Ο διεθνούς φήμης χορογράφος φτάνει στην Κύπρο με το εμβληματικό «Radio and Juliet», ένα έργο που έχει κατακτήσει τα τελευταία 20 χρόνια τις σημαντικότερες σκηνές και τα μεγαλύτερα φεστιβάλ του κόσμου.
–Ποια είναι η πρόθεσή σας όταν δημιουργείτε; Η πρόθεσή μου δεν είναι ποτέ να εικονογραφήσω μια ιδέα, αλλά να εισέλθω σε μια κατάσταση. Ξεκινώ με ένα ερώτημα, μια εικόνα ή μια ένταση που ακόμη δεν κατανοώ πλήρως. Η δημιουργία είναι μια διαδικασία ακρόασης: του υλικού, των χορευτών, του χώρου, μέχρι κάτι ουσιαστικό ν’ αρχίσει να αποκαλύπτεται. Μ’ ενδιαφέρουν έργα που δεν εξηγούν, αλλά αντηχούν μέσα μας.
–Πώς βλέπετε τη δική σας αποστολή απέναντι σε ένα έργο και στο κοινό; Βλέπω τον εαυτό μου περισσότερο ως μεσολαβητή παρά ως δημιουργό που επιβάλλει νόημα. Ο ρόλος μου είναι να δημιουργώ τις συνθήκες ώστε κάτι να συμβεί συναισθηματικά, σωματικά, φαντασιακά. Το κοινό ολοκληρώνει το έργο. Κάθε θεατής φέρνει μαζί του την προσωπική του ιστορία, και εκείνη η συνάντηση είναι που δίνει πραγματική ζωή στο κομμάτι.
–Πού κρύβεται η ομορφιά ενός έργου; Η ομορφιά εμφανίζεται όταν η αναγκαιότητα συναντά την απλότητα. Όταν η κίνηση είναι αναπόφευκτη, όταν μοιάζει αληθινή κι όχι διακοσμητική. Συχνά, η ομορφιά αναδύεται στη συγκράτηση, στη σιωπή ή σε στιγμές ευθραυστότητας, όταν το σώμα κουβαλά περισσότερα απ’ όσα μπορεί να εκφράσει.
–Πότε συνειδητοποιήσατε ότι ο χορός δεν ήταν απλώς μια τέχνη, αλλά κάτι βαθύτερο για εσάς; Αρκετά νωρίς, αλλά όχι απότομα. Μεγαλώνοντας σ’ ένα περιοριστικό περιβάλλον, ο χορός έγινε μια γλώσσα εσωτερικής ελευθερίας πριν ακόμη το αντιληφθώ συνειδητά. Με τον καιρό κατάλαβα ότι δεν ήταν μόνο ένα επάγγελμα, αλλά ένας τρόπος σκέψης, επιβίωσης και αμφισβήτησης του κόσμου.
–Πώς σας επηρέασε το δύσκολο πολιτικό καθεστώς της Ρουμανίας στην αρχή της καριέρας σας; Θα λέγατε ότι ο χορός άνοιξε έναν δρόμο ελευθερίας για εσάς; Απολύτως. Ήταν ένας τρόπος διαφυγής από το σύστημα. Κάποιοι από τους καλύτερους Ρουμάνους χορευτές κατάφεραν να φύγουν στο εξωτερικό και αυτό έγινε ο στόχος μου από την ηλικία των 10 ετών, όταν μπήκα στη σχολή μπαλέτου στην Κλουζ-Ναπόκα. Ο χορός, μού πρόσφερε έναν δρόμο έξω από τους περιορισμούς — όχι μόνο γεωγραφικούς, αλλά και νοητικούς. Υπό αυτή την έννοια, ο χορός ήταν μια πράξη αντίστασης, ακόμη κι αν ποτέ δεν αυτοπροσδιορίστηκε ως πολιτικός.
–Η επιτυχία αλλάζει τον τρόπο που προσεγγίζετε τη δημιουργία ή τις προσδοκίες που έχετε από τον εαυτό σας; Η επιτυχία φέρνει αναγνωρισιμότητα, αλλά φέρνει και ευθύνη. Προσπαθώ να μην αφήνω την επιτυχία να καθορίζει τις επιλογές μου. Η πραγματική πρόκληση είναι να προστατεύσω την περιέργεια και την αμφιβολία. Μ’ ενδιαφέρει περισσότερο να παραμένω ευάλωτος παρά να επιβεβαιώνω προσδοκίες.
Τι σημαίνει για εσάς προσωπικά «καινοτομία» σήμερα; Είναι κάτι που επιδιώκετε ή προκύπτει ως ανάγκη της δουλειάς σας;
Η καινοτομία δεν είναι αυτοσκοπός. Αν την κυνηγάς, γίνεται κενή. Για μένα, η καινοτομία προκύπτει φυσικά όταν είσαι ειλικρινής με τα ερωτήματά σου και προσεκτικός απέναντι στην στιγμή. Είναι συνέπεια, όχι στρατηγική.
–Ποια είναι μεγαλύτερη πρόκληση που αντιμετωπίσατε ως καλλιτέχνης του χορού; Το να παραμένω αληθινός δουλεύοντας μέσα σε μεγάλα θεσμικά πλαίσια. Η ισορροπία ανάμεσα στο καλλιτεχνικό ρίσκο και στον ρόλο του καλλιτεχνικού διευθυντή, απαιτεί συνεχή διαπραγμάτευση.
–Τι είναι αυτό που σας κρατά ακόμη στο Μάριμπορ, ως καλλιτεχνικό διευθυντή του Εθνικού Θεάτρου Σλοβενίας, παρά τη διεθνή σας πορεία; Το Μάριμπορ είναι το έδαφός μου. Μου προσφέρει συνέχεια, βάθος και αίσθηση ευθύνης. Από εδώ μπορώ να εργάζομαι διεθνώς χωρίς να χάνω το κέντρο μου.
–Το «Radio and Juliet» συχνά χαρακτηρίζεται ως μια «μη συνηθισμένη» παράσταση. Εσείς γιατί πιστεύετε ότι ξεφεύγει από το αναμενόμενο; Το είχατε επιδιώξει; Δεν είχε ποτέ να κάνει με το να είμαι αντισυμβατικός. Νομίζω ότι φάνηκε διαφορετικό επειδή προσέγγισε μια γνωστή ιστορία μέσα από την ατμόσφαιρα κι όχι την αφήγηση και επειδή εμπιστεύτηκε τη συναισθηματική αφαίρεση. Ο στόχος ήταν η οικειότητα, όχι η πρόκληση. Αν και συμφωνώ ότι, από την οπτική του κόσμου του μπαλέτου, θα μπορούσε κανείς να πει πως δεν είναι ακριβώς αυτό που είχαν στο μυαλό τους ο Σαίξπηρ ή ο Προκόφιεφ.
–Το «Radio and Juliet» έχει μια μακρά διεθνή πορεία. Πιστεύετε ότι το μιλά διαφορετικά στο σημερινό κοινό απ’ ό,τι όταν πρωτοπαρουσιάστηκε; Ναι, και αυτή είναι η δύναμή του. Κάθε γενιά το διαβάζει μέσα από το δικό της συναισθηματικό τοπίο. Τα θέματα -αγάπη, απομόνωση, απώλεια- παραμένουν, αλλά το πλαίσιο αλλάζει. Το έργο γερνά μαζί με το κοινό του.
–Η μουσική παίζει ιδιαίτερο ρόλο στις χορογραφίες σας. Στο «Radio and Juliet», επιλέξατε τoυς Radiohead… Οι Radiohead είναι ένα από τα αγαπημένα μου συγκροτήματα και ήταν μια δύσκολη απόφαση να μοιραστώ αυτή την «οικειότητα» με το κοινό. Η μουσική είναι δομική, όχι εικονογραφική. Καθορίζει τον ρυθμό, την αναπνοή και την αρχιτεκτονική του έργου. Οι Radiohead διαθέτουν μια συναισθηματική νοημοσύνη και ευθραυστότητα που ταίριαζε με όσα ήθελα να εξερευνήσω. Η μουσική τους δημιουργούσε χώρο αντί να τον γεμίζει.
–Η αναζήτηση νέων προκλήσεων είναι το ζητούμενο στο αφηγηματικό μπαλέτο; Αν το αφηγηματικό μπαλέτο δεν ανανεώσει τη γλώσσα του, κινδυνεύει να μετατραπεί σε μουσειακή φόρμα. Η πρόκληση δεν είναι να εγκαταλείψουμε την αφήγηση, αλλά να επανεξετάσουμε το πώς μπορούν να ενσαρκωθούν οι ιστορίες σήμερα, μέσα από τη μεταφορά, τη δομή, την απουσία. Οι ιστορίες πρέπει να εμπλέκουν το κοινό, όχι απλώς να το ψυχαγωγούν.
–Πώς μπορεί ο χορός να παραμείνει ουσιαστικός σε έναν κόσμο κορεσμένο από εικόνες; Επιμένοντας στην παρουσία. Ο χορός συμβαίνει εδώ και τώρα, μέσα από πραγματικά σώματα, κοινό χρόνο και ρίσκο. Αυτό δεν μπορεί να αναπαραχθεί ή να καταναλωθεί με τον ίδιο τρόπο όπως οι εικόνες. Η δύναμή του βρίσκεται στην εφήμερη φύση του.
–Ποια είναι, κατά τη γνώμη σας, η θέση του ευρωπαϊκού χορού σήμερα σε σχέση με άλλες σκηνές παγκοσμίως; Ο ευρωπαϊκός χορός διαθέτει μια ισχυρή παράδοση εννοιολογικού βάθους και μορφολογικής έρευνας. Η πρόκλησή του είναι να παραμείνει ανοιχτός στον διάλογο, στη διαφορετικότητα και σε άλλες πολιτισμικές οπτικές, χωρίς να χάσει την αυστηρότητά του.
–Έχετε αλλάξει ως δημιουργός με τα χρόνια; Αν ναι, προς ποια κατεύθυνση; Ναι. Έχω γίνει πιο υπομονετικός, πιο προσεκτικός απέναντι στη σιωπή και λιγότερο ενδιαφερόμενος στο να αποδείξω κάτι. Εμπιστεύομαι περισσότερο τη διαίσθηση και αφήνω χώρο για την αμφισημία. Με πολλούς τρόπους είμαι πιο έτοιμος να μάθω και η όρεξή μου μεγαλώνει.
–Πόσο σημαντική είναι για εσάς η αφήγηση στη σύγχρονη χορογραφία σήμερα; Όλοι χρειαζόμαστε ιστορίες. Ιστορίες που μας κινούν, κινώντας τους χορευτές. Η αφήγηση είναι ουσιαστική, αλλά όχι απαραίτητα γραμμική. Πιστεύω στις συναισθηματικές αφηγήσεις, σε ιστορίες που βιώνονται αντί να εξηγούνται.
–Τι είδους ιστορίες θεωρείτε ότι απουσιάζουν σήμερα; Ποιες θα θέλατε να αφηγηθείτε εσείς στη συνέχεια; Ιστορίες ήσυχου μετασχηματισμού. Εσωτερικής σύγκρουσης και όχι θεάματος. Με ενδιαφέρουν αφηγήσεις που αγγίζουν πνευματικά, ηθικά και υπαρξιακά ερωτήματα. Πριν από δύο μέρες είδα την ταινία «Sentimental Value»— νομίζω ότι είναι ένα καλό παράδειγμα.
– Σε ποια επαγγελματική φάση βρίσκεστε τώρα; Πού σας βρίσκουμε και τι ετοιμάζετε κατά το 2026; Το 2026 σηματοδοτεί ένα σημαντικό βήμα για μένα: την πρώτη μου σκηνοθεσία όπερας, μια φυσική επέκταση της χορογραφικής μου δουλειάς σε μια ευρύτερη θεατρική φόρμα. Η πρεμιέρα της όπερας «Castor et Pollux» (Κάστωρ και Πολυδεύκης) του Ραμώ θα πραγματοποιηθεί στις 19 Μαρτίου στο Grand Théâtre de Genève. Το επόμενο ολοκληρωμένο μπαλέτο μου έχει ως αφετηρία τη γη καταγωγής μου, την Τρανσυλβανία, και θα κάνει πρεμιέρα με το Bayerische Staatsballett (Βαυαρικό Κρατικό Μπαλέτο) στο Μόναχο στις 25 Νοεμβρίου.
- Info: Η παράσταση Radio & Julliet, όπως και η παράταση Proof, παρουσιάζεται στη Λεμεσό, στο Παττίχειο Δημοτικό Θέατρο, Παρασκευή 13 και 14 Φεβρουαρίου, 8.30μ.μ. Εισιτήρια soldouttickets.
Ελεύθερα, 08.02.2026
