Παρά τους θετικούς δείκτες της κυπριακής οικονομίας, υπάρχουν ουσιαστικά προβλήματα. Είναι προφανές ότι το υφιστάμενο υπόδειγμα δεν μπορεί να εκπληρώσει τις προσδοκίες της πλειοψηφίας των νέων και των πολιτών γενικότερα.
Το υφιστάμενο υπόδειγμα έχει συμβάλει στην αύξηση της ανισότητας, ενώ ταυτόχρονα η μεσαία τάξη έχει συρρικνωθεί. Το στεγαστικό έχει εξελιχθεί σε ένα ουσιαστικό πρόβλημα, το οποίο επηρεάζει την καθημερινότητα της πλειοψηφίας των πολιτών. Τα ενοίκια έχουν αυξηθεί, ενώ ο στόχος απόκτησης ιδιόκτητης κατοικίας έχει καταστεί πολύ πιο δύσκολος απ’ ότι ήταν στο παρελθόν.
Εν ολίγοις, δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι απαιτείται η ουσιαστική διαφοροποίηση του υφιστάμενου υποδείγματος. Ως μέλος της ΕΕ και της Ευρωζώνης, η Κύπρος λειτουργεί εντός συγκεκριμένων πλαισίων. Παρά ταύτα, είναι δυνατό να εξασκηθεί οικονομική πολιτική από το κράτος, με τρόπο που να εξυπηρετούνται ευρύτεροι στόχοι. Υπογραμμίζεται συναφώς ο στρατηγικός, κοινωνικός και επιδιαιτητικός ρόλος του κράτους.
Πρώτα απ’ όλα είναι σημαντικό να επικεντρωθούμε στη σημασία της ισοζυγισμένης ανάπτυξης. Αναφέρω συναφώς ότι ο πρωτογενής και ο δευτερογενής τομέας έχουν συρρικνωθεί απελπιστικά. Το 2024 ο πρωτογενής και δευτερογενής τομέας ήταν γύρω στο 1,2% και 13% του ΑΕΠ αντίστοιχα (πηγή: World Bank). Θα μπορούσε να λεχθεί ότι αυτό ήταν αποτέλεσμα των διεργασιών της ελεύθερης αγοράς. Παρά ταύτα, θα ήταν δυνατό να μεριμνήσει το κράτος στα πλαίσια του στρατηγικού του ρόλου και σύμφωνα με τις ανάγκες της κοινωνίας να υφίσταται αξιόλογη οικονομική δραστηριότητα στους εν λόγω τομείς.
Σε σχέση με την υγεία και την εκπαίδευση είναι σημαντικό να υπάρξει μια συγκεκριμένη και ολοκληρωμένη πολιτική, ούτως ώστε να έχουμε καλύτερα αποτελέσματα. Αναφέρω, για παράδειγμα, ότι στον τομέα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης παρατηρείται μια άναρχη ανάπτυξη χωρίς πυξίδα. Σε σχέση με την υγεία, η αγορά νοσηλευτηρίων από ξένα κεφάλαια θα πρέπει τουλάχιστον να συνοδεύεται από ένα νομοθετικό πλαίσιο που να διασφαλίζει την υψηλή ποιότητα των υπηρεσιών. Πέραν τούτου, προβληματίζει η αγορά γης, ακινήτων και σημαντικών οργανισμών της οικονομίας από ξένα κεφάλαια.
Είναι επίσης απαραίτητο να επαναξιολογηθεί το συνταξιοδοτικό. Μεταξύ άλλων, επιβάλλεται να υπάρχει ανώτατη και κατώτατη σύνταξη. Για παράδειγμα, δεν είναι ούτε λογικό ούτε δίκαιο να υφίστανται πολλαπλές συντάξεις που συνολικά ανέρχονται πέραν των €7.500 μηνιαίως και την ίδια ώρα συντάξεις πιο κάτω από €700. Ο ακριβής καθορισμός της ανώτατης και της κατώτατης σύνταξης είναι δυνατόν να προκύψει ως αποτέλεσμα συγκεκριμένων κριτηρίων όπως οι συνεισφορές του κάθε πολίτη καθώς και οι βασικές ανάγκες διαβίωσης.
Το κράτος καλείται επίσης να αξιολογήσει και να προωθήσει νέους μοχλούς οικονομικής μεγέθυνσης. Η Κύπρος μπορεί να προσφέρει πολλά ως πυλώνας αντιμετώπισης ανθρωπιστικών κρίσεων στην ευρύτερη περιοχή.
Η πολιτεία πρέπει επίσης με στοχευμένα μέτρα να συμβάλει στην αντιμετώπιση του δημογραφικού προβλήματος. Αυτά αναπόφευκτα θα περιλαμβάνουν πολιτικές οι οποίες αφορούν το στεγαστικό, καθώς και την πολυδιάστατη στήριξη των πολύτεκνων και των νέων οικογενειών.
Είναι επίσης απαραίτητο να προωθηθούν πολιτικές οι οποίες θα συμβάλουν στη σμίκρυνση του χάσματος στους όρους απασχόλησης μεταξύ του δημόσιου και ιδιωτικού τομέα. Δεν είναι μόνο οι νομοθετικές ρυθμίσεις. Πάνω απ’ όλα είναι η αναβάθμιση της οικονομίας με τέτοιο τρόπο που να δημιουργεί μεγάλο αριθμό θέσεων απασχόλησης, με ικανοποιητικούς μισθούς και όρους απασχόλησης.
Στον τομέα της ενέργειας, ενώ η πολιτεία καλείται να προωθήσει την εκμετάλλευση των υδρογονανθράκων, είναι σημαντικό να αναβαθμισθεί η παραγωγή ηλιακής ενέργειας. Ούτως ή άλλως, αυτό έπρεπε να γίνει προ πολλού.
Η σημερινή εποχή είναι διαφορετική από εκείνη του περασμένου αιώνα. Ως εκ τούτου, πολλά θα πρέπει να αλλάξουν. Το κράτος καλείται να λειτουργεί πιο αποτελεσματικά. Επιπρόσθετα, η προώθηση της αξιοκρατίας καθίσταται επιτακτική αναγκαιότητα – για το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα, για κοινωνική συνοχή και δικαιοσύνη.
Ιδιαίτερη σημασία πρέπει να δοθεί και στην πάταξη της διαφθοράς και της διαπλοκής. Τούτο καθίσταται απαραίτητο καθώς, μεταξύ άλλων, επηρεάζεται σημαντικά η εικόνα της χώρας μας. Πέρα τούτου, είναι σημαντικό να ικανοποιηθεί και το περί δικαίου αίσθημα του λαού. Είναι επίσης σημαντικό το νέο υπόδειγμα να είναι ανθρωποκεντρικό. Είναι επιβεβλημένο να διέπεται από κάποιες αρχές, όπως η αλληλεγγύη και η κοινωνική συνοχή. Η ιδιωτική πρωτοβουλία θα συνυπάρχει με έναν ποιοτικό κρατικό παρεμβατισμό.
Τέλος, δεν είναι υπερβολή να λεχθεί ότι είναι καθοριστικής σημασίας η Κύπρος να καταστεί ένα κράτος πρότυπο. Ένας από τους βασικούς στόχους είναι η συνεχής βελτίωση της ποιότητας ζωής, καθώς και η ουσιαστική συμβολή στο ευρωπαϊκό γίγνεσθαι.
* Πρόεδρος του Κυπριακού Κέντρου Ευρωπαϊκών και Διεθνών Υποθέσεων. Συνεργαζόμενος Υποψήφιος Βουλευτής με το Κίνημα Οικολόγων – Συνεργασία Πολιτών.
