Πόσο μόνοι είναι δανειολήπτες απέναντι στις εταιρείες εξαγοράς πιστώσεων ή τις τράπεζες που διαχειρίζονται τα δάνειά τους ή έχουν σύμμαχο την νομοθεσία και άλλα εργαλεία που τους παρέχουν νομική κάλυψη για να μπορέσουν να διαχειριστούν την υπόθεση τους ή να κάνουν τα παράπονά τους. Με αφορμή την σημερινή συνεδρία της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Οικονομικών όπου θα κληθεί ο Υπουργός Οικονομικών, Μάκης Κεραυνός, για να καταθέσει τις θέσεις της κυβέρνησης και ο διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας Χριστόδουλος Πατσαλίδης, παραθέτουμε επιγραμματικά τις νομοθεσίες «όπλο» που έχει ψηφίσει πριν μερικά χρόνια η Βουλή για να βοηθήσει τους δανειολήπτες και μερικές από αυτές έχουν μεταφερθεί από το ευρωπαϊκό στο εθνικό δίκαιο.
Υπενθυμίζεται ότι ενώπιον της κοινοβουλευτικής επιτροπής Οικονομικών βρίσκονται περίπου 30 προτάσεις νόμου, οι οποίες αφορούν την επαναφορά του δικαιώματος των δανειοληπτών να καταφεύγουν στην δικαιοσύνη, πριν την εκποίηση του ακινήτου. Επίσης, οι προτάσεις νόμου προβλέπουν μεταξύ άλλων, τον τερματισμό της αύξησης των δανείων, όταν αυτά φθάνουν στο διπλάσιο του αρχικού ποσού. Το Υπουργείο Οικονομικών ετοιμάζει νομοσχέδιο, – όπως έγραψε ο Φιλελεύθερος – για τη δημιουργία μηχανισμού βάσει του οποίου οι διαδικασίες θα είναι πιο δίκαιες, θα δίνεται χρόνο στον ενυπόθηκο οφειλέτη με κύρια κατοικία μέχρι €350 χιλ. να τη διασώζει, βάσει συγκεκριμένου διακανονισμού που θα συμφωνηθεί. Παράλληλα, έμμεσα επιβραδύνεται και η διαδικασία της εκποίησης. Επίσης θα τροποποιηθεί ο νόμος του Φορέα, έτσι ώστε οι αποφάσεις που θα λαμβάνει η Χρηματοοικονομική Επίτροπος για παράπονα που αφορούν υπερχρεώσεις δανείων να είναι δεσμευτικές.
Aς ξεκινήσουμε με κάτι βασικό που ισχύει τώρα. Η ΚΤΚ είναι η αρχή αδειοδότησης των ΕΕΠ, ενώ με οδηγία που εξέδωσε το 2016, αξιολογεί την ικανότητα και καταλληλότητα των μετόχων και μελών των διοικητικών συμβουλίων των ΕΕΠ και θέτει απαιτήσεις για την οργανωτική δομή και διακυβέρνηση των εταιρειών αυτών. Παράλληλα υπάρχει πρόνοια για συμμόρφωση με τον Κώδικα Συμπεριφοράς για το χειρισμό δανειοληπτών που αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσκολίες. Η νομοθεσία που έχει ψηφιστεί από την Βουλή, ορίζει ότι οι διαχειριστές πιστώσεων καθιερώνουν και διατηρούν αποτελεσματικές και διαφανείς διαδικασίες για τη διαχείριση των παραπόνων των δανειοληπτών ή εγγυητών. Η Κεντρική Τράπεζα καθιερώνει και δημοσιοποιεί διαδικασία για τον χειρισμό των παραπόνων των δανειοληπτών ή εγγυητών σχετικά με τους αγοραστές πιστώσεων, τους διαχειριστές πιστώσεων και τους παρόχους υπηρεσιών διαχείρισης πιστώσεων και διασφαλίζει ότι η επεξεργασία τους γίνεται άμεσα μόλις ληφθούν.
Διοικητικές κυρώσεις
Η εναρμόνιση με το άρθρο 28 της Οδηγίας (ΕΕ) 2021/2167 αφορά τη θέσπιση κυρώσεων και διοικητικών μέτρων για παραβάσεις των εθνικών διατάξεων που θεσπίστηκαν για την εφαρμογή της. Στην Κύπρο, αυτό υλοποιήθηκε μέσω του «Ο περί Διαχειριστών Πιστώσεων και Αγοραστών Πιστώσεων Νόμος του 2024» (Ν. 122(I)/2024), ο οποίος ρυθμίζει τη λειτουργία των διαχειριστών και την αγορά μη εξυπηρετούμενων δανείων, επιβάλλοντας αυστηρά πλαίσια προστασίας των δανειοληπτών. Τα βασικά σημεία εναρμόνισης είναι, η Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου έχει τη δικαιοδοσία να επιβάλλει διοικητικές κυρώσεις, να ανακαλεί άδειες λειτουργίας και να ελέγχει τη συμμόρφωση των εταιρειών, διασφάλιση ότι οι δανειολήπτες τυγχάνουν δίκαιης μεταχείρισης κατά την πώληση ή διαχείριση των πιστώσεών τους.
Επίσης οι εταιρείες οφείλουν να ενημερώνουν τον δανειολήπτη εντός 15 ημερών μετά τη μεταβίβαση των δικαιωμάτων του δανείου, οι διαχειριστές πιστώσεων (servicers) υποχρεούνται να ενεργούν καλόπιστα, να παρέχουν σαφείς πληροφορίες και να μην προβαίνουν σε παρενοχλητικές πρακτικές. Σε περίπτωση παράλογων απαιτήσεων ή μη συμμόρφωσης των εταιρειών, οι δανειολήπτες μπορούν να απευθύνονται, στον Χρηματοοικονομικό Επίτροπο για εξωδικαστική επίλυση διαφορών και στην Κεντρική Τράπεζα για καταγγελίες σχετικά με τη συμπεριφορά των εταιρειών διαχείρισης.
Μέσω της νομοθεσίας περί συμβάσεως καταναλωτικής πίστης παρέχεται εξασφάλιση υψηλού επιπέδου προστασίας των δανειζόμενων.
Σχετικά με την ενότητα «καθυστερούμενες οφειλές και κίνηση νομικών μέτρων ή διαδικασιών» η νομοθεσία αναφέρει «τηρουμένων των διατάξεων του εδαφίου (3), oι πιστωτές διαθέτουν κατάλληλες πολιτικές και διαδικασίες κατά τρόπο ώστε να επιδεικνύουν, όπου απαιτείται, εύλογη ανοχή πριν από την κίνηση νομικών διαδικασιών ή μέτρων».
Το 2025, σύμφωνα με την ετήσια έκθεση του γραφείου Χρηματοοικονομικού Επιτρόπου, υπήρχαν συνολικά 215 αιτήματα που αφορούν αναστολή / ακύρωση εκποίησης (15 τραπεζών και 200 για εταιρείες εξαγοράς πιστώσεων). Επίσης καταγράφονται 222 άλλα αιτήματα (33 από τράπεζες και 189 από εταιρείες εξαγοράς πιστώσεων) ανεβάζοντας τον συνολικό αριθμό στα 437 αιτήματα.
Μπορούν να κάνουν παράπονα στην Κεντρική Τράπεζα
Να θυμίσουμε ότι οι δανειολήπτες αν θέλουν μπορούν να υποβάλλον το παράπονο τους στην Κεντρική αν πιστεύουν ότι παραβιάζονται τα δικαιώματά τους από την μη τήρηση των νομοθεσιών. Το τι μπορεί να γίνει στην πράξη είναι κάτι άλλο. Στην ετήσια έκθεση που δημοσίευσε η Κεντρική Τράπεζα πριν ένα χρόνο (δεν υπάρχουν πρόσφατα στοιχεία από την Κεντρική στην ιστοσελίδα της) αναφέρεται ότι η Υπηρεσία Χρηματοπιστωτικής Δεοντολογίας (ΥΧΔ), αναπτύχθηκε στη βάση των εποπτικών αρμοδιοτήτων της ΚΤΚ που προκύπτουν από συγκεκριμένες πρόνοιες των εθνικών νομοθεσιών και των κανονισμών της ΕΕ, οι οποίες αποσκοπούν στη διασφάλιση δεοντολογικής συμπεριφοράς των εποπτευόμενων ιδρυμάτων στην αγορά, έννοια που περιλαμβάνει τη δίκαιη μεταχείριση των πελατών και την οικοδόμηση εμπιστοσύνης στις χρηματοπιστωτικές αγορές, η οποία με τη σειρά της μπορεί να οδηγήσει στη χρηματοπιστωτική ένταξη, στη βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη και στη χρηματοοικονομική σταθερότητα. Σύμφωνα με τις διερευνήσεις των καταγγελιών που αφορούσαν τις διαδικασίες αναδιάρθρωσης πιστωτικών διευκολύνσεων στις οποίες προέβη η ΥΧΔ, διαφάνηκε ότι ο αριθμός των καταγγελλόντων που είχε υποβάλει προσφυγή στις επιτροπές επίλυσης διαφορών των πιστωτικών ιδρυμάτων ή/και των εταιρειών εξαγοράς πιστώσεων, παρέμεινε χαμηλός. Ομοίως, ο αριθμός των καταγγελλόντων που είχε ασκήσει κατά το 2024 το δικαίωμα διορισμού διαμεσολαβητή, παρέμεινε πολύ χαμηλός.
Λαμβάνεται υπόψη η κατάσταση του πελάτη
Συγκεκριμένα, τα μέτρα ανοχής λαμβάνουν υπόψη, μεταξύ άλλων στοιχείων, την κατάσταση του καταναλωτή και δύναται να συνίστανται, μεταξύ άλλων δυνατοτήτων, στα ακόλουθα: «Πλήρη ή μερική αναχρηματοδότηση σύμβασης πίστωσης, τροποποίηση των υφιστάμενων όρων και προϋποθέσεων της σύμβασης πίστωσης, περιλαμβανομένων μεταξύ άλλων: παράταση της διάρκειας της σύμβασης πίστωσης, μετατροπή του είδους της σύμβασης πίστωσης, αναβολή της καταβολής του συνόλου ή μέρους των δόσεων αποπληρωμής για μια συγκεκριμένη περίοδο, αλλαγή του επιτοκίου, παροχή αναστολής καταβολής δόσεων, μερική αποπληρωμή δόσεων, μετατροπή νομίσματος και μερική διαγραφή και ενοποίηση του χρέους». Η υφιστάμενη νομοθεσία και η προτεινόμενη παρέχουν τη δυνατότητα πώλησης πιστωτικών διευκολύνσεων με τρόπο που ο αγοραστής να υποκαθιστά τον πωλητή, χωρίς όμως να έχει γίνει τροποποίηση του περί ελευθεροποίησης του επιτοκίου και συναφών θεμάτων νόμου κατά τρόπο ώστε οι υποχρεώσεις/απαγορεύσεις που ισχύουν δυνάμει του εν λόγω Νόμου να συνεχίσουν να ισχύουν για τον αγοραστή. Σκοπός του νόμου είναι να καλύψει αυτό το κενό και να κατοχυρώνει την προστασία των δικαιωμάτων των οφειλετών σε συμβάσεις πιστωτικών διευκολύνσεων και των εγγυητών τους, διά της προαγωγής της διαφάνειας ως προς τον υπολογισμό των επιτοκίων. Για τον σκοπό αυτόν ο βασικός νόμος έχει τροποποιηθεί κατά τρόπο ώστε οι υποχρεώσεις των πιστωτικών ιδρυμάτων να επεκτείνονται σε αγοραστές πιστώσεων, εταιρείες εξαγοράς πιστώσεων και μη πιστωτικά ιδρύματα.
