα “χαλάρωνε” την πολιτική του στάση ή ότι θα παραδεχόταν ποτέ τα λάθη του. Παρέμεινε φονταμενταλιστής μέχρι το τέλος.
“Αυτό που δεν πρέπει να περιμένουμε από τον Χαμενεΐ είναι μια μεταστροφή όσο ζει”, έγραψε προφητικά ο Άλεξ Βατάνκα στο βιβλίο του “Η μάχη των Αγιατολάχ στο Ιράν” που εκδόθηκε το 2021.
“Είναι πρόθυμος να πάρει όλα τα λάθη του μαζί του στον τάφο και δεν θα ζητήσει ποτέ συγγνώμη για τις αποφάσεις του”.
Forbes
