Του Lionel Laurent
Ο Εμανουέλ Μακρόν και ο Κιρ Στάρμερ έχουν μετατραπεί σε δύο από τους αγαπημένους “σάκους του μποξ” του Ντόναλντ Τραμπ, καθώς ο Αμερικανός πρόεδρος προσπαθεί να απεμπλακεί από έναν πόλεμο με το Ιράν που έχει κλείσει μια κρίσιμη διαδρομή μεταφοράς πετρελαίου, εξαντλώντας έτσι τα παγκόσμια ενεργειακά αποθέματα και αποσταθεροποιώντας τις χρηματοπιστωτικές αγορές.
Ωστόσο, παρά τις τακτικές προκλήσεις του Τραμπ, λόγω της λογικής άρνησής τους (και της Ευρώπης) να συμμετάσχουν στη σύγκρουση και να “πάρουν το πετρέλαιο” με τη βία, οι ηγέτες της Γαλλίας και της Βρετανίας αποτελούν πρόσωπα-κλειδιά, καθώς οι σύμμαχοι της Αμερικής προσπαθούν να βρουν μια διέξοδο από τη γεωπολιτική κατάσταση που δημιούργησε ο Τραμπ. Η Γηραιά Ήπειρος δεν είχε καμία σχέση με τον πόλεμο που επέλεξαν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ, και όμως οι επιπτώσεις του απειλούν την ασφάλεια, την προστασία και την ευημερία των πολιτών της, με τις τιμές του ντίζελ να χτυπούν υψηλό τετραετίας και τους κινδύνους τρομοκρατίας να αυξάνονται. Οι προσπάθειές τους, ωστόσο, ενδέχεται να αποδώσουν καρπούς.
Η γαλλοβρετανική πρωτοβουλία επικεντρώνεται στο άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ -από όπου διέρχεται περίπου το ένα τέταρτο του πετρελαίου που μεταφέρεται μέσω θαλάσσης- όχι με τη βία, αλλά μέσω συμμαχιών και διπλωματίας. Ο Μακρόν συναντήθηκε αυτή την εβδομάδα με την πρωθυπουργό της Ιαπωνίας Σανάε Τακαΐτσι, η οποία επιθυμεί εξίσου μια κατάπαυση του πυρός και αποκλιμάκωση σε μια περιοχή από την οποία η χώρα της προμηθεύεται σχεδόν όλο το αργό πετρέλαιό της.Play Video
Ο Γάλλος πρόεδρος απέρριψε τις εκκλήσεις για αποστολή πολεμικών πλοίων ως “μη ρεαλιστικές” (και οι ίδιες οι ΗΠΑ δεν έχουν δοκιμάσει ακόμη μια επίθεση στο Ορμούζ), αλλά το Τόκιο και το Παρίσι είναι ανοιχτά σε έναν διευρυμένο ναυτικό ρόλο μετά την κατάπαυση του πυρός.
Εν τω μεταξύ, η Βρετανίδα υπουργός Εξωτερικών Ιβέτ Κούπερ πραγματοποίησε την Πέμπτη τηλεδιάσκεψη με ομολόγους της από περίπου 40 χώρες – εξαιρουμένων των ΗΠΑ και του Ιράν – με στόχο την αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας μέσω του στενού. Σκοπός της ήταν να διευρύνει αρκετά το πεδίο δράσης ώστε να συμπεριλάβει χώρες που διατηρούν ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας με την Τεχεράνη, καθώς και να συγκροτήσει μια ομάδα που θα μπορούσε τελικά να ασκήσει πίεση μέσω οικονομικών κυρώσεων και να εξετάσει στρατιωτικές επιλογές μόνο ως έσχατη λύση.
“Το άνοιγμα του Ορμούζ αποτελεί πλέον τον κύριο στόχο της Ευρώπης βραχυπρόθεσμα”, δηλώνει η Κριστίνα Κάουσχ του German Marshall Fund. “Δεν υπάρχει διάθεση για στρατιωτική δράση χωρίς τις ΗΠΑ, πράγμα που σημαίνει ότι πρέπει να μειωθούν τα κίνητρα του Ιράν να συνεχίσει τον αποκλεισμό”.
Πρόκειται για μια αντιστροφή ρόλων, 70 χρόνια μετά την κρίση του Σουέζ, όταν το Ηνωμένο Βασίλειο και η Γαλλία συμμάχησαν με το Ισραήλ σε μια λανθασμένη και καταδικασμένη επίθεση με στόχο να αποσπάσουν τον έλεγχο της διώρυγας από την Αίγυπτο. Τότε, η Αμερική ήταν αυτή που προσπαθούσε να αποτρέψει την περιοχή από μια γενικευμένη ανάφλεξη, ενώ η Σοβιετική Ένωση και τα Ηνωμένα Έθνη πίεζαν επίσης για τον τερματισμό του πολέμου.
Είναι επίσης ένα βήμα μακριά από το διπλωματικό τεντωμένο σκοινί που ο Μακρόν, ο Στάρμερ και άλλοι Ευρωπαίοι βάδιζαν από τότε που ξεκίνησαν οι επιθέσεις εναντίον του Ιράν στα τέλη Φεβρουαρίου. Το να λένε “αυτός δεν είναι ο δικός μας πόλεμος” ήταν μια έξυπνη πολιτική για τους ψηφοφόρους στις χώρες τους και μια πλήρως δικαιολογημένη αντίδραση στην απερισκεψία και την εκφοβιστική συμπεριφορά του Τραμπ. Ωστόσο, οι ΗΠΑ φαίνεται να συνειδητοποιούν καθυστερημένα ότι οι πιέσεις και οι απειλές προσάρτησης δεν είναι ο καλύτερος τρόπος για να εξασφαλίσουν τη στήριξη των συμμάχων (και τις στρατιωτικές τους βάσεις) αφού ξεκίνησαν πολέμους στην “πίσω αυλή” τους. Και η Ευρώπη κατανοεί ότι βρίσκεται σε αυτή τη μάχη, είτε της αρέσει είτε όχι.
Όσο περισσότερο παραμένει κλειστό το στενό, τόσο μεγαλύτερος είναι ο κίνδυνος για τις οικονομίες της, με αποτέλεσμα η γερμανική ανάπτυξη να ενδέχεται να μειωθεί κατά το ήμισυ φέτος. Ταυτόχρονα, οι σύμμαχοι της Ευρώπης στον Κόλπο δέχονται επιθέσεις από ιρανικούς πυραύλους, ενώ η Ρωσία αναδεικνύεται ως ο προφανής νικητής από την άνοδο των τιμών του πετρελαίου, τη χαλάρωση των ενεργειακών κυρώσεων και την εξάντληση των αποθεμάτων όπλων που ενδεχομένως προορίζονταν για την Ουκρανία. Ο κίνδυνος εσωτερικών τρομοκρατικών επιθέσεων αυξάνεται επίσης, με τις γαλλικές αρχές να απαγγέλλουν κατηγορίες και να φυλακίζουν τέσσερα άτομα για μια αποτυχημένη απόπειρα βομβιστικής επίθεσης κοντά στα γραφεία της Bank of America στο Παρίσι, η οποία θεωρήθηκε ότι αποτελούσε πιθανά αντίποινα για τον πόλεμο.
Και ενώ ο Αμερικανός ηγέτης μονοπωλεί το ενδιαφέρον, άλλα τμήματα της κυβέρνησής του δεν κλείνουν την πόρτα στη διατλαντική συνεργασία. Ήταν μάλλον περίεργο να βλέπει κανείς τον γαλλικής καταγωγής αξιωματούχο του Τραμπ, Τζέικομπ Χέλμπεργκ, να επισκέπτεται αυτή την εβδομάδα τις Βρυξέλλες και να δηλώνει, μεταξύ επικρίσεων, ότι η Αμερική “θέλει μια ισχυρή Ευρώπη”.
Το ερώτημα τώρα είναι τι μπορεί να επιτύχει ο πιθανός συνασπισμός χωρών που συμμετείχε στην τηλεδιάσκεψη του Λονδίνου – ο οποίος περιλάμβανε την Ιαπωνία, την Αυστραλία, τον Καναδά και ορισμένα κράτη του Κόλπου καθώς και Ευρωπαίους. Εφόσον δεν πέσει στην ευρωπαϊκή παγίδα των ατέρμονων συζητήσεων και ανακοινώσεων, αυτή είναι μια ευκαιρία για τους πιο νηφάλιους Δυτικούς συμμάχους να επανασυνδεθούν με μια περιοχή όπου έχουν χάσει την επιρροή τους. Το απόλυτο μέτρο επιτυχίας θα ήταν η εξεύρεση μιας διεξόδου για τον Τραμπ που δεν θα περιλαμβάνει κλιμάκωση.
Αυτό που παραμένει άγνωστο, φυσικά, είναι το τίμημα που ελπίζει να αποσπάσει το Ιράν αν συμφωνήσει σε μια μακροπρόθεσμη ρύθμιση για το Ορμούζ, όπως μου λέει ο Αντόνιο Μπαρόζο του Bloomberg Economics. Η Τεχεράνη ενδέχεται να απαιτήσει χαλάρωση των οικονομικών κυρώσεων. Η επιμονή της να μην επιτεθούν ξανά το Ισραήλ και οι ΗΠΑ μοιάζει με αδύνατη απαίτηση. Το Ιράν δηλώνει ότι καταρτίζει πρωτόκολλο με το Ομάν για την εποπτεία της κυκλοφορίας μέσω του στενού.
Η Κίνα, η οποία επίσης προμηθεύεται μεγάλο μέρος των ενεργειακών της αναγκών μέσω του Κόλπου, θα μπορούσε να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο προσφέροντας κίνητρα στο Ιράν για την αποκλιμάκωση. Το Πεκίνο απολαμβάνει τη ζημιά που προκαλεί ο Τραμπ στους μακροχρόνιους δεσμούς ασφαλείας των ΗΠΑ, και ίσως υπάρχει εδώ μια ευκαιρία να γεμίσει το κενό βοηθώντας τους Ευρωπαίους και τις μοναρχίες του Κόλπου. Θα ήταν όμως ήταν διατεθειμένο να προσφέρει εγγυήσεις ασφαλείας στο Ιράν και να εκτεθεί σε μια πιθανή αντιπαράθεση με τις ΗΠΑ στο μέλλον;
Ανεξάρτητα από τη γεωπολιτική αβεβαιότητα, κάθε επιλογή που αποτρέπει την κλιμάκωση εκ μέρους των ΗΠΑ ή την εμπλοκή άλλων χωρών στις εχθροπραξίες αξίζει να διερευνηθεί. Μπορεί μάλιστα να προκύψουν κάποια οφέλη για το Λονδίνο και τις Βρυξέλλες, καθώς το Ηνωμένο Βασίλειο και η Ευρωπαϊκή Ένωση ωθούνται προς μια επαναπροσέγγιση λόγω των ενεργειών του Λευκού Οίκου. Λαμβάνοντας υπόψη ότι φέτος συμπληρώνονται 70 χρόνια από την κρίση του Σουέζ και μια δεκαετία από το δημοψήφισμα για το Brexit, αυτό θα αποτελούσε πράγματι μια ευπρόσδεκτη αλλαγή.
BloombergOpinion
