Ο ΓΓ του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες εμφανίζεται αποφασισμένος να προχωρήσει σε ενέργειες για το Κυπριακό ακόμα και χωρίς τη συγκατάθεση της Τουρκίας, με στόχο να αφήσει παρακαταθήκη πριν τη λήξη της θητείας του τον Δεκέμβριο. Η μεθοδολογία του εδράζεται σε τρία συγκεκριμένα βήματα, ενώ μόνος πρόθυμος συνομιλητής παραμένει ο Νίκος Χριστοδουλίδης – ο Τουφάν Έρχιουρμαν, ακολουθώντας τις οδηγίες της Άγκυρας, λειτουργεί ως φρένο σε κάθε προσπάθεια προόδου.
Ο Αντόνιο Γκουτέρες έχει όλη τη διάθεση να εργαστεί με τα εμπλεκόμενα μέρη στο Κυπριακό προκειμένου να πετύχει άρση της στασιμότητας και να γίνουν βήματα προς τα εμπρός. Ο στόχος που έθεσε να αφήσει ένα πλαίσιο λύσης στο τραπέζι με το τέλος της θητείας του φαίνεται πως δύσκολα θα επιτευχθεί καθώς μόνο ο Νίκος Χριστοδουλίδης εμφανίζεται αυτή τη στιγμή πρόθυμος να καθίσει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων για διάλογο. Ο Τουφάν Έρχιουρμαν επιλέγει να παίξει το παιχνίδι της Άγκυρας παρά να συζητήσει για λύση του Κυπριακού μπλοκάροντας την όποια προσπάθεια των Ηνωμένων Εθνών.
Η τρίτη συνάντηση στις Βρυξέλλες
Η ετήσια εμφάνιση του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών στις Βρυξέλλες όπου συζητά τις διεθνείς εξελίξεις με τους ηγέτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης συνοδεύεται τα τελευταία χρόνια και με μία κατ’ ιδίαν συνάντηση με τον Πρόεδρο της Κύπρου. Φέτος ήταν η τρίτη φορά που Νίκος Χριστοδουλίδης και Αντόνιο Γκουτέρες συναντήθηκαν στις Βρυξέλλες, στο περιθώριο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. Μοναδική εξαίρεση αποτέλεσε πέρσι, καθώς είχε προηγηθεί η άτυπη πενταμερής στη Γενεύη.
Οι δύο προηγούμενες συναντήσεις Χριστοδουλίδη-Γκουτέρες επί βελγικού εδάφους έδειξαν να είναι αποτελεσματικές καθώς προέκυπτε μια θετική εξέλιξη ως προς τα επόμενα βήματα στο Κυπριακό.
Φέτος, ωστόσο, τα πράγματα δεν φάνηκε να είναι τόσο αποτελεσματικά και η συνάντηση έκλεισε χωρίς κάποια ανακοίνωση, είτε διατυπωμένη δημοσίως με κάποια δήλωση, είτε με τη διαρροή κάποιας πληροφορίας.
Μία από τις καλύτερες συναντήσεις Χριστοδουλίδη-Γκουτέρες
Το γεγονός ότι η Λευκωσία δεν είχε να πει και πολλά πράγματα δημοσίως τη δεδομένη στιγμή αυτό δεν είχε να κάνει με αρνητική εξέλιξη εντός της συνάντησης.
Πηγές που γνωρίζουν λεπτομέρειες για τη συνάντηση Χριστοδουλίδη-Γκουτέρες σημειώνουν πως η συνάντηση της 18ης Μαρτίου ήταν από τις καλύτερες που είχε ο Κύπριος Πρόεδρος με τον Γενικό Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών.
Η κυπριακή πλευρά εκτιμά ιδιαίτερα την αποφασιστικότητα του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών να πετύχει κάτι σημαντικό μέχρι το τέλος της θητείας του, που είναι μόλις 9 μήνες μακριά. Υπό άλλες συνθήκες θα άφηνε τα πράγματα να κυλήσουν ως έχουν, παραδίδοντάς τα στον διάδοχό του, όπως ακριβώς έπραξαν και οι προκάτοχοί του. Ο ίδιος θέλει να δώσει μια τελευταία μάχη, ελπίζοντας σε κάτι θετικό.
Τα ίδια τα Ηνωμένα Έθνη ανακοίνωσαν μετά τη συνάντηση τα εξής: «Ο ΓΓ του διεθνούς οργανισμού Αντόνιο Γκουτέρες συναντήθηκε στις Βρυξέλλες με τον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας και ηγέτη της ελληνοκυπριακής κοινότητας Νίκο Χριστοδουλίδη. Κατά τη συνάντηση συζητήθηκε η πορεία των επόμενων βημάτων στο Κυπριακό, καθώς και η κατάσταση στη Μέση Ανατολή».
Όπως προκύπτει από την ενημέρωση της πολιτικής ηγεσίας στο τελευταίο Εθνικό Συμβούλιο, ο Αντόνιο Γκουτέρες εμφανίζεται τώρα αποφασισμένος να προχωρήσει και να κάνει ενέργειες στο Κυπριακό, ακόμα και χωρίς τη συγκατάθεση της Τουρκίας.
Το πλαίσιο λύσης ως παρακαταθήκη για τον διάδοχο
Αυτό που προκύπτει από τη συνάντηση Χριστοδουλίδη-Γκουτέρες στις Βρυξέλλες και την ενημέρωση του Εθνικού Συμβουλίου στη Λευκωσία είναι πως ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ έχει ως στόχο του να ετοιμάσει ένα πλαίσιο λύσης το οποίο θα αποτελεί ουσιαστικά και το σημείο εκκίνησης για τον διάδοχό του.
Το πλαίσιο αυτό, όπως αναφέρουν οι πληροφορίες από τις δύο συναντήσεις σε Βρυξέλλες και Λευκωσία, θα είναι ουσιαστικά ένα σύντομο έγγραφο και δεν θα περιλαμβάνει λεπτομέρειες. Τα κεφάλαια θα είναι πάνω-κάτω τα ίδια όπως και το πλαίσιο Γκουτέρες, με τον ίδιο όμως να ξεκαθαρίζει πως δεν θα το ονομάσει ως τέτοιο.
Ο Αντόνιο Γκουτέρες θέλει μέσα στο πλαίσιο που θα παρουσιάσει να περιλαμβάνονται μεταξύ άλλων και τα εξής:
- Τα τρία singles όπως χαρακτηρίζονται και είναι: Μία ιθαγένεια, μία κυριαρχία και μία διεθνής εκπροσώπηση/προσωπικότητα (Single citizenship, single sovereignty, single international representation).
- Οι αρμοδιότητες της κεντρικής κυβέρνησης, με περισσότερες λεπτομέρειες σε σχέση με το πλαίσιο που κατέθεσε στο Κραν Μοντανά το 2017.
- Πρόνοια αποχώρησης στρατευμάτων από το νησί, χωρίς να γίνεται ρητή αναφορά για το πως και πότε θα αποχωρήσουν.
Το πλαίσιο Γκουτέρες, το οποίο ο ΓΓ ΟΗΕ παρουσίασε το καλοκαίρι του 2017 στο Κραν Μοντανά περιλάμβανε τους εξής πυλώνες: Ασφάλεια-εγγυήσεις, εδαφικό, περιουσιακό, διακυβέρνηση-πολιτική ισότητα και αποτελεσματική συμμετοχή.
Τρία βήματα για άρση της στασιμότητας στο Κυπριακό
Από τις έως τώρα πληροφορίες αυτό που προκύπτει είναι πως η μεθοδολογία του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών εδράζεται πάνω σ’ ένα πολύ συγκεκριμένο τρίπτυχο:
- Πρώτον, να επιβεβαιωθούν οι συγκλίσεις μέχρι και το Κραν Μοντανά, δεδομένου ότι η τουρκοκυπριακή ηγεσία και η τουρκική πλευρά γενικότερα απορρίπτει οτιδήποτε έχει να κάνει με τη διάσκεψη του 2017 στο ελβετικό θέρετρο.
- Δεύτερον, διασφάλιση των τριών singles, δηλαδή της μίας κυριαρχίας, μίας ιθαγένειας και μίας διεθνούς προσωπικότητας.
- Τρίτον, εάν τα δύο πιο πάνω γίνουν αποδεκτά τότε ο ίδιος είναι έτοιμος να συγκαλέσει μια νέα διεθνή διάσκεψη και να ανακοινώσει επανέναρξη των διαπραγματεύσεων.
Ο Γενικός Γραμματέας θέλει να δημιουργήσει μια κατάσταση πραγμάτων στο Κυπριακό όπου από τη μια να ικανοποιεί μερικώς τις τουρκικές αρνητικές προσεγγίσεις και από την άλλη να διασφαλίζει όλα όσα επιτεύχθηκαν μέχρι στιγμής. Τόσο ο ίδιος ο επικεφαλής των Ηνωμένων Εθνών όσο και ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης συμφωνούν το ότι οι συγκλίσεις που είχαν επιτευχθεί μέχρι και το Κραν Μοντανά δεν θα διαγραφούν.
Ωστόσο μέχρι στιγμής, όπως προκύπτει και από τα όσα η Μαρία Άνχελα Ολγκίν ανέφερε κατά την τελευταία της συνάντηση με τον Νίκο Χριστοδουλίδη, η Τουρκία είναι κάθετα εναντίον στην ετοιμασία εγγράφου συγκλίσεων.
Χριστοδουλίδης και Γκουτέρες στην ίδια κατεύθυνση
Αυτό που καταγράφεται από την αρχή της θητείας του Νίκου Χριστοδουλίδη στην Προεδρία της Δημοκρατίας, είναι το ότι βρίσκεται στην ίδια πορεία πλεύσης με τον Γενικό Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, ως προς την ανάγκη επανέναρξης των συνομιλιών. Αυτή η κοινή προσήλωση των δύο είχε φέρει και την πραγματοποίηση των δύο πολυμερών συναντήσεων μέσα στο 2025, σε Γενεύη και Νέα Υόρκη.
Μετά τη συνάντηση με το Γενικό Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, στις Βρυξέλλες, στις 18 Μαρτίου, ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης εξέφρασε τη χαρά του γιατί «έχουμε κοινό στόχο με τον Γενικό Γραμματέα και ο στόχος αφορά την ουσία του Κυπριακού, εκεί είναι η επικέντρωσή μας. Χαίρομαι επίσης γιατί και ο ίδιος ασπάζεται την ίδια άποψη, για την ανάγκη να υπάρξει ουσιαστική πρόοδος πριν την ολοκλήρωση της θητείας του, δηλαδή πριν το τέλος του έτους».
Μία εβδομάδα μετά, σε άλλες δηλώσεις του ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης σημείωσε ακόμη την «ξεκάθαρη πολιτική βούληση του Γενικού Γραμματέα» και τον σχεδιασμό που έχει «για το πώς να προχωρήσουμε μπροστά. Ελπίζω να υπάρξει θετική ανταπόκριση και από τουρκικής πλευράς, έτσι ώστε αυτή η πρόθεση να μετουσιωθεί και σε μια συγκεκριμένη ουσιαστική πρωτοβουλία που θα οδηγήσει στην επανέναρξη των συνομιλιών απ’ εκεί που διακόπηκαν για να οδηγηθούμε στην επίλυση του Κυπριακού στη βάση του συμφωνημένου πλαισίου», πρόσθεσε.
Ανοιχτό το χρονοδιάγραμμα – πιθανή διάσκεψη το φθινόπωρο
Πηγές που βρίσκονται πολύ κοντά στις συζητήσεις για το Κυπριακό παραδέχονται ότι δεν υπάρχει ένα σαφές χρονοδιάγραμμα από πλευράς ΓΓ ΟΗΕ. Κι αυτό γιατί ο ίδιος ο Αντόνιο Γκουτέρες δεν προσδιόρισε χρονικά ούτε το πότε θα καταθέσει το «πλαίσιο λύσης» ούτε πότε θα συγκαλέσει μια νέα διάσκεψη για το Κυπριακό.
Εκτιμάται ωστόσο ότι μέσα στους πρώτους μήνες του καλοκαιριού θα μπορούσε να υπάρξει ένα προπαρασκευαστικό στάδιο. Η προπαρασκευή μπορεί να γίνει ανεξαρτήτως της «παγοποίησης Ολγκίν» και η οποία μπορεί να λήξει το πέρας της Κυπριακής Προεδρίας ΕΕ στις 30 Ιουνίου.
Μια πιθανή περίοδος πραγματοποίησης της νέας διάσκεψης για το Κυπριακό θα μπορούσε να είναι το φθινόπωρο αμέσως μετά τις εργασίες της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών.
Αυτό ωστόσο θα εξαρτηθεί από τη στάση και τη συμπεριφορά της τουρκικής πλευράς η οποία επιμένει «να παίζει καθυστέρηση» όπως ήταν και η επισήμανση του Προέδρου Χριστοδουλίδη προς τον ΓΓ ΟΗΕ κατά τη συνάντησή τους στις Βρυξέλλες.
Η Άγκυρα πίσω από την αρνητική στάση Έρχιουρμαν
Όσοι εμπλέκονται στο Κυπριακό συμφωνούν, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, ότι η Τουρκία δεν θέλει πρόοδο στο Κυπριακό, αλλά θέλει να καθυστερήσει όσο μπορεί περισσότερο τις όποιες ενέργειες προς την κατεύθυνση των συνομιλιών. Ωστόσο η ίδια σε καμιά περίπτωση δεν θα το πει δημόσια, αλλά θα χρησιμοποιήσει την προσφιλή της τακτική, δηλαδή να βάζει μπροστά τον εκάστοτε Τουρκοκύπριο ηγέτη για να μπλοκάρει την όποια διαδικασία.
Η Άγκυρα έχει επιβάλει και στον νέο ηγέτη των Τουρκοκυπρίων πλαίσιο κινήσεων, να επιμένει στο θέμα της εκ περιτροπής προεδρίας ως προϋπόθεση που θα πρέπει να ικανοποιηθεί πριν ξεκινήσουν οι συζητήσεις για το Κυπριακό. Θεωρώντας ότι με αυτή την απαίτηση δεν θα μπορεί να ξεκινήσει η όποια προσπάθεια στο Κυπριακό.
Με την πάροδο του χρόνου αυτό που ξεκαθαρίζει είναι πως ο Τουφάν Έρχιουρμαν προσέρχεται σε κάθε συνάντηση με τον Πρόεδρο Χριστοδουλίδη ακόμα πιο σκληρός και αρνητικός από την προηγούμενη. Δείχνοντας κατ’ αυτό τον τρόπο ότι βρίσκεται εκεί για να μπλοκάρει (προφανώς βάσει των οδηγιών της Άγκυρας) την όποια επίτευξη προόδου στο Κυπριακό και όχι για να συνεργαστεί προκειμένου να ανοίξει η οδός των διαπραγματεύσεων.
Στην τελευταία τους συνάντηση με τον Νίκο Χριστοδουλίδη, ο Τουφάν Έρχιουρμαν όχι μόνο δεν ήταν θετικός αλλά ήταν και επιθετικός. Εκείνο που ξεκαθάρισε προς τον Ελληνοκύπριο συνομιλητή του είναι πως συζητά μόνο για τα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης. Όσο δε για τα οδοφράγματα ο ηγέτης των Τουρκοκυπρίων εμφανίζεται θυμωμένος γιατί η ελληνοκυπριακή πλευρά επιμένει στο άνοιγμα του σημείου διέλευσης στην Αθηένου, αλλά και γιατί ο Νίκος Χριστοδουλίδης δεν συζητά για τη Μια Μηλιά.
Ο εκνευρισμός Έρχιουρμαν δεν αποκλείεται να προκύπτει και από το γεγονός ότι η συνάντηση με τον Γενικό Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών δεν πήγε και τόσο καλά όσο θα ανέμενε. Ή δεν έλαβε εκείνα τα οποία περίμενε ότι θα λάβει.
Από τις πληροφορίες μας, από διάφορες πηγές, εκείνο που προκύπτει είναι πως σε δύο σημεία των προσεγγίσεων Έρχιουρμαν ο ΓΓ ΟΗΕ φαίνεται να έχει μια διαφορετική άποψη.
Η επιμονή Έρχιουρμαν στο να ανοίξει μόνο το σημείο διέλευσης στη Μια Μηλιά τον φέρνει σε αντίθεση και με τον ίδιο τον Γκουτέρες, ο οποίος είχε παρουσιάσει μια μεσολαβητική εισήγηση για τα οδοφράγματα.
Το δεύτερο σημείο διαφωνίας φαίνεται να είναι τα ΜΟΕ. Ο μεν Έρχιουρμαν θεωρεί ότι είναι το μοναδικό θέμα στην ατζέντα Κυπριακού αυτή τη στιγμή, ο δε Γκουτέρες δεν βλέπει να οδηγούν πουθενά και κυρίως προς άρση του αδιεξόδου. Δείχνει να συμφωνεί περισσότερο με την ελληνοκυπριακή θέση ότι τα ΜΟΕ μπορεί να συμβάλουν στην προσπάθεια προς τα εμπρός αλλά όχι να μετατραπούν σε υποκατάστατο της λύσης.
Ο Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών φαίνεται να ξεκαθάρισε προς τον Τούρκο υπουργό Εξωτερικών, Χακάν Φιντάν, ότι οι αναφορές περί λύσης δύο κρατών στο Κυπριακό πρέπει να φύγουν από τη συζήτηση. Δεν έγινε γνωστό ποια ήταν η απάντηση που έλαβε ο επικεφαλής του διεθνούς οργανισμού.
Αυτό που καταγράφεται πάντως εδώ και καιρό, πριν από τη συνάντηση Φιντάν-Γκουτέρες στην Άγκυρα, είναι η προσέγγιση του Τουφάν Έρχιουρμαν ο οποίος ξεκαθάρισε πως δεν μιλά για λύση διζωνικής δικοινοτικής ομοσπονδίας, αλλά δεν θα πει ούτε και για λύση δύο κρατών.
