* Μνήμη Γεωργίου Κωνσταντίνου, γεωλόγου
Την περασμένη Κυριακή είχα την τύχη να ζήσω την άνοιξη στη Σαλαμίνα. Ένα τοπίο ονειρικό, πρωτόγνωρο, το δικό μου όμως μυαλό ήταν αλλού, σε μια υπόσχεση που είχα δώσει πριν λίγο καιρό. Στην τελευταία μας επίσκεψη με τον Πασχάλη Παπαπέτρου στον κύριο Κόκο, μου είχε ζητήσει να παρατηρήσω καλά τις κολώνες του Γυμνασίου της Σαλαμίνας για να βρω και να φωτογραφίσω σχισμές στον κορμό που να δείχνουν μια κοκκινωπή εσωτερική επιφάνεια.
Έτσι λοιπόν, κι ενώ οι άλλοι συνοδοιπόροι θαύμαζαν το τοπίο που μπήκε ασύστολα και κατάκτησε το μνημείο, το δικό μου μάτι έψαχνε κολώνες και σχισμές κοκκινωπές. Ήξερα τι ήθελε. Αυτό που τον απασχολούσε εδώ και χρόνια. Ν’ αποδείξει ότι ο Πενταδάκτυλος έχει μάρμαρο. Επέστρεψα από τη Σαλαμίνα χαρούμενη με τρεις φωτογραφίες με σχισμές και κόκκινη γη και ετοιμαζόμουν με χαρά να τις πάρω να τις δει. Το πρωί της Δευτέρας 6 Απριλίου έμαθα ότι ο γεωλόγος Γεώργιος Κωνσταντίνου (ο κύριος Κόκος για μας όλους), η ραχοκοκαλιά του τόπου μας, αναχώρησε «εις ασφοδελόν λειμώνα».
Δεν έχω λόγια να εκφράσω την απόλυτη αφοσίωση, την πίστη και τον θαυμασμό που είχε για την επιστήμη του, την αγάπη του για ολάκερο το νησί που γνώριζε όσο λίγοι, κυρίως όμως την προθυμία και την ετοιμότητά του να μοιραστεί τις βαθιές του γνώσεις και εμπειρίες με όλους. Η γεωλογία, για τον ίδιο, έχει τη δυνατότητα να επεξηγεί την ιστορία, το χθες και το αδήριτο σήμερα, συχνά περνώντας μέσα από τη μυθολογία για να γίνει ακόμη πιο προσιτή.
Η γεωλογία ενός τόπου φωτίζει και αποκαλύπτει νοοτροπίες, παραδόσεις και συνήθειες. Δε θα ξεχάσω ποτέ τη δική του ερμηνεία της Αργοναυτικής Εκστρατείας, που τη συνέδεσε με την αναζήτηση του αναγκαίου κασσίτερου στη μακρινή ανατολή.
Είχε ένα χάρισμα ο κύριος Κόκος, μια δωρεά προς όλους. Μπορούσε να εξηγήσει τα πολύπλοκα γεωλογικά φαινόμενα που συνδέονται με τον τόπο μας στον καθένα που το ζητούσε και αυτό για κάθε σπιθαμή του τόπου μας: Από τα χαλκούχα κοιτάσματα και τα ορυκτά φάρμακα, στην ξηρολιθική δόμηση και τη Χοιροκοιτία, στη σημασία του Πεδιαίου, στο σπήλαιο του γύψου στο Πλατάνι, στα λακοβούναρα του Δαυλού, στις μάργες της Παναγίας Κυράς, στην προέλευση ψηφίδων των μαρμαροθετημάτων βασιλικών, στην τέχνη της αρχιτεκτονικής της γης και αυτό από την Καρπασία μέχρι τον Ακάμα.
Ταξιδεύαμε, βλέπαμε, ακούγαμε με θαυμασμό για τον ρόλο της γεωλογίας και τον ορυκτό πλούτο, μάθαμε τι είναι ο φλύσχης της Κυθρέας, τα αλλόχθονα ιζήματα της Μεσαορίας, την προέλευση της Πέτρας του Ρωμιού. Ανάμεσά μας, πάντα πρόθυμος ν’ απαντήσει σε χίλιες ερωτήσεις μη γεωλόγων, νεαρών σπουδαστών και φοιτητών που τον άκουγαν άφωνοι ως να παρακολουθούσαν μάθημα πανεπιστημίου.
Τον απασχολούσε η ιδιαιτερότητα του τόπου μας ως μέρος ενός συνόλου, αναγνώρισε ενωρίς τη μοναδικότητα του οφιόλιθου του Τροόδους και τη σημασία του στην ανάδειξη της Κύπρου στον παγκόσμιο γεωλογικό χάρτη. Θυμάμαι μια φορά ζήτησα τη βοήθειά του για ένα παιδικό πρόγραμμα για τον οφιόλιθο! Με καθοδήγησε με κέφι, δίνοντας μου μάλιστα τον τίτλο του προγράμματος: Ελάτε στο Τρόοδος να δείτε τον βυθό του ωκεανού. Έμαθαν τα παιδάκια και οι δασκάλες τους για την Τηθύα θάλασσα, για το πώς ξεπετάχτηκε η κορυφή του Ολύμπου από το βάθος του ωκεανού και γιατί βρίσκουμε κογχύλια στο φαράγγι της Κακαρίστρας και αλλού.
Μαζί στις εκδρομές και τις περιηγήσεις, στα κάστρα, στις πεδιάδες και στα βόρεια παράλιά μας καταλάβαμε τη διαφορά του Πενταδάκτυλου, τα αλλόχθονα στρώματα, οι πτυχώσεις, τα ρεύματα και την ανύψωση. Αγαπημένο του θέμα ήταν το Τρόοδος και πώς και γιατί ρυθμίζει το κλίμα μας, μάς μιλούσε για ποταμούς και κεφαλόβρυσα, για τον γύψο, για τη σημασία του νερού και της ανομβρίας, για τους ασβεστόλιθους στα κάστρα και στα Στυλλάρκα της Ακανθούς.
Έγραψε με τον γεωλόγο Ιωάννη Παναγίδη το μνημειώδες έργο για τη Γεωλογία της Κύπρου που εξέδωσε το Πολιτιστικό Ίδρυμα Τραπέζης Κύπρου, ένα πολύτιμο εγχειρίδιο μελέτης των φυσικών πόρων της Κύπρου, και αυτό παράλληλα με τη συγγραφή εκατοντάδων επιστημονικών ανακοινώσεων ανά τον κόσμο.
Τα τελευταία χρόνια τον απασχολούσε ιδιαίτερα η ιστορία και η πορεία του ρωμαϊκού υδραγωγείου που μετέφερε το πολύτιμο νερό από τον κεφαλόβρυσο της Κυθρέας στη μεγάλη στέρνα της Σαλαμίνας. Μαζί με τον ακούραστο Δασοπόνο – ερευνητή Γεώργιο Χατζήκυριακο και τον πολιτικό μηχανικό Μηνά Ταπάκη μελέτησαν την όδευση του υδραγωγείου, το υλικό από το οποίο ήταν κτισμένο, έφτιαξαν χάρτες και δούλευαν εντατικά για τη δημοσίευση της έρευνας η οποία βρισκόταν σε προχωρημένο στάδιο.
Ο σκηνοθέτης Πασχάλης Παπαπέτρου στενός συνεργάτης και φίλος του κατάγραψε τις απίστευτες γνώσεις αλλά και το πάθος του κυρίου Κόκου σε σειρά από ντοκιμαντέρ, σήμερα πολύτιμες παρακαταθήκες για τον κάθε Κύπριο και κυρίως για τις μελλοντικές γενιές: «Τρόοδος… και εγένετο Κύπρος», «Πενταδάκτυλος τόσο κοντά μα… τόσο μακριά, «Περί κυπριακού Μαρμάρου» και το πολύ πρόσφατο «Το νερό της Κύπρου, θύμησες άλλων εποχών» στο οποίο περιλαμβάνεται και μια μικρή αναφορά στην πιο πάνω δουλειά για την πορεία του υδραγωγείου.
Θα μας λείψει το πνεύμα, οι γνώσεις, το κέφι και η φιλία του, η απόλυτη πίστη του στη γη και στους ανθρώπους του νησιού. Μια μεγάλη απώλεια για την οικογένεια του, τους φίλους, τον τόπο, αλλά και για την παγκόσμια γεωλογική κοινότητα.
Ελεύθερα, 11.4.2026
