Η ενεργειακή μετάβαση και η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής αποτελούν πλέον βασικές προτεραιότητες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με άμεσες επιπτώσεις στην οικονομία και την καθημερινότητα πολιτών και επιχειρήσεων. Στο πλαίσιο αυτό, η προσοχή στρέφεται ολοένα και περισσότερο σε τομείς όπως τα κτίρια και οι οδικές μεταφορές, όπου υπάρχει σημαντικό περιθώριο μείωσης των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, αλλά και του ενεργειακού κόστους.
Με στόχο τη σταδιακή και ομαλή εφαρμογή του νέου Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπής (ETS2), η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ενέκρινε τη δημιουργία του ETS2 Frontloading Facility, μέσω του οποίου διατίθενται €3 δισ. για την επιτάχυνση επενδύσεων αποανθρακοποίησης στους συγκεκριμένους τομείς.
Το ETS2 αποτελεί το νέο σύστημα της Ευρωπαϊκής Ένωσης που θα τεθεί σε εφαρμογή από το 2028 και θα καλύπτει τις εκπομπές που προέρχονται από την κατανάλωση καυσίμων στα κτίρια και στις οδικές μεταφορές. Σε αντίθεση με το υφιστάμενο σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπής, το οποίο αφορά κυρίως τη βιομηχανία και την ηλεκτροπαραγωγή, το ETS2 επηρεάζει έμμεσα τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις μέσω του κόστους της ενέργειας και των καυσίμων. Για τον λόγο αυτό, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει αναγνωρίσει την ανάγκη συνοδευτικών μέτρων, ώστε η μετάβαση να είναι κοινωνικά δίκαιη και οικονομικά βιώσιμη.
Το ETS2 Frontloading Facility έρχεται να καλύψει αυτή την ανάγκη, δίνοντας τη δυνατότητα στα κράτη μέλη που έχουν ενσωματώσει το ETS2 στο εθνικό τους δίκαιο να αντλήσουν χρηματοδότηση πριν από την έναρξη του συστήματος το 2028. Μέσω του εργαλείου αυτού, μπορούν να προχρηματοδοτηθούν προγράμματα που στοχεύουν στη μείωση της ενεργειακής κατανάλωσης και στη χρήση καθαρότερων τεχνολογιών, όπως η ενεργειακή αναβάθμιση κατοικιών και επαγγελματικών κτιρίων, η αντικατάσταση παλαιών και ενεργοβόρων συστημάτων θέρμανσης και ψύξης με πιο αποδοτικές λύσεις, καθώς και η προώθηση βιώσιμων μορφών μετακίνησης και καθαρών τεχνολογιών στον τομέα των μεταφορών. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη στήριξη χαμηλών και μεσαίων εισοδημάτων, ώστε η ενεργειακή μετάβαση να συμβάλει στη μείωση των δαπανών ενέργειας και μεταφορών και να μην επιβαρύνει δυσανάλογα τους πολίτες.
Για την Κύπρο, το νέο αυτό χρηματοδοτικό εργαλείο αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Η υψηλή εξάρτηση της χώρας από εισαγόμενα καύσιμα, οι περιορισμένες εναλλακτικές επιλογές στις μεταφορές και το μεγάλο ποσοστό παλαιού κτιριακού αποθέματος με χαμηλή ενεργειακή απόδοση καθιστούν τις επενδύσεις στην εξοικονόμηση ενέργειας και στις καθαρές τεχνολογίες κρίσιμες τόσο για την επίτευξη των κλιματικών στόχων όσο και για τη μείωση του ενεργειακού κόστους. Η αξιοποίηση ευρωπαϊκών πόρων πριν από την έναρξη του ETS2 μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στην έγκαιρη προετοιμασία της χώρας και στη σταδιακή προσαρμογή νοικοκυριών και επιχειρήσεων στο νέο πλαίσιο.
Παράλληλα, το ETS2 Frontloading Facility δημιουργεί σημαντικές ευκαιρίες για τον επιχειρηματικό κόσμο, ιδίως στους τομείς των κατασκευών, της ενέργειας, των μεταφορών και των τεχνολογιών καθαρής ενέργειας. Η έγκαιρη υλοποίηση επενδύσεων ενεργειακής απόδοσης και βιώσιμης κινητικότητας μπορεί να λειτουργήσει ως αντιστάθμισμα έναντι μελλοντικών αυξήσεων στο κόστος ενέργειας και καυσίμων, ενισχύοντας τη βιωσιμότητα και την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων. Ωστόσο, καθοριστικό ρόλο θα διαδραματίσει ο σωστός σχεδιασμός των μέτρων, η απλοποίηση των διαδικασιών και η αποτελεσματική πρόσβαση στα διαθέσιμα χρηματοδοτικά εργαλεία.
Η Ομοσπονδία Εργοδοτών και Βιομηχάνων παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις γύρω από το ETS2 και τα συνοδευτικά ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά εργαλεία, συμμετέχοντας ενεργά στον διάλογο με τις αρμόδιες αρχές. Σταθερή θέση της ΟΕΒ είναι ότι η ενεργειακή και κλιματική πολιτική θα πρέπει να εφαρμόζεται με τρόπο ρεαλιστικό, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαιτερότητες της κυπριακής οικονομίας και τη δυνατότητα των επιχειρήσεων να επενδύσουν. Η έγκαιρη αξιοποίηση των ευρωπαϊκών πόρων, σε συνδυασμό με στοχευμένα εθνικά μέτρα και απλοποιημένες διαδικασίες, μπορεί να συμβάλει καθοριστικά στη διαμόρφωση ενός σταθερού και προβλέψιμου πλαισίου για την πράσινη μετάβαση.
Συνολικά, το ETS2 Frontloading Facility αποτελεί ένα σημαντικό εργαλείο για την ομαλή μετάβαση προς ένα καθαρότερο ενεργειακό και μεταφορικό σύστημα. Για την Κύπρο, η επιτυχία του εγχειρήματος θα εξαρτηθεί από την έγκαιρη προετοιμασία, τον ορθό σχεδιασμό πολιτικών και τη στενή συνεργασία μεταξύ κράτους και επιχειρηματικού κόσμου, ώστε η πράσινη μετάβαση να αποτελέσει μοχλό ανάπτυξης, διασφαλίζοντας παράλληλα την κοινωνική ισορροπία και την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας.
* Λειτουργός, Τμήμα Ενέργειας και Περιβάλλοντος (ΟΕΒ)
