H γνωστή εικαστικός, video artist και σκηνοθέτρια, υπογράφει την πολυμεσική θεατρική παράσταση, “AND/DNA”, δημιουργώντας ένα πολυεπίπεδο ακουστικό περιβάλλον, όπου μέσα από μια πολυσύνθετη διάδραση λόγου και εικόνας εξερευνά το ανθρώπινο σώμα, την ταυτότητα, τον φόβο και την ελευθερία.
–Τι σε ώθησε να δημιουργήσεις την παράταση; Η ανάγκη να δημιουργήσω το AND/DNA δεν γεννήθηκε από μια στιγμιαία έμπνευση, αλλά από μια συσσωρευμένη, σχεδόν σωματική αγωνία. Μια αγωνία που είχε να κάνει με όσα βλέπω, όσα δεν μπορώ να πιστέψω, όσα με ενοχλούν, όσα με αφορούν. Ανήκω σε εκείνους τους θεατές που απολαμβάνουν περισσότερο τη στιγμή κατά την οποία αυτό που βλέπουν παύει να είναι αξιόπιστο, όταν η πραγματικότητα «γλιστράει» και αποκαλύπτει ρωγμές. Πάντα με γοήτευαν οι εικόνες που δεν περιορίζουν την όραση αλλά την ανοίγουν. Η τέχνη που δεν προσφέρει απαντήσεις, αλλά ερωτήσεις. Η σκηνική εμπειρία που δεν ηθικολογεί, δεν καταγγέλλει εύκολα, δεν γελοιοποιεί τους ανθρώπους και τις πράξεις τους, αλλά δημιουργεί ένα χώρο όπου μπορείς να ξαναδείς κάτι που δεν εξηγείται πλήρως ούτε την πρώτη ούτε τη δεύτερη φορά.
–Πώς οδηγήθηκες στη γραφή της; Το AND/DNA, γράφτηκε το 2003 στο Λονδίνο επηρεασμένο από τις κοινωνικές αναταράξεις και εξεγέρσεις ενάντια σε πολέμους και κοινωνικές ανισότητες, ως μια κριτική σκέψη στις ανελευθερίες που μας επιβάλλονται με το πρόσχημα της ελεύθερης βούλησης και αυτονομίας. Τα γεγονότα αυτά άφησαν μέσα μου ένα βαθύ αποτύπωμα. Η βαρβαρότητα της ζωντανής αναμετάδοσης πολέμων, η αισθητική του τρόμου που μετατρέπεται σε θέαμα και η μεταμόρφωση της ανθρώπινης εμπειρίας σε πληροφορία προς κατανάλωση, με οδήγησαν στην αναζήτηση ενός τρόπου να ξαναμιλήσω για το ανθρώπινο σώμα, για την ταυτότητα, για τον φόβο και για την ελευθερία. «Λογοκρίνεις το σώμα και λογοκρίνεις την ανάσα και τον λόγο ταυτόχρονα. Γράψε τον εαυτό σου. Το σώμα σου πρέπει να ακουστεί.» Αυτή η φράση της Hélène Cixous με ώθησε να τολμήσω να μιλήσω για τον εαυτό μου, για το σώμα μου και τις εμπειρίες μου, αλλά και για την ανάγκη κάθε ανθρώπου να εκφράσει το σώμα και την ταυτότητά του χωρίς φίλτρα, χωρίς λογοκρισία. Ήθελα να δω το σώμα όχι ως ένα συνεκτικό σύνολο αλλά ως αυτό που πραγματικά είναι: ένα κενό με στόμια, ένας μηχανισμός, ένα εύθραυστο όριο ανάμεσα στο μέσα και στο έξω.
Η Simone Weil γράφει ότι «η προσκόλληση είναι ο μεγάλος κατασκευαστής των ψευδαισθήσεων, η πραγματικότητα μπορεί να προσεγγιστεί μόνο από κάποιον που είναι αποδεσμευμένος.» Ίσως η δημιουργία αυτού του έργου να ήταν η δική μου προσπάθεια αποδέσμευσης. Τι διαλέγεις ή αποφασίζεις να κανείς μετά; Και (AND) να συνεχίζουμε στις αυταπάτες και τους φαύλους κύκλους των καταπιέσεων; Ή να δημιουργούμε τη δική μας πραγματικότητα – το δικό μας DNA;
–Τι εξυπηρετεί το πολυμεσικό περιβάλλον που έχεις δημιουργήσει; Το AND/DNA είναι μια πολυμεσική θεατρική παράσταση, μια multimedia performance, όχι από καλλιτεχνική ματαιοδοξία αλλά από εσωτερική αναγκαιότητα. Η μορφή δεν ήταν ποτέ διακοσμητική, ήταν οργανική. Για να μιλήσω για την αποδόμηση, την ταυτότητα, την πολλαπλότητα της συνείδησης, την αμφιθυμία ανάμεσα στην ελευθερία και την καταπίεση, δεν μπορούσα να στηριχτώ σε μία μόνο γλώσσα. Το κείμενο από μόνο του ήταν ανεπαρκές. Εξίσου ανεπαρκής ήταν και η καθαρή εικόνα, η καθαρή κίνηση, ο καθαρός ήχος.
–Πώς χειρίζεσαι ως δημιουργός ένα τέτοιο πολυεπίπεδο περιβάλλον; Σ΄ ένα πολυεπίπεδο περιβάλλον, το θέατρο συνυπάρχει με τη βιντεοτέχνη, ο πολυκάναλος ήχος με εγκαταστάσεις εικόνας και φωτός και όλα αυτά συνδέονται μέσα από μια σύνθετη διάδραση λόγου και οπτικοακουστικών στρωμάτων. Το περιβάλλον λειτουργεί σαν ένας ζωντανός οργανισμός: επεκτείνεται, συρρικνώνεται, αντιδρά, υπερφορτώνεται, αδειάζει. Είναι μια σκηνή όπου το ανθρώπινο σώμα δεν είναι κυρίαρχο αλλά μια από τις πηγές πληροφορίας και ταυτόχρονα το πεδίο σύγκρουσης όλων των άλλων. Ο θεατής δεν μπορεί να εμπιστευτεί πλήρως αυτό που βλέπει και δε χρειάζεται. Έρχεται αντιμέτωπος με ένα σύμπαν που τον αναγκάζει να ψάξει, να ανασυνδέσει θραύσματα, να παραγάγει νόημα. Στο AND/DNA, διαδικασία δημιουργίας μοιάζει με σύνθεση παρτιτούρας. Για το κάθε στοιχείο η αφηγηματική πλοκή λειτουργεί διαφορετικά. Κάθε στοιχείο -κείμενο, σώμα, εικόνα, φως, ήχος- απαιτεί μελέτη, ακρίβεια και λεπτό χειρισμό ώστε να ενταχθεί οργανικά σε ένα περιβάλλον που δεν λειτουργεί ποτέ γραμμικά. Η ενορχήστρωση αυτού του πολυεπίπεδου υλικού προϋποθέτει διαρκή συγκέντρωση και έναν ιδιαίτερο ρυθμό εργασίας: μια συνεχής μετάβαση από το μικροσκοπικό στο μακροσκοπικό, από τη λεπτομέρεια στη συνολική δομή, από το χάος στην οριστική μορφή.
–Πώς θα ήθελες να μεταφέρεις τις δικές σου εικόνες στο κοινό; Προσπαθώ να φτιάξω εικόνες που δεν περιορίζουν την αντίληψη, αλλά την ανοίγουν. Να φτιάξω χώρους που δεν αναπαριστούν την πραγματικότητα, αλλά την πυροδοτούν ξανά. Να δημιουργήσω ένα ουτοπικό στοιχείο που θεωρώ πως πρέπει να υπάρχει στο θέατρο όχι ως ψευδαίσθηση, αλλά ως δυνατότητα. Όταν σκέφτομαι πώς θέλω να μεταφέρω τις εικόνες μου στο κοινό, δεν σκέφτομαι ποτέ μια εικόνα ως κάτι σταθερό, ολοκληρωμένο ή κλειστό. Προσπαθώ να δημιουργήσω συνθήκες όπου η εικόνα δεν επιβάλλεται αλλά ενεργοποιείται, δεν δείχνει αλλά προκαλεί. Θέλω οι εικόνες αυτές να λειτουργούν σαν έναυσμα, σαν ένας παλμός που ανοίγει την αντίληψη και όχι σαν ένα πλαίσιο που την περιορίζει. Για μένα, η εικόνα στο θέατρο -ιδίως σε ένα υβριδικό περιβάλλον όπως το AND/DNA- δεν είναι ποτέ μια «αναπαράσταση» της πραγματικότητας. Είναι μια διαδικασία αναζωπύρωσής της. Ένα πεδίο όπου η πραγματικότητα γίνεται ξανά πιθανότητα, ξανά ερώτημα. Οι χώροι που δημιουργώ δεν φιλοδοξούν να μοιάσουν με κάτι που ήδη γνωρίζουμε, θέλω να γεννούν αυτό που δεν έχει ακόμη διατυπωθεί. Στην πραγματικότητα δεν «δείχνω» τις εικόνες μου στο κοινό, του επιτρέπω να τις συναντήσει. Να τις δει να μετατοπίζονται κάθε στιγμή, όπως μετατοπίζεται και το βλέμμα του. Γιατί μια εικόνα που δεν αλλάζει, δεν αναπνέει. Και μια εικόνα που δεν αναπνέει, δεν γίνεται ποτέ εμπειρία.
–Τι αναζητάς στις σκηνοθετικές σου δουλειές; Κυρίως μετά τη βραβευμένη σου ταινία μικρού μήκους «Αφαίμαξη»; Μετά την «Αφαίμαξη», η σκηνοθεσία μου συνεχίζει να αναζητά ουτοπίες, να δημιουργεί χώρους που προκαλούν ερωτήματα, να συνδέει τεχνολογία με σωματικότητα και να αναδεικνύει τη δύναμη του θεάτρου να ανοίγει νέες οπτικές. Παράλληλα, η συγγραφή της επόμενης ταινίας μικρού μήκους μου δίνει τη δυνατότητα να συνδυάσω εικαστικά, βίντεο, ήχο και σκηνική δράση, ξεπερνώντας τα όρια των παραδοσιακών μέσων. Ο στόχος είναι να δημιουργώ έργα που ανοίγουν το βλέμμα, απελευθερώνουν τη φαντασία και σέβονται την πολυπλοκότητα της ανθρώπινης εμπειρίας, αφήνοντας χώρο για το απρόβλεπτο.
–Τι εξετάζεις ως δημιουργός στο θέατρο; Το θέατρο για μένα δεν είναι απλώς κατανόηση, είναι η δυνατότητα να ξαναδείς κάτι που δεν εξηγήθηκε ποτέ πλήρως, να αγγίξεις το αόρατο, να ανακαλύψεις το μυστήριο που παραμένει ζωντανό ακόμη και μετά την παράσταση. Είναι ένας χώρος όπου η φαντασία γίνεται υλικό, όπου το απρόβλεπτο συναντά τη στιγμή και η ουτοπία αποκτά μορφή. Μου αρέσει να δημιουργώ εικόνες που ανοίγουν τη ματιά και δεν την περιορίζουν, εικόνες που δεν γελοιοποιούν ούτε καταδικάζουν, αλλά σε προκαλούν να δεις ξανά, να νιώσεις ξανά, να συνδεθείς ξανά με τον κόσμο γύρω σου. Κάθε παράσταση είναι ένα πεδίο δυνατοτήτων, ένας παιχνιδότοπος όπου η εμπειρία γίνεται ζωντανή, απρόβλεπτη, πολύπλευρη. Το ουτοπικό στοιχείο είναι κομβικό. Όχι η ουτοπία ως ψευδαίσθηση, αλλά ως ενδεχόμενο. Ως μια στιγμή όπου το θέατρο παύει να είναι μόνο αναπαράσταση και γίνεται πρόταση: ένας χώρος όπου τα πράγματα μπορούν να συμβούν διαφορετικά. Η εικόνα, τότε, δεν είναι αντικείμενο, είναι πράξη. Είναι μια δυνατότητα που προσφέρει στον θεατή, έναν χώρο όπου μπορεί να κινηθεί, να χαθεί, να ανασυνθέσει, να ανακαλύψει.
- Info: «AND/DNA», Διεθνές Φεστιβάλ Λευκωσίας 2025, Σάββατο 29 Νοεμβρίου 2025, 8μ.μ. και 10μ.μ. Εισιτήρια: more.com
